{"id":478121,"date":"2019-08-24T10:31:48","date_gmt":"2019-08-24T08:31:48","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=478121"},"modified":"2020-08-24T10:35:50","modified_gmt":"2020-08-24T08:35:50","slug":"een-jaar-voorbij-een-eeuw-vooruit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/een-jaar-voorbij-een-eeuw-vooruit\/","title":{"rendered":"Een jaar voorbij, een eeuw vooruit"},"content":{"rendered":"

Mei 1945: het rood wit en blauw hangt verfomfaaid en verregend, want de vrijheid is gekomen en de vlag hangt weken lang uit. De vrijheid veroudert nooit, haar symbolen wel. Eerst lang nadat de vlaggen weer zijn ingehaald ontdekt een volk, dat vrijheid een geschenk met verplichtingen is, een ruimte die gevuld moet worden met onze energie en doelbewuste wil. In Mei overheerst nog de vreemdheid van het ontwaken na een diepe slaap: ieder verwacht meer dan er is. Er komt geen paradijs, wel biscuits en vlees in blik. De BS verovert de straat en kaalgeschoren meiden demonstreren de overmaat aan energie, waarmee het verraad wordt ingerekend. Er zijn vertrouwensmannen en offici\u00eble afkondigingen; men vergelijkt met 1813. Maar in plaats van adellijke namen is er de radio en wettige souvereinen arriveren thans per vliegmachine in plaats van per sloep. Er is van alles dooreen, honger en chocolade, terugkeer en definitief gemis. NSB\u2019ers achter de tralies en Gr\u00fcne Polizei<\/em> met het geweer in aanslag op wacht, militair gezag en het gezag van de ondergrondse frontsoldaat.<\/p>\n

De tijd was gecompliceerd geworden, Duitsland had gecapituleerd en niet gecapituleerd, wij waren bevrijd en onze bevrijders waren er nog niet, onbekenden werden leiders en leiders waren onbekenden. Een volk hervond zijn vrijheid, maar het volk hervond zichzelf en zijn weg naar de toekomst nog niet.<\/p>\n

Mei 1946: In dezelfde Hollandse steden hangen opnieuw afkondigingen, zij appelleren aan hetzelfde volk, maar het volk is een ander geworden en de plakkaten spreken tegen elkaar in, bijna even misleidend met gelijke woorden schermend als toen een vreemde stadhouder zich aan onze begrippen vergreep. Er liggen broodkorsten op straat en de verlichting brandt de ganse nacht. Een man loopt met een paar fietsbanden onder zijn arm en de arbeidsreserve ruimt het laatste puin. Het leven heeft zich hernomen en een volk beweegt zich naar zijn werk, naar de verstrooiing, naar een toekomst.<\/p>\n

Onder de grijze sluier der apathie sluimert de zekerheid, dat \u201evroeger\u201d nooit meer terug mag keren<\/p><\/blockquote>\n

Dit volk gaat zich een vertegenwoordiging kiezen en in deze verkiezing gaat het oordelen over hen, die het een jaar lang regeerden. En meer nog: het gaat oordelen over zichzelf, over zijn vermogen tot onderscheid, zijn moed tot vernieuwing, zijn wil tot leven. Het is volgens ieder, die het tempo van zijn bestaan en de hartstocht van zijn verlangen tracht op te voeren een moe volk, moe van vijf jaar onderdrukking, van zoveel jaren uitzichtloosheid, moe van een lang jaar met de last van veel teleurgestelde verwachtingen, veel onvervulde wensen. En het meest: een volk dat moeite heeft de illusie, dat het nieuwe vanzelf zou komen te laten vallen voor de werkelijkheid, waarin het ervoor vechten moet.<\/p>\n

Onder het oppervlak<\/h5>\n

En toch zou degeen, die uit dit beeld meent te kunnen concluderen, dat Nederland in het achterliggende jaar onzeker is geworden over wat het wil en niet wil, zich vergissen. Onder de grijze sluier der apathie sluimert de zekerheid, dat \u201evroeger\u201d nooit meer terug mag keren, niet de ontrechting van de bezetter, maar ook niet de mistroostige gelatenheid, waarin de Duitsers ons konden overvallen. Niet de werkloosheid en niet meer de kleine politiek van 30 of 50 partijen, niet meer het isolement en de afgeslotenheid naar binnen en naar buiten. Er is in de achterliggende jaren nu eenmaal door Nederland en in het bijzonder door zijn jeugd, die in het verzet stond, een schok gevaren, die het het besef gegeven heeft, dat er een ander leven, een andere werkelijkheid bestond dan de grauwe van voor 1940.<\/p>\n

En dit besef laat het zich niet meer ontnemen, al drukt de moeheid van de tijd het denken over het nieuwe en de wil naar verwezenlijking daarvan ook diep omlaag. En deze vernieuwingswil staat gelukkig niet met lege handen. Er is dit jaar in Nederland gebouwd en geproduceerd, gesticht en verenigd, huizen herbouwd, land teruggewonnen, geld gezuiverd, een nieuw leger uit de grond gestampt, veel verraad berecht, talloze onzuiveren uitgezuiverd, oude partijverhoudingen doorbroken en kerkelijke scheidsmuren geslecht.<\/p>\n

Het heeft weinig zin in het kort bestek van dit overzicht af te wegen, wat van de waarlijk niet geringe massa werk, die dit jaar in Nederland is verzet, nu precies herstel en wat vernieuwing was. Geslaagde vernieuwing houdt immers herstel inen alles wordt dus beslist door de geest, de gezindheid, waarin gewerkt werd. Dit eerste jaar konden nog slechts fundamenten gelegd worden, slechts waar het noodwoningen betreft zijn de omtrekken van een nieuw huis reeds waarneembaar. Wil men weten, of in Nederland de wijzers van de klok inderdaad vooruitdraaien, dan dient men te kijken naar meningen en plannen. Aan beide bestaat geen gebrek.<\/p>\n

Een stortvloed van opiniebladen produceert elke week een stroom van meningen, de regering zowel als vele semi-ambtelijke en particuliere instituten hebben ons vergast op een reeks plannen, waarvan de consequenties bij uitvoering nog lang niet kunnen worden overzien.<\/p>\n

Vertraagde bewustwording<\/h5>\n

De bestaande wil tot vernieuwing wordt veelal uitsluitend toegeschreven aan de verandering der geesten, die zich gedurende de oorlog heeft voltrokken en die reeds gedurende de bezettingsjaren viel te constateren in talloze studiekringen, huisvergaderingen en de ondergrondse pers. Dit is natuurlijk slechts zeer gedeeltelijk juist. In de oorlog heeft zich een proces van bewustwording voltrokken, maar dit proces was ondenkbaar zonder het bestaan van een maatschappelijke realiteit, die ons dwong ons rekenschap te geven van de veranderingen, die zich in de wereld reeds v\u00f3\u00f3r de oorlog voltrokken. In dit verband is het een veelszins vertroebelende omstandigheid geweest, dat de situatie ons noopte ons vooral met de geestelijke strijd tegen het nationaal-socialisme bezig te houden, wat tot gevolg had dat de maatschappelijke omwenteling die deze oorlog mede veroorzaakte en versnelde, voortdurend aan onze aandacht dreigde te ontsnappen.<\/p>\n

Daaruit is ook te verklaren, dat b.v. in de illegale pers eerst de laatste twee jaren van de oorlog aandacht werd geschonken aan de maatschappelijke en politieke hervorming, die na deze oorlog moest worden verwezenlijkt. Dat was niet alleen een gebrek aan tijd en energie in de eerste jaren. Wie enigszins bekend is met de verhoudingen in die eerste tijd weet, dat slechts zeer weinigen zich toen bewust waren dat de barbarie der Duitsers een maatschappelijk bestel omver wierp, dat ook zonder deze Teutoonse woede in die jaren ineen zou zijn gestort, zij het dan op andere wijze. Het is een helaas nog niet geheel verdwenen fictie, dat de chaos, waarin Hitler zijn kans kreeg, een specifiek Duits verschijnsel was. Slechts de harde confrontatie met het Duits nihilisme heeft de Westerse maatschappij met haar formalistische democratie, vastgelopen kapitalisme en verintellectualiseerde cultuur behoed voor ontbindingsverschijnselen, waarvan wij de omvang en diepte kunnen meten aan hun schaduwen, waarin wij v\u00f3\u00f3r 1940 leefden.<\/p>\n

Nu wij, enigszins op adem gekomen, kunnen overleggen, welk een smalle strook ons slechts scheidde van de afgrond, waarin Hitler Europa wilde storten, nu moet het tot ons doordringen, dat de eerste wereldoorlog een waarschuwing geweest is, die wij maar al te slecht hebben begrepen. Wel beschouwd heeft Europa in onze eeuw niet veel meer gedaan dan potverteren: zonder volledig ernst te maken met haar steeds poverder wordend geestelijk en organisatorisch bezit, parasiteerde het op de verworvenheden van een vorige eeuw; het kapitalisme, de liberale democratie en een rationalistische vrijzinnigheid. Tussen de twee oorlogen hebben velen de noodklok geluid zonder een nieuwe weg te wijzen.<\/p>\n

Blijkbaar is Hitler nodig geweest om ook in Nederland het besef te wekken dat dit geslacht tot taak heeft aan de eigen tijd een eigen gestalte te geven. Daarom was dit eerste bevrijdingsjaar ondanks alle goedkope praat en de vele ruzies om kleine dingen wel terdege beslissend voor ons bestaan als volk tot in een verre toekomst. Het ging en gaat wel degelijk om een nieuwe eeuw, een nieuw tijdperk van stabilisatie, een nieuw fundament voor een cultuur en een menswaardig bestaan.<\/p>\n

Politiek als bederf<\/h5>\n

Toen minister Schermerhorn in zijn grote redevoering het program van zijn kabinet ontvouwde, ging er een zucht van verlichting door het land. Dat was niet alleen voor de oorlog in regeringsverklaringen aan gewend was, nu eindelijk een stuk met inhoud kreeg, maar meer nog omdat men deels bewust deels intu\u00eftief voelde, dat de hoofdtrekken van het geprojecteerde regeringsbeleid een synthese bevatten van de enig mogelijke nieuwe koers voor ons volksleven. Dat gevoel van verlichting heeft dit jaar niet ongeschokt overleefd en Schermerhorn heeft meer dan eens getuigd van zijn teleurstelling over de weerstanden en het onbegrip, die de regering bij haar poging tot vernieuwing ondervond. In zijn toespraak op de Vughter hei, bij de herdenking van de fusillering der gijzelaars, heeft hij gesproken van de macht, waarin onvermijdelijk het bederf gelegen schijnt te zijn.<\/p>\n

Daarmee heeft hij de plek aangewezen, waar in de politieke sfeer van het na-oorlogse Nederland het bederf en de reactie het eerst de kop op hebben gestoken. De regering was trouwens niet in het bezit van de steen der Wijzen en niemand zal betwisten, dat in de veelheid en gecompliceerdheid der problemen door deze regeringsploeg fouten zijn gemaakt en in de ploeg zelf ernstige zwakheden aan den dag zijn getreden.<\/p>\n

Maar wat niet verloren mag gaan in het politiek tumult rondom de erfenis van de bezetting, de berechting yan Arnold Meyer, de radio-organisatie en de voormalige illegaliteit rondom benoemingen en baantjes, is het uitzicht op de grote lijn der ontwikkeling naar nieuwe vormen. Er is door deze regering een begin gemaakt met het scheppen van voorwaarden voor deze ontwikkeling op vrijwel elk gebied. Er is ruimte gekomen, waar voor de oorlog de horizon potdicht was. Er is openheid ontstaan, waar vooroorlogs isolement elke voortgang uitsloop. De economie is dit jaar niet zonder haken en ogen, maar toch doelbewust geleid en wie waagt het zich een beeld te maken van de chaos, waarin ons materieel bestaan zou zijn gestort, wanneer deze leiding ontbroken had…<\/p>\n

Gelukkig bewijzen tal van verschijnselen, dat de regering bij het leggen van de fundamenten voor een nieuwe gemeenschap niet alleen staat. Naast de socialistische beweging, die dank zij haar internationale ori\u00ebntering en ondanks haar dogmatisme reeds voor de oorlog een concreet beeld had geschapen van nieuwe samenlevingsvormen, staat b.v. het reveil in de Hervormde Kerk, dat als niet alle tekenen bedriegen een omvang en gevolg gaat krijgen, waarvoor men ter vergelijking eeuwen terug moet gaan in onze geschiedenis.<\/p>\n

Politiek als beslissing<\/h5>\n

Het is op zichzelf een grote winst, dat met name in deze verkiezingsstrijd vrijwel geen enkele partij zich durft aandienen die niet zegt naar vernieuwing te streven. De tegenstellingen voert men dan gaarne terug tot een verschil in methode en ideaal. Een Christelijk sociale orde, waarbij de vrijheid van het individu gewaarborgd zal zijn of een rationalistisch socialistische maatschappij, waarin de staat de vrijheid van het bedrijfsleven, van de cultuur en van het gezin voortdurend zal bedreigen.<\/p>\n

Men moet wel een na\u00efeve instelling tot de politieke geschiedenis der laatste decennia bezitten om deze tegenstelling als juist te accepteren. Allereerst wordt in de kringen, die de tegenwoordige koers der regering steunen, hardnekkig geworsteld om de vrijheid voor allen tot haar recht te laten komen door de \u201evrije krachten\u201d die in het verleden een dodelijk gevaar voor deze wezenlijke vrijheid bleken, te beheersen en zo nodig uit te schakelen. Belangrijker is dat de stromingen en partijen, die zich zo nadrukkelijk ter verdediging van de vrijheden in ons volksbestaan opwerpen, tot in het recente verleden toe gedemonstreerd hebben, dat zij met hun eeuwige beginselen gevangen waren in oe maalstroom van een liberalistisch kapitalistische denkwijze.<\/p>\n

De werkelijke tegenstelling, die men op het ogenblik in ons volk kan waarnemen, loopt tussen hen, die begrepen hebben dat men radicaal met het verleden moet breken om de ruimte te scheppen voor een nieuwe ordening en hen, die menen dat men oude beginselen slechts hoeft bij te slijpen om aan de eisen van \u2019n nieuwe tijd te voldoen. Nederland gaat in zijn gang naar de stembus beslissen over de ontwikkeling, die het de komende jaren zal volgen. In Mei 1945 knipperde het met de ogen tegen het zonlicht der bevrijding, omdat het wel wikt, waarvan het bevrijd wilde worden, maar nog onduidelijk zag, wat het met de vrijheid wilde aanvangen. \u201eGods molens malen langzaam in deze lage landen\u201d heeft Schermerhorn gezegd toen hij tegenover zijn vrienden uit het verzet zijn indrukken samenvatte van dat eerste jaar.<\/p>\n

Inderdaad, wij reageren traag en liever boksen wij tegen een veranderde werkelijkheid dan een ons dierbaar beginsel uit vroeger tijd prijs te geven, ook al strijdt het honderdvoudig tegen de nieuwe werkelijkheid. En, nietwaar, de mensen, zij zijn gelijk gebleven. Corruptie, afpersing, intrigue, laster, afgunst, machtswellust, zij zullen Nederland op weg naar de vormgeving van zijn vrijheid vergezellen, zoals zij het van oudsher gedaan hebben.<\/p>\n

Maar als wij zien wat ondanks dit menselijke al te menselijke dit jaar in Nederland kon gebeuren, dan is er de zekerheid dat de tol, die wij aan de Duitse verschrikking moesten betalen, niet vergeefs is betaald. Er is een nieuw begin gemaakt in het jaar, dat voorbij ging. Een nieuwe eeuw is begonnen, en een terug is niet meer mogelijk.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mei 1945: het rood wit en blauw hangt verfomfaaid en verregend, want de vrijheid is gekomen en de vlag hangt weken lang uit. De vrijheid veroudert nooit, haar symbolen wel. Eerst lang nadat de vlaggen weer zijn ingehaald ontdekt een volk, dat vrijheid een geschenk met verplichtingen is, een ruimte die gevuld moet worden met […]<\/p>\n","protected":false},"author":1258,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-478121","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","article_type-vn-80"],"acf":[],"author_name":"Joop den Uyl","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/478121","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=478121"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/478121\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Joop den Uyl","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1258"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=478121"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=478121"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}