{"id":483701,"date":"2020-11-05T04:00:08","date_gmt":"2020-11-05T03:00:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=483701"},"modified":"2020-11-05T08:37:05","modified_gmt":"2020-11-05T07:37:05","slug":"mijn-lieve-gunsteling-rijneveld","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/mijn-lieve-gunsteling-rijneveld\/","title":{"rendered":"Literaire Kroniek: Het afschuwelijke en onweerstaanbare van \u2018Mijn lieve gunsteling\u2019 van Marieke Lucas Rijneveld"},"content":{"rendered":"

Zinnen van een halve pagina, zinnen van een hele pagina, zinnen van twee, drie, vier en vijf pagina\u2019s zonder alinea\u2019s \u2013 ze zorgen in Mijn lieve gunsteling<\/em> voor een ritme dat je d\u00f3\u00f3r laat lezen, alsof iemand je op de hielen zit. En dat is ook zo. Een negenenveertigjarige veearts bekent in 42 hoofdstukken vanuit de gevangenis zijn allesbeheersende verliefdheid op een veertienjarig meisje, een boerendochter die veel lijkt op Jas in Marieke Lucas Rijnevelds eerste roman De avond is ongemak.<\/em><\/p>\n

Tot de beklemming door de dwingende stijl, de overstelpende hoeveelheid precieze indrukken, gedachten en precaire gevoelens, even te veel wordt en het lezen stokt om adem te halen, om dan gelijk weer verder te gaan: \u2018en toen bewoog ik me over je heen en drukte mijn lippen op de jouwe, en ik proefde de weerstand zoals ik die voelde wanneer ik een drenchgun in de bek van een ooi duwde om haar te injecteren tegen maden en ik de lens van het pistool tussen de kiezen en de wangzak stak, maar je was weerloos, mijn hemelse uitverkorene, je was zo weerloos, en ik drong met mijn tong tussen je lippen en proefde de zoetheid van je binnenste, ik liet mijn handen over je vleugels glijden en we stegen samen even op, daarna liet ik mijn lichaam op je neerdalen en je kon geen kant meer op en ik wist zeker dat je dat ook wilde, dat je soms gek werd van al je uitwegen, van alle hersenspinsels in je hoofd, en we stoeiden tussendoor om je te laten voelen dat het goed was wat we deden, je hield van stoeien, en ik voelde de hitsigheid van deze schermutseling door mijn lichaam branden, je was het vuur van mijn lendenen, en ik liet je vertellen.\u2019<\/p>\n

Wanneer die lendenen op pagina 83 opduiken en zo onbeschaamd refereren aan het begin van Vladimir Nabokovs Lolita<\/em> ( \u2018Lolita, mijn levenslicht, mijn lendevuur. Mijn zonde, mijn ziel.\u2019) heeft Mijn lieve gunsteling<\/em> al zoveel krediet opgebouwd door de indringende manier van vertellen dat het niet meer deert. Het lijkt een uitnodiging om dit schokkende verhaal van Kurt, de veearts, als een eeuwig en terugkerend menselijk drama te beschouwen, hoe schrijnend pijnlijk ook: oudere man wordt verliefd op meisje tussen kind en volwassenheid. De veearts Kurt is een Hollandse Humbert Humbert.<\/p>\n

grondig mis<\/h5>\n

Mijn lieve gunsteling<\/em> gaat over dezelfde intoxicatie en verdwazing als Lolita<\/em>, maar we hebben te maken met een heel andere textuur aan emoties en binnen een veel geslotener gemeenschap. Dit is meer de obsessieve wereld van het verlangen, de dwangmatige fantasie\u00ebn en de symboliek die past bij de wereld van Gerard Reve. Lolita is niet het intelligentste meisje en kan nog wel eens \u2018vervelend\u2019 zijn. Jas (om haar zo maar te noemen, ze is zo vertrouwd voor de man dat ze hier geen naam krijgt) is de beste op school, schrijft in de schoolkrant, zingt in een bandje, schrijft liedjes, citeert lukraak uit psalmen, en heeft een heel arsenaal aan Engelse teksten paraat.<\/p>\n

De beklemmende illegaliteit van de liefde van de veearts doordringt alle 362 pagina\u2019s van Mijn lieve gunsteling.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Er is volgens haar lerares (tevens de lang van niets wetende vrouw van de veearts) \u2018iets grondig mis\u2019 met haar, waarmee haar fantasie\u00ebn worden bedoeld. Ze kan \u2018vliegen\u2019 en ooit zal ze naar New York vliegen om de ramp op 9\/11 te niet te doen. Of haar \u2018gesprekken\u2019 met Hitler en Freud. Of haar verlangen een jongen te zijn. Ze wil staand kunnen plassen.<\/p>\n

onheilspellende gedachtewereld<\/h5>\n

Het verhaal van Mijn lieve gunsteling<\/em> wordt verteld door de veearts. Hij zegt dat zijn \u2018lieve gunsteling\u2019 hem veel vertelt, maar dat kan nooit zo veel zijn als de veearts weet over de wereld van Jas\u2019 gedachten en gevoelens. Het is dus Marieke Lucas Rijneveld die door de mond van de veearts vertelt over alles wat er in de jeugdige Jas omgaat. Dit maakt de veearts tot iemand met een dubbel perspectief: hij weet meer dan hij kan weten. De parafernalia van Jas\u2019 wereld moeten in hoge mate de wereld van Rijnevelds jeugd zijn geweest, zozeer komt alles van binnenuit, alsof alles klaar lag om te worden verteld.<\/p>\n

De onheilspellende gedachtewereld van de veearts komt niet minder van binnenuit. Zijn totale obsessie voor Jas is een cocktail van liefde, lust, list, bedrog, jaloezie, jeugdtrauma\u2019s en monomanie: \u2018Ik wilde je bezitten, je moest van mij zijn, alleen van mij.\u2019 Zij laat zich gaan, is nieuwsgierig, aanhankelijk, beetje onverschillig, uit op heftige gevoelens. Als ze niet samen zijn volgt hij haar met de auto: wanneer ze gaat zwemmen, als ze bij een jongen achterop de bromfiets zit of naar een vriendin gaat.<\/p>\n

In de tussenwereld van Jas spelen kinderboeken nog een prominente rol, in een bizar contrast met de meer dan volwassen wereld van de veearts en zijn verlangens. Personages als Willy Wonka hebben een negatieve of positieve heldenstatus voor haar. Roald Dahl is voor Jas belangrijker dan haar vader; Dahl heeft haar \u2018gered\u2019. Films als Dogville<\/em> van Lars von Trier stofferen haar gedachten. Ze \u2018weet\u2019 van alles en is op de hoogte van allerlei spelletjes. Ze weet alles over popmuziek. Kikker en vogeltje<\/em> van Max Velthuijs was een steun na \u2018het ongeluk\u2019 (de dood van de moeder, vermoed ik): \u2018Je bladerde er zo vaak in dat de kaft los was geraakt en als een melktandje dat nog met een draadje vastzat aan het boek bungelde.\u2019<\/p>\n

De perversies stapelen zich vanaf het begin op. De veearts is niet de enige die door Jas betoverd wordt: ook zijn oudste zoon.<\/p><\/blockquote>\n

Ondertussen houdt Jas er een \u2018dreigkoffertje\u2019 op na, waarmee ze naar New York zal afreizen als het haar op de boerderij, waar ze met haar vader en broer woont, te veel wordt. Daar komt de veearts bijna dagelijks om de koeien in de gaten te houden en ongemerkt in een lege schuur of op haar kamer met Jas samen te zijn.<\/p>\n

bizarre verlangens<\/h5>\n

De beklemmende illegaliteit van de liefde van de veearts doordringt alle 362 pagina\u2019s van Mijn lieve gunsteling<\/em>, op de spits gedreven wanneer de veearts weer iets doet waarvan hij bij vol bewustzijn weet dat het walgelijke vormen aanneemt. Zoals wanneer hij een duur matras gaat kopen om achterin zijn auto te leggen, gecamoufleerd door een slaapzak. Met zowel \u2018vrolijkheid en walging\u2019 denkt hij aan wat hij er met haar mee gaat doen, meestal onder een naargeestig viaduct.<\/p>\n

Hij gaat ook gretig in op de bizarre verlangens van Jas. Ze wil dat ze samen een dode otter gaan ontleden omdat die beesten een eigenaardig grote stijve piemel hebben. Haar fantasie is dat ze ooit zelf een piemel zal hebben. De veearts gaat daar in mee en belooft haar \u2018een jongensgewei\u2019. Ze wil ook dat hij haar \u2018ontleedt\u2019 (\u2018je moet me opensnijden\u2019) en hij speelt het spelletje mee, tot ze hem zijn scapel uit handen rukt en zichzelf in haar been snijdt.<\/p>\n

De perversies stapelen zich vanaf het begin op. De veearts is niet de enige die door Jas betoverd wordt: ook zijn oudste zoon. Het was \u2018weerbarstig mooi\u2019 om ze samen te zien, maar tegelijk was zijn jaloezie daarbij nauwelijks te beheersen. Van tijd tot tijd duiken de \u2018magistraten\u2019 op (zoals ook in het relaas van Humbert Humbert) die hem uiteindelijk vanwege dit \u2018zedenmisdrijf\u2019 hebben veroordeeld.<\/p>\n

Het is de morele perversie ten top dat de veearts tegenover de rechters zegt dat Jas toen zij met hem was \u2018ziek\u2019 was. In het nauw gedreven door het gerecht valt hij haar af en doet alsof hij vooral aan haar wensen beantwoordde. Hij zegt tegen de magistraten dat zijn ziel \u2018teer was, dat ik mensen graag gaf wat ze wilden.\u2019 Jas liet vooral met zich doen, uit een mengsel van spannende nieuwsgierigheid en genegenheid. Wanneer ze er soms niet helemaal bij is, wordt hij \u2018pissig\u2019.<\/p>\n\n

op losse schroeven<\/h5>\n

Het alinealoos doorstromende relaas wordt opgeschrikt wanneer uitkomt wat er zich tussen de veearts en Jas afspeelt. Jas\u2019 broer vindt bij toeval haar dagboek onder haar bed. Daar staat gedetailleerd in wat ze hebben gedaan. Zolang het hele dorp het nog niet weet gaat het leven op de boerderij door, al negeren haar vader en broer haar. Er wordt beterschap beloofd, maar nog dezelfde dag gaat het door.<\/p>\n

Wel vertelt de veearts eindelijk aan zijn vrouw hoe hij in zijn jeugd geleden heeft onder een verschrikkelijke moeder, die hem nog steeds nachtmerries bezorgt. Wanneer zijn moeder hem van school haalde en hij achterop de fiets zat kwam het voor dat ze halverwege zei: \u2018ga nu maar zelf verder lopen.\u2019 De veearts suggereert dat het \u2018gisten en rotten\u2019, zijn \u2018verzieking\u2019, bij zijn moeder is begonnen. Zijn moeder zei dat ze hem \u2018zondig en smerig\u2019 vond, maar ze kroop wel bij hem in bed en \u2018betastte\u2019 hem.<\/p>\n

De lezer wordt in Mijn lieve gunsteling<\/em> flink door elkaar geschud. Alles komt even op losse schroeven te staan. Maar het mooie en verschrikkelijke dat hem wordt verteld, krijgt hij te lezen in schitterend, gevarieerd, evocatief en scherpzinnig proza. De oprechtheid, de listigheid, de perversie lopen door elkaar en worden zo goed verwoord dat je je hoofd soms afwendt. De liefde schrikt zich dood in Mijn lieve gunsteling<\/em>: dat ze deze vorm aan kan nemen.<\/p>\n

\n

Mijn lieve gunsteling<\/em> door Marieke Lucas Rijneveld is uitgegeven door Atlas Contact.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zinnen van een halve pagina, zinnen van een hele pagina, zinnen van twee, drie, vier en vijf pagina\u2019s zonder alinea\u2019s \u2013 ze zorgen in Mijn lieve gunsteling voor een ritme dat je d\u00f3\u00f3r laat lezen, alsof iemand je op de hielen zit. En dat is ook zo. Een negenenveertigjarige veearts bekent in 42 hoofdstukken vanuit […]<\/p>\n","protected":false},"author":1248,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-483701","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","article_type-literaire-kroniek"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/483701","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=483701"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/483701\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1248"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=483701"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=483701"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}