Het was 12 december 2015. Een simpele klop van een houten hamer markeerde de totstandkoming van het klimaatakkoord van Parijs \u2013 vandaag precies vijf jaar geleden. Het wordt algemeen gevierd als een groot klimaatsucces. Maar wie de onderhandelingen vanaf dag \u00e9\u00e9n heeft gevolgd, weet dat het niet zozeer succes was wat die dag in conferentiecentrum Le Bourget werd gevoeld, als wel opluchting \u2013 opluchting over het uitblijven van weer een mislukking.<\/p>\n
Wat dacht Yvo de Boer, voormalig hoofd van het VN-klimaatverdrag na de \u2018historische\u2019 hamerklop? \u2018Ik dacht: wat ik hiervan vind, kan ik de komende tien jaar maar beter voor me houden.\u2019<\/p>\n
Dat hij die stilte nu toch doorbreekt, komt door het aandringen van een klimaatjournalist. Niet dat De Boer negatief is over \u2018Parijs\u2019. De vraag is alleen of het volstaat \u2013 en of een alternatief niet beter was geweest. \u2018Ik vond het geweldig dat alle landen het eens waren geworden,\u2019 zegt De Boer. \u2018Dat vond ik een politieke en diplomatieke prestatie. Maar ik ben in klimaatland opgegroeid met de gedachte: dit is zo belangrijk, hier moeten bindende<\/em> afspraken over komen. Ik snap dat het moeilijker is om heldere afspraken te maken dan vage, maar er bestaat het risico van een heel groot dooie-mus-effect.\u2019<\/p>\n Bindende afspraken kwamen er niet in Parijs, met een akkoord waarin alles vrijwillig is. De Boer wijst naar de mondiale emissies \u2013 na ruim vijfentwintig jaar klimaatonderhandelingen \u00e9\u00e9n grote stijgende lijn, die ook na Parijs doorzette. Het klimaatakkoord zweeft dan ook ergens tussen een vrijbrief om door te gaan met uitstoten en een intentie om ermee te stoppen.<\/p>\n Yvo de Boer werd in 1954 geboren in Wenen in een Nederlands diplomatengezin. Zijn ouders verhuisden om de vier jaar naar een ander land, en zoon Yvo werd uiteindelijk maar op een Engelse kostschool gezet. Het bracht De Boer een perfecte beheersing van de Britse taal en omgangsvormen die een oceaan verwijderd zijn van de Hollandse lompheid die voor de meeste landgenoten bij voorbaat een streep zet door een carri\u00e8re in de internationale diplomatie.<\/p>\n Wat zijn ontheemde achtergrond hem bovenal bracht, is het vermogen moeiteloos te schakelen tussen perspectieven. \u2018Als mensen mij vragen waar ik vandaan kom, weet ik nooit wat ik moet antwoorden. Ik heb niet het idee dat ik echt ergens vandaan kom. Een gevolg van al dat gereis en die diplomatieke achtergrond is dat ik de wereld door heel veel brillen heb leren bekijken, en besef dat mensen op tal van onderwerpen een totaal verschillende kijk kunnen hebben, afhankelijk van hun achtergrond. Ik kwam al vroeg tot de conclusie dat het belangrijkste woord in alle talen \u201cwaarom\u201d is. Je kunt pas tot een oplossing komen als je antwoord hebt op de waaromvraag.\u2019<\/p>\n Zo werd De Boer iemand die complexe puzzels wist te leggen. En voor je het weet doe je dan een gooi naar de meest complexe puzzel van de eeuw.<\/p>\n Zes jaar voor \u2018Parijs\u2019, op 12 december, 2009, was Yvo de Boer in Kopenhagen voor de klimaattop. Honderdduizend mensen vulden de pleinen en straten tijdens een urenlange klimaatmars van het centrum tot het Bella Center, waar de wereldleiders die dag zouden arriveren.<\/p>\n Die mobilisatie was de grootste ooit voor een milieuonderwerp. Meest geziene leus: There is No Planet B<\/em>. Demonstranten vulden de stad met hoop, hoop die na\u00efef bleek. Want die 12e<\/sup> december bleken honderdduizend opgestoken handen niet genoeg.<\/p>\n Knuppels, traangas en bijna vijftienhonderd arrestaties lieten zien dat de klimaattop een rafelrand had.<\/p>\n \u2018Obama was net president geworden, en die dacht: er moet niks bindends worden afgesproken, want dat krijg ik nooit door de Senaat.’<\/p><\/blockquote>\n De mensen buiten waren nauwelijks op de hoogte van het veel grotere drama dat zich binnen afspeelde. Wat herinnert De Boer zich van die 12e december in Kopenhagen? \u2018Ik besefte dat ik vastzat in een dodelijke duikvlucht,\u2019 zegt hij. Het was het zwartste moment sinds hij vijftien jaar eerder, in 1994, zijn werk voor de totstandkoming van een VN-klimaatverdrag begon \u2013 werk dat daar in Kopenhagen had moeten culmineren tot een eindproduct.<\/p>\n Maar toen kwam er een coup. \u2018Ik had samen met de Deense klimaatminister Connie Hedegaard twee jaar gewerkt aan wat de uitkomst van Kopenhagen moest zijn. Maar toen werd zij als voorzitter van de conferentie aan de kant geschoven door haar premier Lars L\u00f8kke Rasmussen. Die zei: er zijn hier zoveel regeringsleiders en staatshoofden, ik<\/em> ga nu de vergadering wel leiden. Terwijl hij geen besef had van het probleem, noch van het proces. Rasmussen stond onder druk van de Amerikanen. Obama was net president geworden, en die dacht: er moet niks bindends worden afgesproken, want dat krijg ik nooit door de Senaat. Zeker niet als de Chinezen niet ook iets bindends op zich nemen. En de Chinezen dachten het omgekeerde.\u2019<\/p>\n De Boer beschrijft een besef van grote onmacht \u2013 en gelijktijdig het gevoel \u2018ontzettend glad ijs\u2019 te betreden, door daar in Kopenhagen de onzekere weg van vrijwilligheid<\/em> in te slaan. \u2018Er zijn veel mensen die het daarover met mij oneens zijn. Die zeggen dat het in deze tijd gewoon niet meer re\u00ebel is om te denken dat je landen kunt binden aan afspraken. Misschien hebben ze wel gelijk. Maar dan hoop ik toch dat al die vrijwilligheid ons wel brengt bij een temperatuurstijging van niet meer dan anderhalve graad.\u2019<\/p>\n Wat dat betreft was Kopenhagen misschien niet zozeer een mislukking, maar eerder een kruispunt: het VN-proces nam afstand van de ambitie om op landenniveau harde klimaatafspraken te maken, beklonken in een verdrag. Een nadrukkelijke stap achteruit voor wie niet op zoek is naar politiek succes, maar naar een oplossing van het klimaatprobleem.<\/p>\n \u2018We liepen met de klimaatonderhandelingen aanvankelijk voor de muziek uit. Nu loopt het proces achteraan en gaat de publieke opinie voorop.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Het kantelpunt moet ergens in de jaren daarvoor hebben gelegen: de eerste grote smeltrecords op de Noordpool, de film van Al Gore, het IPCC-rapport. Door de jaren heen is de publieke betrokkenheid en bezorgdheid over klimaatverandering alleen maar verder gegroeid. Kijk naar de jeugd, zegt De Boer \u2013 Greta Thunberg, de massale klimaatprotesten van scholieren over de hele wereld.<\/p>\n Dat was aan de start van het VN-proces in de jaren negentig wel anders. \u2018We liepen met de klimaatonderhandelingen aanvankelijk voor de muziek uit. Nu loopt het proces achteraan en gaat de publieke opinie voorop. Die was twintig of dertig jaar geleden niet aanwezig. Het is gaan verschuiven tot je het als verstandig mens niet meer kunt ontkennen.\u2019<\/p>\n De Boers lange klimaatreis begon in 1994, toen hij namens Europese landen de inzet voor de klimaattop van Kyoto voorbereidde, die in 1997 zou worden gehouden.<\/p>\n De jaren negentig waren een decennium van optimisme, niet alleen economisch en geopolitiek, maar ook ten aanzien van het milieu.<\/p>\n De klimaattop van Kyoto had moeten leiden tot het Kyoto-protocol, dat het CO2<\/sub>-varkentje wel even zou wassen.<\/p><\/blockquote>\n De ozoncrisis was beteugeld met het Montreal-protocol van 1987, waarmee het probleem tijdig en effectief bij de bron (CFK\u2019s en andere chloorgassen) werd aangepakt. Het was een gloriemoment voor de Verenigde Naties, dat simpele concept van \u2018samenwerking\u2019.<\/p>\n In die geest moet in de jaren negentig ook zijn toegeleefd naar de klimaattop van Kyoto, die had moeten leiden tot het Kyoto-protocol, dat het veel grotere varkentje van het CO2<\/sub>-probleem wel even zou wassen. Dat varkentje bleek echter een ontembaar wild zwijn, met vier poten diep in de modder.<\/p>\n Wat was voor De Boer zijn startpunt: fascinatie voor een complexe puzzel, of oprechte bezorgdheid voor het naderende probleem van de \u2018global warming\u2019? \u2018Ik had zeker een idealistische motivatie,\u2019 zegt De Boer. \u2018Maar ook het besef dat je dit probleem alleen kunt oplossen als je het gr\u00f3ter maakt.\u2019<\/p>\n Olielanden willen hun inkomsten behouden, ontwikkelingslanden willen welvaart, industrielanden willen hun concurrentiepositie niet opgeven. \u2018Er zijn zo veel verschillende belangen in de wereld \u2013 er moeten allerlei voorwaarden worden geschapen om iedereen mee te kunnen krijgen.\u2019<\/p>\n Over slechts vier jaar zal de wereld meer energie halen uit zon en wind dan uit steenkool, voorspelde het Internationaal Energieagentschap. Je kunt terugkijkend misschien wel concluderen dat het CO2<\/sub>-probleem, dat veel complexer is dan het CFK-probleem, eigenlijk meer dan twintig jaar inherent onoplosbaar is geweest.<\/p>\n Tot ongeveer n\u00fa, ergens in de donkere periode dat er een despoot in het Witte Huis woonde, een golf van politieke destructie de VN-klimaatonderhandelingen saboteerde, \u00e9n als een duveltje uit een doosje zon, wind, elektrisch vervoer en batterijtechnologie wereldwijd omhoogschoten \u2013 met 70 procent prijsdalingen in de afgelopen vijf jaar en exponenti\u00eble groei op alle continenten. Over slechts vier jaar zal de wereld meer energie halen uit zon en wind dan uit steenkool, voorspelde het Internationaal Energieagentschap (IEA) onlangs \u2013 en ook daarna zal de razendsnelle groei van duurzaam doorzetten.<\/p>\n Gaan we daarmee alsnog \u2018gevaarlijke klimaatverandering\u2019 voorkomen, het offici\u00eble doel van de VN-klimaatsamenwerking? En zo ja, kunnen we dan wellicht zeggen dat het weliswaar misging in Kopenhagen, maar dat dat een onvermijdelijke crisis was waar we collectief doorheen moesten om uiteindelijk verder te kunnen en alsnog grip te krijgen op dit mondiale probleem? En hebben we dan vandaag inderdaad een groot succes te vieren, met de vijfde verjaardag van het Parijs-akkoord, de start van een andere aanpak, die uiteindelijk w\u00e9l vrucht zou dragen?<\/p>\n Het is te vroeg voor de antwoorden op zulke grote vragen \u2013 de toekomst is nog te onzeker en risicovol. Maar er is wel meer goed nieuws. Waar landen er de voorbije jaren niet in slaagden bindende klimaatdoelen te stellen voor de korte termijn, plaatsten ze wel een groene stip op de horizon in een verdere concretisering van de anderhalve-graadambitie van Parijs. Om onder de anderhalve graad te blijven, moet de mondiale CO2<\/sub>-uitstoot rond 2050 op netto nul uitkomen. Hoe ambitieus dat ook mag zijn, er lijkt langzaam een let\u2019s do it<\/em>-sfeer te ontstaan.<\/p>\n De Europese Unie was de eerste die zich officieel tot doel stelde in 2050 klimaatneutraal te zijn toen vorig jaar de Green Deal werd gesloten, precies op het moment dat \u2019s werelds grootste economie zich juist terugtrok uit het Parijsakkoord.<\/p>\n En de EU kreeg belangrijke navolging. Eerst van de Britten, en in de herfst van 2020, behoorlijk onverwacht, ook van China, prompt gevolgd door Zuid-Korea en Japan \u2013 die zich allemaal tot doel stelden rond 2050 CO2<\/sub>-neutraal te zijn. Het Amerika onder Biden en Harris zal ook willen aansluiten bij deze wereldwijde groene golf, en zich ook officieel tot doel stellen dat het over dertig jaar klaar moet zijn met CO2<\/sub>.<\/p>\n Uiteindelijk zou het ook voor Vietnam of Nigeria financieel veel beter zijn om geen kolencentrales meer te bouwen, maar te investeren in zon en wind.<\/p><\/blockquote>\n Het zijn de grootste en machtigste economie\u00ebn van de wereld, die tezamen ruim twee derde van de uitstoot vertegenwoordigen. Een krachtiger signaal kun je als investeerder niet krijgen: het fossiele tijdperk komt ten einde, duurzaam heeft de toekomst.<\/p>\n En dat is volgens De Boer nou net het probleem: dan moet je ook wel een investeerder z\u00edjn en beschikken over voldoende vermogen, zodat je kunt profiteren van dat hogere rendement van duurzaam. \u2018Een land als Vietnam is van plan de komende tien jaar 24 kolencentrales neer te zetten. Die verkoopt China voor een prikkie.\u2019<\/p>\n Daarna moet nog dertig of veertig jaar lang elke dag steenkool worden ge\u00efmporteerd. Die kosten meewegend zou het ook voor Vietnam of Nigeria financieel n\u00fa al veel beter zijn om geen kolencentrales meer te bouwen, maar te investeren in zon en wind.<\/p>\n Daar hebben ze alleen geld noch kredietwaardigheid voor, en dus kiezen ze voor de vervuilende \u00e9n uiteindelijk duurdere optie, maar wel een die er in elk geval voor zorgt dat er morgen geen stroomuitval is.<\/p>\n\nDe waaromvraag<\/h5>\n
No Planet B<\/h5>\n
De onzekere weg van vrijwilligheid<\/em><\/h5>\n
\n<\/strong>Kopenhagen liet echter ook een andere grote ontwikkeling zien: publieke betrokkenheid.<\/p>\nOptimisme<\/h5>\n
De groei van duurzaam<\/h5>\n
\n<\/strong><\/p><\/blockquote>\nGroene stip op de horizon<\/h5>\n