{"id":466961,"date":"2020-05-30T03:14:22","date_gmt":"2020-05-30T01:14:22","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=466961"},"modified":"2020-06-09T10:06:53","modified_gmt":"2020-06-09T08:06:53","slug":"tjeerd-de-groot-profiel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/tjeerd-de-groot-profiel\/","title":{"rendered":"Wat drijft ‘boerenboeman’ Tjeerd de Groot (D66)? ‘Ik sta elke dag op om de wereld te veranderen’"},"content":{"rendered":"

Aan de keukentafel van boer Gijsbert Vink zit Tjeerd de Groot met een kopje filterkoffie. Vink is verontwaardigd, bij vlagen wordt hij kwaad. \u2018Je gaat de wereld niet redden, Tjeerd!\u2019 roept hij.<\/p>\n

De zon schijnt op het grasland, in de verte landt een vliegtuig. Het is een mooie woensdagochtend begin maart, nog voor het coronavirus toeslaat in Nederland.
\nD66-Kamerlid Tjeerd de Groot heeft zich respectloos gedragen, vindt de boer. \u2018Dag in, dag uit werk je je als boer te pletter,\u2019 zegt hij. \u2018Je hebt een financiering van de bank die je moet aflossen, waar je elke dag de druk van voelt. Je hebt een gezin te onderhouden, je doet je uiterste best om te verduurzamen. Elk jaar zijn er weer andere regels waardoor je je bedrijf moet aanpassen. En dan komt er zo\u2019n botte uitspraak.\u2019<\/p>\n

De druppel<\/h5>\n

Een paar maanden nadat een besluit van de Raad van State ons land vorig jaar op slot zette vanwege een eindeloos onaangepakt stikstofprobleem, zei de toen nog vrij onbekende landbouwexpert Tjeerd de Groot in het Algemeen Dagblad<\/em><\/a> dat de veestapel gehalveerd moet worden. Drie weken later rukten de boeren voor de eerste keer op naar het Malieveld in Den Haag om te protesteren.<\/p>\n

De boerenwoede richtte zich op hem persoonlijk: hij werd de kop van jut, h\u00e9t symbool van de arrogantie in Den Haag. Hij werd uitgemaakt voor verrader en NSB\u2019er en werd op slag een van de bekendste Kamerleden van het land. \u2018Ik ben 37 jaar boer,\u2019 zegt Vink. \u2018En in al die tijd ben ik nog nooit op de tractor gestapt om te protesteren. Maar die uitspraak: dat was de druppel \u2212 toen ben ik gegaan.\u2019<\/p>\n

Ons huidige systeem is onhoudbaar. Daar is iedereen het over eens<\/p><\/blockquote>\n

Op het podium herhaalde Tjeerd de Groot zijn boodschap voor een menigte van duizenden boze boeren. Een paar dagen later zei hij in de Volkskrant dat hij best minister van Landbouw wilde worden; in Den Haag ongebruikelijk om zo ronduit te zeggen. Vijf jaar daarvoor had hij als lobbyist nog gepleit voor het opheffen van de melkquota, nu zette hij zichzelf neer als de visionair die de Nederlandse voedselproductie radicaal zou gaan hervormen.<\/p>\n

Tjeerd de Groot wil de wereld redden, zegt hij. Zijn idee\u00ebn reiken verder dan de stikstofcrisis. De huidige manier van voedsel produceren is desastreus voor klimaat en milieu; over dertig jaar zal de aarde negen miljard mensen tellen, die allemaal op een duurzame manier gevoed moeten worden. Nederland kan in een transitie naar kringlooplandbouw als voorbeeld voor de rest van de wereld dienen.<\/p>\n

Ons huidige systeem is onhoudbaar. Daar is iedereen het over eens: het staat letterlijk zo beschreven in de kringlooplandbouwvisie van minister van Landbouw Carola Schouten (ChristenUnie) uit 2018, die breed werd ondersteund.<\/p>\n

Onhoudbaar<\/h5>\n

Waar het wringt, is de consequenties van zo’n circulair landbouwsysteem. De Groot zei dat een halvering van de veestapel \u2018onvermijdelijk\u2019 is, maar Schouten beloofde dat er geen gedwongen halvering zou komen.<\/p>\n

Eind april kwam de coalitie eruit: voor de vermindering van stikstofuitstoot wordt vijf miljard euro uitgetrokken, waarvan een miljard is bestemd voor de vrijwillige uitkoop van veeboeren, bovenop de eerdere zeshonderd miljoen.<\/p>\n

Een jaar nadat het oordeel van de Raad van State het land \u2018op slot\u2019 zette, zitten we middenin een pandemie die de wereld nog veel verder op slot heeft gezet. In maart, aan het begin van de corona-uitbraak in Nederland, wees Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren op de oorzaak van het virus: het houden en eten van dieren. Ditmaal was het een wilde-dierenmarkt in China, maar het is een kwestie van tijd voor het een megastal in ons land is, stelde ze.<\/p>\n

Inhoudelijk een terecht punt, vindt ook De Groot. Maar de irritatie in de Kamer over de opmerking van Ouwehand was groot. \u2018Dat komt natuurlijk door de timing. Op dat moment waren we bezig met levens redden. Maar als dit allemaal voorbij is en het tijd is om te reflecteren, dan moeten we wel inzien dat het coronavirus het zoveelste teken is dat de intensieve veehouderij onhoudbaar is, en we de relatie tussen mens en dier moeten heroverwegen.\u2019<\/p>\n

Die heroverweging lijkt extra urgent nu is vastgesteld dat eind mei op meerdere nertsenfokkerijen in Nederland een besmetting met het coronavirus van dier op mens heeft plaatsgevonden. Het kabinet stelde daarop een bezoekverbod aan nertsenboerderijen in en wil dat alle nertsen worden gedood als er een gevaar is voor de volksgezondheid.<\/p>\n

Stukje land vermarkten<\/h5>\n

Terug naar het erf van boer Vink. De prachtig gelegen boerderij staat op een zogeheten \u2018strandwal\u2019 \u2013 een hoger gelegen stuk grond dat de zee duizenden jaren geleden vormde \u2013 in Haarlem Spaarnwoude, het recreatie- en wandelgebied waar ook Dance Valley wordt georganiseerd. Voor De Groot was het een kwartier fietsen vanuit zijn huis in het centrum van Haarlem.<\/p>\n

Hij is hier gekomen om met de boer en zijn volwassen zoon Jelle te praten over stikstof, veehouderij en de toekomst van de Nederlandse agrarische sector. De stal ruikt naar koeien en kuilgras. Een aantal van Vinks 110 volwassen Holstein-runderen kijkt nieuwsgierig naar De Groot, wiens spierwitte overhemd contrasteert met de werkkleding van de boeren. Wanneer Vink vertelt over zijn bedrijf, dat hij op den duur zal overdragen aan zijn zoon, stelt de D66\u2019er specifieke, technische vragen en toont hij zijn inhoudelijke kennis van de melkveehouderij.<\/p>\n

Elke boer moet wat anders doen. Iedereen doet nu teveel hetzelfde. Daarom is het zo\u2019n eenheidsworst.<\/p><\/blockquote>\n

\u2018Wat ik me afvraag, Tjeerd,\u2019 zegt Vink. \u2018Wat zou jij doen als je boer was? Stel, jij hebt dit bedrijf. Je hebt een financiering van de bank, je hebt een behoorlijke rente en een aflossingsplicht. De koeien staan hier, de melkrobot staat daar, wat ga je doen?\u2019<\/p>\n

Hoewel hij niet de pretentie heeft dat hij het beter weet dan de boer, zegt De Groot, heeft hij daar wel idee\u00ebn over. \u2018Ik zou kijken of ik het verhaal van dit stukje land kan vermarkten,\u2019 zegt hij. Hij wijst naar buiten. \u2018Deze prachtige boerderij, met die mooie strandwal, met de wandelroutes die hier langslopen, het recreatieterrein in de buurt. Dat is een verhaal, dat kun je verkopen. Vervolgens zou ik een afzetkanaal buiten de melkco\u00f6peraties zoeken. Nu komt de melk op de grote hoop van FrieslandCampina, maar kan ik mijn melk niet aan de lokale supermarkt verkopen? En hoeveel koeien heb ik dan nodig, volgens de principes van de kringlooplandbouw? Dat zijn er minder dan nu.\u2019<\/p>\n

\u2018Als iedereen dat doet,\u2019 merkt Vink op, \u2018dan moet iedereen z\u2019n eigen verhaaltje hebben over z\u2019n eigen stukje land. Hoe uniek is dat dan nog?\u2019<\/p>\n

\u2018Ik zeg dus ook niet dat elke boer dit zou moeten doen,\u2019 zegt De Groot. \u2018Elke boer moet vooral wat anders doen. Iedereen doet nu teveel hetzelfde. Daarom is het zo\u2019n eenheidsworst, en daarom is het zo kwetsbaar.\u2019<\/p>\n

\"Foto<\/p>\n

Kennis over de landbouw<\/h5>\n

De 52-jarige Tjeerd de Groot werkt al vijfentwintig jaar aan agrarisch beleid. Na studies bestuurs- en milieukunde promoveerde hij in 1997 bij oud-minister Uri Rosenthal op het Europese landbouwbeleid, met het oog op een positie bij het ministerie van Landbouw. Hij schopte het daar tot persoonlijk assistent van toenmalig minister Laurens-Jan Brinkhorst (D66), die hem aannam vanwege de inhoud van zijn proefschrift.<\/p>\n

\u2018Hij had kennis over de landbouw,\u2019 zegt Brinkhorst in een telefoongesprek. \u2018Dat was precies wat ik nodig had. Hij wist van de hoed en de rand en had een grote persoonlijke betrokkenheid bij de materie.\u2019<\/p>\n

De Groot bracht dertien jaar door op het ministerie van Landbouw, waar de intensivering van de veehouderij \u2018bijna genetisch in je wordt geprogrammeerd\u2019. In die tijd passeerden allerlei initiatieven om de sector te hervormen, waarin hij een patroon zag. \u2018Vanaf minister Veerman zag ik dat het hoogstnodige werd geregeld om binnen de milieugrenzen te blijven, en tegelijkertijd werd een leuk project bedacht om het ministerschap nog wat sjeu te geven. Bij Cees Veerman was het de \u201cdialoog over de intensieve veehouderij\u201d, bij Gerda Verburg de \u201ceiwittransitie\u201d en bij staatssecretaris Martijn van Dam \u201cde Voedseltop\u201d. Goedbedoelde projecten. Maar ze lieten de kern van de landbouwproblematiek staan.\u2019<\/p>\n

Dat, en de naderende opheffing van het ministerie, maakte dat De Groot overstapte naar het bedrijfsleven. In 2010 werd hij lobbyist voor de zuivelindustrie: directeur van de Nederlandse Zuivelorganisatie (NZO), de branchevereniging van alle Nederlandse melkfabrikanten.<\/p>\n

Draai van honderdtachtig graden<\/h5>\n

De NZO zette groot in op de verduurzaming van de melkproductie en De Groot was daarin de \u2018inhoudelijke voorman\u2019, zegt Thom Albers, die destijds met hem samenwerkte en in het bestuur zat namens FrieslandCampina. \u2018Hij heeft zich toen ingevreten in veel dossiers. Je maakte hem niets wijs. En dat is nog steeds zo. Maar als hij mij vijf jaar geleden had verteld dat de veestapel met de helft moet inkrimpen, dan had ik hem met grote ogen aangekeken. En hij zichzelf trouwens ook.\u2019<\/p>\n

\u2018Voor de boeren op het Malieveld maakte hij een draai van honderdtachtig graden.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Verduurzaming ging hand in hand met schaalvergroting. De Groot pleitte als voorman van de NZO voor het afschaffen van het melkquotum in 2015, waardoor melkveeboeren niet meer aan plafonds waren gebonden maar ongelimiteerd konden produceren. \u2018Het is jammer dat de mogelijkheden om de melkproductie versneld te laten groeien niet worden benut,\u2019 zei de pas aangetreden directeur in het blad van de organisatie. \u2018Wel is een verdere verduurzaming van de productieketen een must.\u2019<\/p>\n

De afschaffing van het melkquotum liep uit op een fiasco. Melkveehouders schroefden hun productie op en breidden stallen uit voor meer vee. Maar daardoor werden fosforwaarden ver overschreden en moesten die vervolgens weer worden ingeperkt door de overheid met nieuwe regels: de dure, door de Rabobank gefinancierde stallen werden onbruikbaar, de koeien werden geslacht \u2212 veel boeren kostte het de kop.<\/p>\n

Geen wonder, denkt Thom Albers, dat De Groot voor \u2018verrader\u2019 werd uitgescholden. \u2018Voor de boeren op het Malieveld maakte hij een draai van honderdtachtig graden.\u2019<\/p>\n

\u2018Het was een fout van me om voor de afschaffing van het quotum te zijn,\u2019 geeft De Groot nu toe. \u2018Dat heb ik verkeerd ingeschat. Maar dat maakt me nog geen verrader. Ook toen zei ik dat duurzame productie een voorwaarde was. Alleen had ik toen nog in mijn hoofd dat je tegelijk kunt groeien en verduurzamen. Nu zie ik in dat dat een doodlopende weg is. Dat is voortschrijdend inzicht.\u2019<\/p>\n

\"Tjeerd<\/p>\n

Mens-, dier- en milieuvriendelijk<\/h5>\n

Om een \u2018inspirerend voorbeeld\u2019 te laten zien van hoe het beter kan, zit Tjeerd de Groot om negen uur \u2019s ochtends in bus 85 vanuit Nijmegen. Een auto heeft hij niet meer, zegt hij, en met het openbaar vervoer reizen gaat prima. \u2018Bij de NZO reed ik bijna zestigduizend kilometer per jaar, dat was ik helemaal zat.\u2019<\/p>\n

In Beuningen stapt het Kamerlid uit. De laatste paar honderd meter naar de \u2018milieu-, dier- en mensvriendelijkste kippenstal ter wereld\u2019 legt hij te voet af. Voor de deur staat de Tesla Model S van het brein achter Kipster: Ruud Zanders, die in 2018 door Trouw<\/em> werd benoemd tot nummer twee van de Duurzame Top 100<\/a>.<\/p>\n

De zijwand van de antraciete stal is van glas, zodat natuurlijk licht naar binnen valt. Aan de muur van de hal hangt een enorm hart van eieren, op het dak liggen zonnepanelen, binnen staan getimmerde bomen voor de kippen. \u2018Compleet klimaatneutraal en volgens de principes van kringlooplandbouw,\u2019 zegt Zanders trots, nadat hij De Groot joviaal heeft begroet.<\/span>Lees ook<\/span>Deze kippenboer maakt duurzaamheid een eitje<\/span>22 juni 2017<\/span><\/span><\/a><\/p>\n

Kipster voedt zijn kippen uitsluitend met restproducten. Hier worden kapotte rijstwafels en ijshoorntjes \u2018verwaard\u2019 tot voedsel voor de mens: eieren en kippenvlees. De kippen hebben de ruimte, en hoewel het bedrijf niet biologisch is, krijgen ze drie sterren van de Dierenbescherming. \u2018Zo kan het ook,\u2019 zegt De Groot instemmend.<\/p>\n

Ik had drie kernwoorden: grootschalig, grootschalig en grootschalig. Dat kreeg ik vanuit huis mee.<\/p><\/blockquote>\n

Worsteling met het systeem<\/h5>\n

Aan Kipster ging een hele worsteling met het intensieve systeem in Nederland vooraf, vertelt Zanders. Na een studie in Wageningen nam hij samen met zijn broer het intensieve pluimveebedrijf van zijn ouders over. \u2018Daarbij had ik drie kernwoorden: grootschalig, grootschalig en grootschalig. Dat kreeg ik vanuit huis mee en leerde ik in Wageningen. Op de top hadden we acht miljoen kuikens per jaar, een miljoen legkippen, aandelen in bedrijven in Duitsland, Polen, Frankrijk en Turkije. De totale omzet was 45 miljoen euro.\u2019<\/p>\n

In 2007 ging het bedrijf failliet. \u2018Ik had priv\u00e9 ingetekend en moest m\u2019n huis verkopen. De rekening stond rood. Ik ging nadenken over waar het fout ging. Had ik in plaats van \u00e9\u00e9n miljoen legkippen er twee miljoen moeten hebben? Had ik het dan wel gered?\u2019
\nGroter was niet de oplossing, besefte Zanders. \u2018Ik dacht: wat als ik het zou redden met twintigduizend kippen? Toen heb ik de conclusie getrokken dat ik nooit meer dat hele grootschalige wil. Ik doe het niet meer. Die drie woorden: grootschalig, grootschalig, grootschalig, heb ik toen ingeruild voor: mensvriendelijk, diervriendelijk en milieuvriendelijk.\u2019<\/p>\n

Een groep Afrikaanse boeren bracht hem op het idee hoe dat kan. Zanders gaf hen een rondleiding door de Nederlandse pluimveesector. Na drie dagen vroegen ze hem hoe zo\u2019n systeem in hun landen zou kunnen. \u2018Ik vertelde dat je alles maar dan ook alles moet optimaliseren, van de luchtinlaat en de watervoorziening tot de beste kwaliteit graan en mais. Toen keken ze me aan alsof ik gek was geworden. \u201cAls we goede granen en goede ma\u00efs hebben, dan eten we die zelf op,\u201d zeiden ze. \u201cHoe komen jullie erbij in dat rijke Westen om al dat goede graan en ma\u00efs aan dieren te geven?\u201d\u2019<\/p>\n

\u2018Op dat moment zat ik al veertig jaar tussen de kippen,\u2019 lacht Zanders. \u2018En ik had daar nog n\u00f3\u00f3it zo over nagedacht. En met mij geen enkele andere boer of consument hier in Noordwest-Europa.\u2019<\/p>\n

Eerst planten, dan dieren<\/h5>\n

Tegelijkertijd was Hannah van Zanten aan Wageningen Universiteit bezig met precies dat: waarom geven we de beste granen aan onze dieren, in plaats ze zelf op te eten? Ze promoveerde in 2016 cum laude op het idee kringlooplandbouw.<\/p>\n

De grote impact van de veehouderij op het milieu komt voor een fors gedeelte door de voerproductie, schrijft Van Zanten in haar proefschrift. Ongeveer een derde van alle verbouwde gewassen eten we zelf op, een derde gebruiken we voor vee, een derde gooien we weg.<\/p>\n

Om een uitweg te vinden uit dat verspillende systeem, bedacht Van Zanten dat dieren alleen nog dingen moeten eten die mensen niet willen of kunnen eten. In dat model krijgen dieren drie soorten voer: bijproducten uit de voedingsindustrie, voedselresten en gras van weilanden waarop geen planten groeien die mensen kunnen eten. De dieren eten reststromen en gras, en zetten ze om in voedsel voor ons. Meer dieren dan we met de reststromen kunnen voeden, is ineffici\u00ebnt. Eerst planten, dan dieren.<\/p>\n

\u2018Heel logisch. Het idee is zo oud als Methusalem,\u2019 zegt Imke de Boer, hoogleraar Dierlijke Productiesystemen en de promotor van Van Zanten. \u2018Vroeger gaf men ook de restjes aan de kippen. Maar Hannah heeft deze manier weer opnieuw op de kaart gezet.\u2019<\/p>\n

‘We moeten de helft minder dierlijke producten eten in Europa, en dus ook de helft minder vee houden’<\/p><\/blockquote>\n

Omschakelen naar dat systeem is ontzettend ingewikkeld, verzucht De Boer in haar kantoortje op de campus in Wageningen, maar de kern is: op dit moment eten we in Europa per persoon zo\u2019n 50 \u00e0 60 gram dierlijk eiwit per dag, waardoor we veel meer land nodig hebben voor onze consumptie dan noodzakelijk is. Zouden we alleen nog plantaardig eten en geen dieren houden, dan hebben we ook meer land nodig. Het optimale punt ligt op ongeveer 23 gram dierlijk eiwit per persoon per dag, ook nog eens een veel gezondere hoeveelheid. Ergo: we moeten de helft minder dierlijke producten eten in Europa, en dus ook de helft minder vee houden. Hoe dat precies voor Nederland zit, rekent ze nu uit.<\/p>\n

\u2018Toen ik dat hoorde, viel het kwartje,\u2019 zegt De Groot.<\/p>\n

Sleutelmoment<\/h5>\n

Het proefschrift van Van Zanten vormde ook een omslag in het denken van Ruud Zanders. Onafhankelijk van elkaar zochten Tjeerd de Groot en Ruud Zanders contact met Van Zanten en haar promotor Imke de Boer. De dag dat De Groot bij De Boer langsging, 17 januari 2017, vlak voor de Tweede Kamerverkiezingen, ziet hij nu als een sleutelmoment.<\/p>\n

\u2018Jarenlang had ik gewerkt aan de verduurzaming van de landbouw; steeds een stapje effici\u00ebnter. Maar ik zag in dat dat niet houdbaar is: het onderliggende systeem is in essentie verspillend. Het is eigenlijk alsof je een benzineauto steeds een stapje effici\u00ebnter maakt, tot je inziet dat de oplossing buiten benzine ligt: je hebt een elektrische motor nodig.\u2019<\/p>\n

Het idee van Van Zanten werd door De Groot en een aantal andere D66\u2019ers in een kroeg in Utrecht verder uitgewerkt tot mogelijk beleid, zegt hij.<\/p>\n

Toen de onderhandelaars bij de formatie van het kabinet vroegen om bijdragen voor het regeerakkoord, diende De Groot zijn plan in. \u2018Ik heb toen zoveel input gegeven voor het landbouwdossier, dat de onderhandelaars op een gegeven moment zeiden dat het wel genoeg was,\u2019 lacht De Groot.<\/p>\n

\u2018Tjeerd de Groot wil de geschiedenisboeken in\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Kringlooplandbouw kwam in het regeerakkoord. Al werden links en rechts vraagtekens gezet bij De Groots claim. \u2018Hij laat zich erop voorstaan dat hij de bedenker is van kringlooplandbouw,\u2019 zegt Esther Ouwehand, fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren. \u2018Maar dat idee speelt al ontzettend lang. Hij heeft dat nu dan officieel gemunt tot uitgangspunt van het regeerakkoord. Prima hoor. Maar je kan wel voorzichtig stellen dat hij iemand is met <\/span>Lees ook<\/span>Reconstructie: Hoe de boeren hun macht zagen verwelken<\/span>5 april 2020<\/span><\/span><\/a>flinke profileringsdrang.\u2019<\/p>\n

\u2018Tjeerd de Groot wil de geschiedenisboeken in,\u2019 zegt Caroline van der Plas, sinds zestien jaar agrarisch journalist voor verschillende boerenvakbladen en oprichter van de BoerBurgerBeweging, een politieke partij die in maart wil meedoen aan de Tweede Kamerverkiezingen. \u2018Weet je dat hij door boeren regelmatig Tjeerd de Grootheidswaanzin wordt genoemd?\u2019<\/p>\n

De loopgraven<\/h5>\n

Eind 2018 is het plan uitgewerkt door minister Carola Schouten en presenteert zij haar baanbrekende Visie Landbouw, Natuur en Voedsel. \u2018Het principe van zo hoog mogelijke productie tegen zo laag mogelijke kosten kan niet meer leidend zijn,\u2019 zei Schouten destijds in een interview met Vrij Nederland<\/a>. De boerenorganisaties waren voor, net als de milieuorganisaties en veel partijen in de Tweede Kamer.<\/p>\n

\u2018Ik weet nog heel goed dat we met z\u2019n allen het glas hieven om het te vieren,\u2019 zegt De Groot. \u2018Alle neuzen stonden dezelfde kant op.\u2019<\/p>\n

Toen nog wel. Ook omdat Schouten de discussie over inperking van de veestapel heel bewust niet meenam in haar visiedocument. \u2018Als ik begin over inkrimping van de veestapel, worden de loopgraven meteen weer betrokken,\u2019 zei ze. \u2018Juist daar staan twee werelden tegenover elkaar.\u2019
\nIedereen is voor kringlooplandbouw \u2013 maar niet iedereen is het eens over de consequenties daarvan.<\/p>\n

Een halvering van de veestapel is volgens De Groot \u2018de logische consequentie\u2019 van de kringloopvisie. \u2018Als je uitrekent hoeveel restafval we hebben, hoeveel veevoer dat oplevert en hoeveel dieren we daarmee kunnen houden, dan is het duidelijk: we moeten halveren.\u2019
\nWel plaatst hij daarbij een nuancering. \u2018De varkens en kippen moeten halveren. Maar voor de melkveehouderij is er meer ruimte. Daar moet twintig \u00e0 dertig procent vanaf.\u2019<\/p>\n

Iets voor elkaar gekregen<\/h5>\n

Met zijn uitspraak zorgde De Groot voor een kentering in het debat over de toekomst van de Nederlandse landbouw. Zijn partij wees vanuit de oppositiebanken samen met de linkse partijen al jaren op de negatieve effecten van veeteelt op de natuur. Nu D66 in de coalitie zit, voelt de partij de harde noodzaak om zich te profileren in aanloop naar de verkiezingen in 2021, zodat eenzelfde lot als dat van de PvdA na Rutte-II voorkomen kan worden.<\/p>\n

Een partij in het kabinet die blijft oproepen tot halvering van de veestapel is \u2018een signaal dat de tijden aan het veranderen zijn\u2019, zegt Esther Ouwehand, fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren, die sinds 2006 in de Kamer pleit voor het \u2018afschaffen van de bio-industrie\u2019.<\/p>\n

Zo klinkt hij net als een oppositielid, maar D66 zit toch ook aan tafel bij de onderhandelingen?<\/p><\/blockquote>\n

Wel plaatst ze daarbij de kanttekening dat D66 \u2018mooie woorden\u2019 kan hebben en \u2018van alles kan roepen\u2019, maar dat er niet genoeg van terechtkomt in de kabinetsbesluiten. Het nieuwe stikstofplan is illegaal volgens Ouwehand, gezien de uitspraak van de Raad van State. Milieuorganisaties stapten daarom naar de rechter.<\/p>\n

Inmiddels is er 1,6 miljard euro gereserveerd voor de inkrimping van de veestapel. Volgens De Groot is \u2018dit een bedrag dat we een paar jaar geleden niet voor mogelijk gehouden hadden\u2019. De varkens kunnen volgens hem met twintig tot dertig procent ingekrompen worden, de koeien met tien procent. \u2018Dat vind ik al een grote eerste stap.\u2019<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Alleen die krimp is niet voldoende, er moet een transitie in gang worden gezet, zegt De Groot. Het kabinet trekt daar 275 miljoen voor uit. \u2018Veel te weinig,\u2019 zegt de D66\u2019er. \u2018Dat is mijn grote kritiek op deze minister.\u2019<\/p>\n

Zo klinkt hij net als een oppositielid, maar D66 zit toch ook aan tafel bij de onderhandelingen? \u2018Natuurlijk, maar je krijgt niet altijd wat je wilt. Maar we hebben wel iets voor elkaar gekregen. Dat kun je niet zeggen van de partijen die alleen aan de zijlijn blijven staan.\u2019<\/p>\n

Slimme marktconcepten<\/h5>\n

In de discussie over de transitie naar kringlooplandbouw is het verdienmodel van de boer een van de heetste hangijzers. In oktober schreef de Taskforce Verdienvermogen onder leiding van oud-CDA-gedeputeerde Hester Maij: \u2018Wie rood staat, kan niet groen doen.\u2019<\/p>\n

Door de hoge export is de veehouderij sterk afhankelijk van de Europese markt. De vraag is of andere landen onze producten blijven afnemen als die veel duurder worden. \u2018Als de Nederlandse boer als enige naar kringlooplandbouw gaat op een internationale markt, dan weet iedereen dat je geen lang bestaan meer hebt,\u2019 zei Maij<\/a> tegen vakblad Boerderij<\/em>. Daarom zou kringlooplandbouw volgens de taskforce alleen goed werken als de rest van Europa ook meedoet.<\/p>\n

Een D66\u2019er zou dat duurdere stukje kaas wel willen kopen, maar wil de rest van de Nederlanders dat ook?<\/p><\/blockquote>\n

\u2018Onzin,\u2019 zegt De Groot. \u2018We kunnen met kringlooplandbouw en duurzame producten juist een unieke positie innemen op de markt. We moeten af van dat idee dat we altijd het goedkoopste moeten produceren. Dat gaan we nooit winnen: ons land is te klein, de grond is te duur en de salarissen zijn te hoog. We moeten de strijd winnen met slimme marktconcepten. In heel Europa zijn mensen die dure Zwitserse horloges kopen. Onze melk en varkenslapjes kunnen als zo\u2019n horloge zijn. We moeten de Europese burger verleiden om ietsje meer te betalen voor klimaatneutrale, Nederlandse kringloopmelk.\u2019<\/p>\n

De kosten van de vervuiling<\/h5>\n

Het is nogal een aanname dat mensen dat willen kopen, zegt Krijn Poppe, landbouweconoom en lid van de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (Rli). Hij denkt dat een forse krimp van de veestapel door de emissie van broeikasgassen \u2018onvermijdelijk\u2019 is, zoals een rapport van de Rli begin 2018 adviseerde aan het kabinet. \u2018Maar of er genoeg vraag is in de rest van Europa naar dure, klimaatneutrale producten \u2212 dat weten we niet.\u2019<\/p>\n

Bovendien is niet iedereen een rijke, kosmopolitische Europeaan die wat extra\u2019s wil besteden aan een klimaatneutraal stuk Nederlandse kaas. En hoewel we veel exporteren, ligt een gedeelte van de markt toch echt in ons eigen land, zegt Poppe. Kijkt De Groot niet vooral naar zichzelf en naar zijn eigen electoraat? Een D66\u2019er zou dat duurdere stukje kaas wel willen kopen, maar wil de rest van de Nederlanders dat ook? Daar komt nog bij dat een toenemend aantal mensen moeite heeft elke week de boodschappen te betalen. Voedselbanken noteerden v\u00f3\u00f3r de coronacrisis al recordaantallen bezoekers.<\/p>\n

\u2018Maar de werkelijke prijs van voedsel is veel hoger dan wat je in de supermarkt betaalt,\u2019 zegt De Groot. \u2018Kijk maar naar de stikstofcrisis. De belastingbetaler, de natuur of een andere belangrijke economische sector draait uiteindelijk op voor de kosten van de vervuiling van de veehouderij.\u2019<\/p>\n

Geen niche meer<\/h5>\n

Bovendien moeten mensen minder vlees en zuivel gaan eten. \u2018Dat is sowieso veel gezonder. De consument moet ook veranderen, en de overheid speelt daar een rol in. Maar de bal ligt nu bij de industrie.\u2019<\/p>\n

En kringloopproducten h\u00f3\u00e9ven niet veel duurder te zijn, zegt De Groot. \u2018Door kringlopen te sluiten, kan juist veel geld bespaard worden. Kijk maar naar Kipster: daar kost een ei maar een paar cent meer dan een normaal ei, en minder dan een biologisch ei.\u2019<\/p>\n

Toch kopen veel consumenten in de supermarkt dat goedkope ei. Volgens critici zou de productie van goedkope dierlijke producten naar het buitenland verdwijnen, en zouden die vervuilende buitenlandse producten vervolgens hier in de schappen komen te liggen.
\nDat probleem moet opgelost worden door supermarkten te dwingen alleen maar duurzame kringlooplandbouwproducten te verkopen, zegt De Groot. \u2018Duurzaam mag geen niche meer zijn, het moet de norm worden.\u2019<\/p>\n

Zijn motie om dat te controleren haalde een nipte meerderheid \u2013 coalitiegenoten CDA en VVD stemden er niet mee in.<\/p>\n

Een ander punt van kritiek op de kringloopvisie van D66 is dat deze onverenigbaar lijkt met de positie van de partij ten aanzien van internationale handelsverdragen. Hoe kun je hier voor kringlooplandbouw zijn en tegelijkertijd een handelsverdrag met Brazili\u00eb verdedigen, waar oerwouden worden platgebrand voor vee en veevoer dat vervolgens tegen bodemprijzen naar Europa ge\u00ebxporteerd zal worden?<\/p>\n

\u2018Die discussie hebben we gevoerd in de fractie,\u2019 zegt De Groot. \u2018En ik heb ook gewezen op het dilemma daarin. Maar uiteindelijk geloven we als D66, en daar geloof ik ook in, dat de wereld alleen beter kan worden als er open handel wordt gedreven. Met die akkoorden kun je landen als Brazili\u00eb dwingen om te verduurzamen. Maar wat mij betreft wordt het verboden om soja uit Brazili\u00eb te importeren voor veevoer.\u2019<\/p>\n

Gestrekt been<\/h5>\n

Na een uur praten \u2212 het tweede kopje koffie is op, de koekjes zijn voor de tweede keer rondgegaan \u2212 zegt boer Vink: \u2018In de basis h\u00e8, Tjeerd, zitten wij helemaal niet zo ver uit elkaar. Maar het is de manier waarop jij erin bent gegaan, met een gestrekt been. Daarmee heb je een tegenstelling gecre\u00eberd die er misschien helemaal niet was. Waarom moest je er zo hard ingaan? Je zegt dat er niets gebeurde, maar naar ons gevoel doen we heel veel, we investeren enorm om duurzaam te produceren. Wij gaan hier toch niet zo slecht om met onze dieren? Het zou misschien op een andere manier kunnen, ok\u00e9, maar laat dan zien hoe. Als je nou gezegd had: dat kan nog beter, we gaan samen aan de slag. Dan bereik je wat. Maar niet met zo\u2019n botte uitspraak. Daar bereik je een averechts effect mee, want we worden boos, we zeggen \u201cbekijk \u2019t maar\u201d \u2013 en we zetten de hakken in het zand. D\u00e1t is de consequentie van jouw uitspraak.\u2019<\/p>\n

Het is ook volgens Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging de grote fout van De Groot: \u2018Het is de toon geweest. Inhoudelijk zitten boeren helemaal niet zo ver van hem vandaan. Boeren willen ook geen race to the bottom<\/em>, die zien echt wel in dat hoe we het nu doen niet houdbaar is. Maar ze maken zich wel zorgen over hoe ze de rekeningen kunnen betalen met minder vee.\u2019<\/p>\n

Het is \u2018tragisch\u2019, zegt ex-NZO-bestuurder Thom Albers. \u2018Tjeerd heeft oprecht het beste voor met de boer. Alleen is dat totaal niet overgekomen: hij wordt als verrader gezien. Maar dat heeft hij toch voor honderd procent zelf gedaan.\u2019<\/p>\n

Volgens Van der Plas is de enige manier voor De Groot om het vertrouwen terug te winnen \u2018door het stof gaan\u2019 en zijn excuses aanbieden.<\/p>\n

De beste boeren van de wereld<\/h5>\n

Maar excuses aanbieden, dat doet De Groot niet. \u2018In alle eerlijkheid heb ik mezelf natuurlijk wel afgevraagd,\u2019 zegt hij tegen Vink, \u2018of het slim was om die uitspraak te doen. En dat is heel lastig te beoordelen, want ik weet niet wat er gebeurd was als ik het niet had gedaan. Maar ik weet wel \u00e9\u00e9n ding zeker: op dat moment gebeurde er niets. We waren tevreden met het nieuwe concept \u201ckringlooplandbouw\u201d. Het kan toch niet zo zijn dat we na dertig jaar pappen en nathouden nog steeds tevreden zijn met een mooi stuk papier, en we gaan over tot de orde van de dag en we doen er verder niets mee? Daarom blijf ik achter mijn uitspraak staan. Want het was nodig om dit gesprek, dat wij nu hebben, aan te gaan.\u2019<\/p>\n

\u2018En dan?\u2019 vraagt Vink. \u2018Dan gaan wij hier als klein landje kringlooplandbouw toepassen, en de rest van de wereld zegt: nou, dat doen ze leuk in Nederland. Maar de wereld gaan we er niet mee redden.\u2019<\/p>\n

\u2018Jawel,\u2019 zegt De Groot.<\/p>\n

De boer kijkt hem stomverbaasd aan: \u2018Denk je dat echt?\u2019<\/p>\n

Tuurlijk, zegt de politicus. \u2018We hebben de beste boeren van de wereld. We zijn een dichtbevolkt land met veel kennis. We hebben een goede verwerkende industrie met veel reststromen. We waren ook de eersten die de landbouw intensiveerden. Als er \u00e9\u00e9n land is dat dit kan, dan zijn wij het. En als wij het doen en toepasbaar maken voor de rest van de planeet, dan kunnen we de wereld redden.\u2019<\/p>\n

\u2018Kijk Tjeerd,\u2019 zegt de boer, \u2018ik blijf graag in gesprek met je, want ik moet toegeven: je gaat wel gewoon op het podium staan voor duizenden boeren die je bloed wel kunnen drinken. Daarmee toon je karakter en daar hou ik wel van. Maar je moet niet te grote stappen nemen. Want als wij voorop lopen en vervolgens geen stuiver verdienen, als we straks groen denken maar rood staan, dan zijn we niks opgeschoten.\u2019<\/p>\n

\u2018Nee, je moet groen denken en in een Tesla rijden,\u2019 lacht De Groot. \u2018Het is geen grootheidswaanzin, het is heel goed mogelijk. Vanuit hele grootse idee\u00ebn kun je elke dag een klein stapje zetten. Maar dan moeten we daar wel mee beginnen.\u2019<\/p>\n

\u2018Je bent ongeduldig.\u2019 Vink schudt zijn hoofd. \u2018En je gaat de wereld niet redden. Echt niet.\u2019<\/p>\n

\u2018Jawel,\u2019 zegt De Groot. \u2018Daar sta ik elke dag voor op.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Een halvering van de veestapel, er zit niets anders op, zegt D66-Kamerlid Tjeerd de Groot (door de boeren ook wel Tjeerd de Grootheidswaanzin genoemd). \u2018We moeten de Europese burger verleiden om ietsje meer te betalen voor klimaatneutrale, Nederlandse kringloopmelk.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-466961","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-economie","dossier-natuur","article_type-portret"],"acf":[],"author_name":"Tim Luimes","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/466961","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=466961"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/466961\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Tim Luimes","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=466961"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=466961"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}