Politiek<\/p>\n
Eigenlijk had iedereen die erover had nagedacht al zo\u2019n vermoeden, maar sinds deze zomer is het ook wetenschappelijk bewezen: kiezers stemmen graag op een winnaar. In juni publiceerde Tom van der Meer, politicoloog aan de UvA, het eerste grootschalige onderzoek naar wat in Amerikaanse campagnetaal het \u2018bandwagon-effect\u2019 heet: de neiging van kiezers om met zijn allen achter de wagen met de muziek aan te lopen. Dat wil zeggen: te gaan stemmen op de partij of partijen die het goed doen in de peilingen. Half mei kregen de 23.000 deelnemers aan het EenVandaag Opiniepanel de laatste uitslagen van de peiling van Maurice de Hond voorgelegd, maar met verschillende begeleidende teksten over de PvdA: positief (\u2018groei sinds vertrek Cohen\u2019), neutraal (\u2018nagenoeg onveranderd\u2019), negatief (\u2018verlies sinds 2010\u2019), of zonder commentaar. Van de groep die alleen de cijfers had gezien, zei 15,2 procent op de PvdA te zullen stemmen, van de groep die een positieve duiding had meegekregen van de zetelgroei was het 17,1 procent. De conclusie van Van der Meer: de cijfers an sich be\u00efnvloeden het stemgedrag niet, de bijgeleverde verklaring w\u00e9l.<\/p>\n
Andere politicologen en verschillende peilers probeerden de bevindingen van Van der Meer te relativeren, maar over \u00e9\u00e9n ding zijn de experts het eens: peilingen hebben wel degelijk effect op het stemgedrag, zeker als mensen strategisch gaan stemmen. En dat komt meer voor dan ooit, nu bijna veertig procent van de kiezers twee weken voor de verkiezingen nog blijkt te \u2018zweven\u2019.<\/p>\n
Des te meer reden voor de media, vindt Van der Meer, om heel zorgvuldig met de peilingen om te gaan. \u2018Maar dat gaat de hele tijd mis. De peilers rapporteren te vaak verschuivingen ten opzichte van de peilingen van een week ervoor, die niet significant zijn. En de media nemen vaak klakkeloos de interpretaties van de peilbureaus over. Of laten er zelfs eigen analyses op los, die wetenschappelijk helemaal niet hard te maken zijn. Schrijf je na een debat tussen de lijsttrekkers: \u2018SP daalt fors\u2019, of schrijf je: \u2018Zetelaantal SP verdubbelt nog steeds ten opzichte van de vorige verkiezingen\u2019? Zo kunnen peilingen een selffulfilling prophecy worden. Dat is slecht voor de democratie.\u2019<\/p>\n
Alle reden om op een rijtje te zetten hoe de kwaliteitsmedia in Nederland, van NRC Handelsblad tot de NOS, met de peilingen omgaan. De internationale standaard wordt gezet door The New York Times, die in 2006 een richtlijn van zes pagina\u2019s opstelde. Harde regels zijn onder meer: bij ieder artikel moeten de onderzoeksmethode en de foutmarge worden vermeld. Peilingen direct na een debat zijn \u2018zeer onbetrouwbaar\u2019 en dus uit den boze. Ook peilingen waarvoor respondenten zichzelf kunnen aanmelden moeten worden genegeerd. Zoals die van Maurice de Hond, de peiler die sinds afgelopen maandag weer iedere dag mag aanschuiven bij De Wereld Draait Door. Welke richtlijnen hanteren de Nederlandse media? En in hoeverre houden ze zich daaraan?<\/p>\n
Ombudsman Sjoerd de Jong van NRC Handelsblad voelt zich enigszins overvallen. \u2018Ik geloof dat er wel iets over staat in ons Stijlboek,\u2019 zegt hij. \u2018En verder hebben we natuurlijk een zekere prudentieregel, maar die is informeel.\u2019 In het Stijlboek blijkt echter niets over de peilingen te staan. We gaan dan ook te rade bij Herman Staal, chef van de politieke redactie. Hij zegt: \u2018We hebben inderdaad geen richtlijnen op papier. Maar we proberen zeer terughoudend met de peilingen om te gaan. We brengen peilingen op zichzelf niet als nieuws, behalve op de website. En als we er wel over berichten, laten we verschillende peilingen over een langere periode zien, met vermelding van de foutmarge. We proberen er ook geen harde conclusies aan te verbinden.\u2019 In de praktijk blijkt de krant echter niet al te consequent: in de korte berichten die NRC Handelsblad in verkiezingstijd bovenaan de actuele pagina\u2019s brengt, wordt geregeld maar \u00e9\u00e9n peiling vermeld, zonder vermelding van de foutmarge. \u2018Inderdaad,\u2019 zegt Staal, \u2018er slipt wel eens wat tussendoor.\u2019<\/p>\n
De Volkskrant heeft de naam wat losser over de peilingen te berichten dan NRC. Maar Raoul du Pr\u00e9, chef van de Haagse redactie, bezweert dat de krant er \u2018over het algemeen\u2019 heel voorzichtig mee om probeert te gaan. \u2018Maar het is een duivels dilemma. In verkiezingstijd bestaat er een grote gretigheid naar peilingen. Dan willen we toch graag laten zien hoe het ervoor staat. Ook omdat politieke partijen hun strategie aan de peilingen aanpassen. Je kunt als dagblad niet om de peilingen heen.\u2019 Afgelopen week besloot Du Pr\u00e9 bij een eigen artikel (\u2018Campagne kantelt: Paars III doemt op\u2019) ni\u00e9t de peiling van EenVandaag te vermelden, waarin de SP acht zetels verloor, maar die van De Politieke Barometer, waarin de Socialisten maar drie virtuele zetels moesten prijsgeven. \u2018Dat is toch wat gematigder.\u2019<\/p>\n
Volgens de Nederlandse Nieuws\u00admonitor is het dagblad Trouw van de Nederlandse kranten het meest terughoudend in de omgang met de peilingen: afgelopen jaar besteedde het dagblad er bijna twee keer minder aandacht aan dan de anderen. \u2018We proberen onze berichtgeving over de peilingen tot een minimum te beperken,\u2019 zegt Cees van der Laan, chef van de Haagse redactie. \u2018Wij willen in ieder geval niet meedoen aan de wedstrijd die vooral de actualiteitenrubrieken op tv ervan proberen te maken. Bijvoorbeeld RTL Nieuws, met hun zogenaamde \u201cPremiersdebat\u201d. De deelnemers waren uitgezocht op grond van de laatste stand in de peilingen. Ik vind dat stuitend.\u2019<\/p>\n
Pieter Klein, adjunct-hoofdredacteur van RTL Nieuws, kent de kritiek. \u2018Wij zijn niet zo van de afdeling richtlijnen,\u2019 zegt hij. \u2018Maar we zijn ons zeer bewust van het bandwagon-effect dat peilingen kunnen hebben. Daarom hebben we de kandidaten voor het Premiersdebat bewust gebaseerd op de onderstroom in vier verschillende peilingen. Er is nog even overwogen om alleen Rutte en Roemer tegenover elkaar te zetten, maar ik dacht toen al: we moeten de PvdA nog niet uitvlakken.\u2019<\/p>\n
De grote concurrent van RTL Nieuws, de NOS, is de enige nieuwsorganisatie die sinds kort een geschreven richtlijn voor de omgang met de peilingen hanteert. Eind mei stuurde Marcel Gelauff, hoofdredacteur van NOS Nieuws, een e-mail aan alle nieuwsredacties met een aantal \u2018basisafspraken\u2019. Zoals: \u2018Op www.nos.nl doen we altijd de drie grote peilingen compleet met een staatje\u2019, \u2018Neem geen duidingen van Maurice de Hond of andere bureau\u2019s over, alleen de cijfers. Houd het feitelijk. Dus niet: \u201cPvdA profiteert van keuze voor Samsom\u201d. Want dat weet Maurice niet.\u2019<\/p>\n
Maar ook bij de NOS blijkt de praktijk weerbarstig. In de weken na de dringende opdracht van de hoofdredacteur verschenen er op de site van de NOS alweer berichten over \u00e9\u00e9n enkele peiling: \u2018SP hoger in peiling De Hond\u2019 en \u2018Peiling: SP drie erbij, PVV drie eraf\u2019, met verklarende teksten als: \u2018De SP blijft daarmee de tweede partij van Nederland\u2019.<\/p>\n
Zo gaat het ook met de goede voornemens van EenVandaag, het actualiteitenprogramma dat in samenwerking met Intomart GfK wekelijks \u2018De Stemming\u2019 brengt. Hoofdredacteur Jan Kriek betoogt dat in het programma een aparte \u2018duider\u2019 voor de nuance zorgt, dat op de site een uitgebreide wetenschappelijke verantwoording te vinden is, en dat er een Raad van Toezicht is met onafhankelijke experts. Maar hoe luidt een van de laatste persberichten van EenVandaag? \u2018SP ZAKT FORS. De eerste echte campagneweek heeft grote gevolgen voor de SP: de partij verliest 8 zetels en zakt van 38 naar 30 zetels. Hiermee is de VVD, die van 35 naar 33 zetels gaat, nu de grootste partij.\u2019 Wie de nuance zoekt moet doorklikken naar de website. Ziedaar het probleem: voor je het weet gaat zo\u2019n bericht een eigen leven leiden.<\/p>\n
Dat weet ook Carel Kuyl, hoofdredacteur van Nieuwsuur. \u2018Iedere redactievergadering zeg ik weer: denk eraan jongens, de peilingen zijn geen wedstrijd. Dan wordt er heilig geknikt. Maar even later klinkt het weer: \u201cSamsom was de winnaar van het debat, wat gaan we daarmee doen?\u201d Het is een lastig dilemma. Als nieuwsorganisatie kun je niet om de peilingen heen, maar voor je het weet doe je mee aan het zichzelf versterkende effect.\u2019<\/p>\n
De vraag is: hoe moet het dan wel? In Frankrijk geldt een peilverbod in de laatste week voor de verkiezingen, in Luxemburg zelfs voor de laatste vier weken. In Nederland legt alleen Trouw zichzelf zo\u2019n regel op: in de laatste week voor de verkiezingen wordt er in de kolommen geen enkele aandacht meer besteed aan de peilingen. Ook Raoul du Pr\u00e9 van de Volkskrant wil daar best over nadenken. \u2018Interessant idee,\u2019 zegt hij.<\/p>\n
Maar volgens Carel Kuyl is zo\u2019n verbod \u2018niet meer van deze tijd\u2019: \u2018Dan word je aan alle kanten ingehaald door de andere media. Daar heeft niemand iets aan.\u2019<\/p>\n
Ook politicoloog Tom van der Meer meent dat je met zo\u2019n radiostilte niets oplost. \u2018We moeten zeker niet stoppen met peilen. Peilingen vervullen een belangrijke functie in de informatievoorziening. Maar een gemakzuchtige omgang met de peilingen kan perverse effecten hebben. Dat is keihard de verantwoordelijkheid van de media. Zo moeilijk is het niet: hou je bij de feiten.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De kwaliteitsmedia zeggen \u2018terughoudend\u2019 met de peilingen om te gaan. Wat komt daar in de praktijk van terecht?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-48635","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Thijs Broer, Maurits Martijn","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/48635","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=48635"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/48635\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Thijs Broer, Maurits Martijn","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=48635"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=48635"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}