Gewenningen zijn moeilijk naast je neer te leggen. Ook in tijden van crisis \u2013 juist in tijden van crisis.<\/p>\n
Dat is bijvoorbeeld te zien op de brug waar ik vaak overheen wandel, aan het einde van mijn straat in de binnenstad van Utrecht. Daar staan steevast jonge vrouwen die zich laten fotograferen, want de gracht waar die brug overheen loopt leent zich goed als achtergrond voor een selfie. De bomen langs zijn werf zijn groot en oud, rijk aan blaadjes in de zomer en kerstlichtjes in de winter. Verderop maakt hij een genereuze bocht.<\/p>\n
Verder is het tafereel heel inwisselbaar: of de meisjes nu blond zijn of donker, Nederlands of toerist, bijna altijd zijn ze getwee\u00ebn en laat de een zich door de ander fotograferen langs dezelfde reling, uit dezelfde hoek en in ongeveer dezelfde houding. De voeten gekruist, het lichaam iets van de camera weggedraaid, de kin wat omhoog.<\/p>\n
Altijd worden er meerdere foto\u2019s gemaakt, reeksen met tussentijdse evaluaties. De beste foto zal op Instagram verschijnen.<\/p>\n
Ik had me erop ingesteld dit ritualistische vermaak te moeten missen in coronatijd. Maar Nederland zat pas kort op slot toen de eerste kiekjes daar alweer geschoten werden. Het was mooi weer, en wie gewend is bekeken te worden, zet dat niet zomaar uit. Al helemaal niet als de fysieke gelegenheden daartoe (kantoor, school, horeca) aanzienlijk zijn beperkt.<\/p>\n
Nederland zat pas kort op slot toen de eerste kiekjes op de oude brug alweer geschoten werden.<\/p><\/blockquote>\n
Dat de pandemie het gebruik van sociale media flink heeft gestimuleerd is niet verrassend. In sommige landen was het gebruik van WhatsApp in maart al met vijftig procent gestegen, Instagram werd veertig procent meer gebruikt en Snapchat rapporteerde een groei van twintig procent in actieve gebruikers \u00e9n in aandelenwaarde.<\/p>\n
Die cijfers geven een mooi gevoel van saamhorigheid: we willen met elkaar communiceren. We zoeken verbinding als de opgesloten inwoners van Siena die we in dat virale filmpje in maart samen hun Canto della Verbena<\/em> hoorden zingen door de open ramen.<\/p>\n
1,4 biljoen foto\u2019s<\/h5>\n
Maar aan die online gezochte verbintenis ligt vast ook een egocentrische reden ten grondslag, namelijk dat we graag gezien willen blijven.<\/p>\n
Ik denk bij de aanblik van die zelffotografen aan Susan Sontag, die rond 1977 in haar essay In Plato\u2019s Cave<\/em> schreef dat mensen in ge\u00efndustrialiseerde landen image junkies waren geworden. Fotografie had zich in de jaren ervoor ontpopt tot een wijdverspreid gebruik, bijna ieder huishouden had wel een sleek pocket<\/em> camera in z\u2019n bezit. Sinds de jaren zeventig zijn die zakcamera\u2019s nog veel sleeker geworden (smartphones) en worden er ontstellend veel meer plaatjes mee geschoten (in 2020 zo\u2019n 1,4 biljoen).<\/p>\n
In de tussentijd heeft zich een belangrijke inhoudelijke verandering voorgedaan: met de komst van sociale media zijn we de camera op onszelf gaan richten. We zijn zelfportret-junks geworden.<\/p>\n
Spectaculair opgemerkt<\/h5>\n
Dat het vooral jonge vrouwen waren op die brug is op zich niet verrassend. Vrouwen dragen altijd hun eigen beeltenis met zich mee, zoals ik kunsthistoricus John Berger eerder al eens citeerde op deze plek. Maar de behoefte gezien te worden is heus sekse-overstijgend. Naast Chantal Janzen haastten zich bij de start van de lockdown ook veel mannelijke BN\u2019ers naar de online spotlights (Paskal Jacobsen, Alain Clark en vele anderen) om \u2018Nederland een hart onder de riem te steken\u2019.<\/p>\n
Vrouwen dragen altijd hun eigen beeltenis met zich mee. Maar de behoefte gezien te worden is heus sekse-overstijgend.<\/p><\/blockquote>\n