Augustus 2005. Terwijl de VS bezig was met een wereldwijde klopjacht op terroristen, dreunde Europa na van twee dodelijke aanslagen: Madrid (2004, 191 doden) en Londen (2005, 56 doden). Waar de kapers van de aanslagen van 9\/11 van buiten de VS kwamen en strak waren aangestuurd door Al-Qaida, betrof het hier daders van eigen bodem die op eigen initiatief toesloegen. Politici, journalisten en onderzoekers bogen zich over de vraag wat hen had bezield.<\/p>\n
In deze context stuurde toenmalig minister van Justitie Piet Hein Donner (CDA) in de zomer van 2005 zijn nota Radicalisme en radicalisering<\/em> naar de Tweede Kamer. De centrale vraag: hoe voorkom je dat iemand een aanslag pleegt? Hoe grijp je tijdig in bij het voortraject, waarin mensen nog geen voorbereidingen hebben getroffen (en dus nog niet strafrechtelijk aan te pakken zijn), maar wel rondlopen met gevaarlijke idee\u00ebn?<\/p>\n Het moest een brede aanpak worden, waarbij naast inlichtingen- en veiligheidsdiensten, politie en justitie ook onderwijs, welzijnswerk, de zorg en gemeenschappen zouden worden betrokken. Wat gebeurde er in moskee\u00ebn, op scholen, in achterstandswijken en op het internet? Hoe kon daar beter zicht op worden verkregen? En hoe kon tijdig worden ingegrepen? Zo wilde Donner een strafrechtelijke aanpak combineren met een sociaalgerichte aanpak.<\/p>\n De term \u2018radicalisering\u2019 werd de heilige graal binnen contra-terrorismebeleid in Nederland en andere Europese landen.<\/p><\/blockquote>\n Veel van wat werd gepresenteerd was eind jaren negentig al met vooruitziende blik ontwikkeld door de BVD, de voorloper van de AIVD. Het was ook de Nederlandse veiligheidsdienst die in 2001 de term \u2018radicalisering\u2019 had ge\u00efntroduceerd. Want hoewel er in Europa al decennialang dodelijke aanslagen waren geweest van onder meer IRA, ETA, RAF en de Rode Brigades, had niemand destijds gesproken over \u2018geradicaliseerde daders\u2019 en was er weinig aandacht geweest voor het traject dat aan de aanslagen vooraf was gegaan.<\/p>\n De term \u2018radicalisering\u2019 werd de heilige graal binnen contra-terrorismebeleid in Nederland en andere Europese landen. En daarmee werd ook de zogeheten \u2018Dutch Approach\u2019 al gauw breed omarmd. Tegelijkertijd werd het begrip \u2018radicalisering\u2019 nu synoniem voor \u2018radicalisering in islamitische kringen\u2019. Een terugblik op vijftien jaar Nederlands radicaliseringsbeleid.<\/p>\n Hoewel de veiligheidsdienst al langer waarschuwde voor orthodoxe invloeden in de islamitische gemeenschap, werden die aanvankelijk niet zozeer als een dreiging voor de nationale veiligheid beschouwd. De dienst zag vooral een risico voor de integratie van minderheden. Vanaf de eeuwwisseling zag de dienst het als een extra taak om te anticiperen op potentieel geweld. Daarmee werd de aandacht verlegd van daadwerkelijke terroristen naar een veel grotere verzameling van personen die mogelijk in een voorstadium zaten.<\/p>\n In het jaarverslag van 2001 werd voor het eerst genoemd dat er ook een veiligheidsdreiging was vanuit orthodox-islamitische kringen. Eind dat jaar waren twee Marokkaans-Nederlandse jongens uit Eindhoven in de Indiase deelstaat Kashmir omgekomen bij de gewapende strijd. \u2018Het ging hierbij om jongens van de tweede generatie, die in Nederland zijn opgegroeid, een goede opleiding hebben genoten en verregaand ge\u00efntegreerd leken. (\u2026) Niet eerder is zo concreet zichtbaar geworden dat extreme godsdienstige opvattingen bij delen van de moslimgemeenschap ook risico\u2019s met zich meebrengen op het vlak van radicalisering en terrorisme,\u2019 staat in het jaarverslag te lezen.<\/p>\n \u2018In de haarvaten van de samenleving zitten,\u2019 luidde het veelgehoorde credo van de aanpak<\/p><\/blockquote>\n De al eerder voorgestelde brede aanpak werd in 2003 tot officieel kabinetsbeleid verklaard, waarna er vanaf 2005 concrete stappen werden genomen. Naast opsporing, vervolging en het bewaken en het beveiligen van personen en risico-objecten, kwam er aandacht voor de voedingsbodem. Sleutelfiguren uit de gemeenschappen en beroepsgroepen die met de risicogroep te maken hadden, zoals docenten, jeugdwerkers en wijkagenten, moesten radicalisering tijdig signaleren.<\/p>\n \u2018In de haarvaten van de samenleving zitten,\u2019 luidde het veelgehoorde credo van de aanpak, die grotendeels was ge\u00ebnt op de werkwijze van de voormalige Amsterdamse burgemeester Job Cohen. Hij liet zich na de moord op Van Gogh in 2004 overal in Amsterdam zien om nauw contact te onderhouden met de gemeenschappen. Het was een principe dat al snel door andere steden werd omarmd.<\/p>\n Maar het tippen van mogelijk radicaliserende jongeren aan de overheid riep weerstand op. \u2018Geen geheime dienst in de school,\u2019 reageerden docenten die er niets voor voelden om leerlingen aan te geven wanneer een discussie in de klas uit de hand liep. Er moest een tussenweg komen waarbij jongeren konden worden geholpen zonder dat zij direct in een strafrechtelijk traject zouden belanden of een leven lang een stempel zouden krijgen.<\/p>\n De Nederlandse benadering maakte school omdat er geen land was dat zoveel samenwerkte met lokale partijen.<\/p><\/blockquote>\n \u2018Nederland deed als eerste een poging om in te zetten op preventie waarbij zorgen konden worden gemeld, zonder dat je daarbij iemand direct in de problemen bracht,\u2019 vertelt de Gentse emeritus-hoogleraar Internationale Betrekkingen Rik Coolsaet. \u2018Het was heel vooruitstrevend.\u2019<\/p>\n De co\u00f6rdinatie kwam te liggen bij de in 2005 ingestelde Nationaal Co\u00f6rdinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), toen nog NCTb geheten. Deze moest een schakel vormen tussen inlichtingen- en veiligheidsdiensten, politie, justitie, uitvoerende en maatschappelijke organisaties, politiek en gemeenten.<\/p>\n Sinds 2005 brengt de NCTV minstens tweemaal per jaar Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN) uit, waarin aan burgers wordt uitgelegd welke dreigingen er zijn, en welk dreigingsniveau. Deze DTN\u2019s krijgen veel media-aandacht en zijn h\u00e9t communicatiemiddel van de overheid. De hoofden van de NCTV zijn publieke figuren. De afgelopen vijftien jaar schoven Tjibbe Joustra (2004-2009), Erik Akerboom (2009-2012), Dick Schoof (2013-2018) en Pieter-Jaap Aalbersberg (2019-heden) veelvuldig aan in talkshows en gaven ze interviews aan kranten over de Nederlandse veiligheidssituatie.<\/p>\nDe haarvaten van de samenleving<\/h5>\n
\u2018Geen geheime dienst in de school\u2019<\/h5>\n