{"id":466955,"date":"2020-05-31T03:00:38","date_gmt":"2020-05-31T01:00:38","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=466955"},"modified":"2020-06-10T20:31:52","modified_gmt":"2020-06-10T18:31:52","slug":"astrologie-massa-individualisme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/astrologie-massa-individualisme\/","title":{"rendered":"Daan Roovers: &#8216;De comeback van astrologie past bij het massa-individualisme&#8217;"},"content":{"rendered":"<div class=\"info-box\">\n<p><iframe src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?url=https%3A\/\/api.soundcloud.com\/tracks\/830508826%3Fsecret_token%3Ds-fGQXieC7tEd&amp;color=%23ff5500&amp;auto_play=false&amp;hide_related=true&amp;show_comments=false&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=true\" width=\"100%\" height=\"166\" frameborder=\"no\" scrolling=\"no\"><\/iframe><br \/>\n<em>Liever luisteren? Hoofdredacteur Ward Wijndelts heeft dit verhaal voor je ingesproken.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<p class=\"tekst\">Nee, we moesten het maar niet <a href=\"https:\/\/www.vn.nl\/wereld-voorspellen-wel-vormgeven\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">weer<\/a> over de coronacrisis hebben, mailt Daan Roovers. Dat onderwerp is ze een beetje beu \u2013 en ze is zeker niet de enige. Na de eerste massale behoefte aan nieuws over en analyses van de pandemie treedt links en rechts coronamoeheid in.<\/p>\n<p class=\"tekst\">En dus gaat dit vijfde gesprek in deze reeks over iets heel anders: de ontplofte interesse in astrologie de laatste jaren. Meer dan vijf miljoen mensen gebruiken de in 2017 gelanceerde app Co-Star, die dagelijks een horoscoop stuurt op basis van de stand van de sterren en planeten op het moment van je geboorte.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Op sociale media vergaren \u2018astro-influencers\u2019 miljoenen volgers en volgens een artikel in <em>NRC<\/em> verkocht Bol.com in 2019 vijftig procent meer boeken over astrologie dan in het jaar ervoor.<\/p>\n<p class=\"tekst\">En vooruit, toch een linkje met corona: sinds de lockdown zien websites over astrologie een <a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2020\/05\/09\/style\/coronavirus-astrology-predictions.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">stijging<\/a> in het <a href=\"https:\/\/theprint.in\/opinion\/pov\/why-online-astrologers-are-secretly-thanking-their-stars-covid-and-science-averse-indians\/413008\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">sitebezoek<\/a>.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Astrologie is een vorm van pseudowetenschap. Het idee dat je sterren je lot bepalen is niet rationeel. Maar juist dat blijkt het punt ervan te zijn: \u2018Astrologie laat irrationaliteit toe in onze techno-realistische manier van leven,\u2019 zegt de website van Co-Star.<\/p>\n<blockquote><p>De nuchtere Roovers hoort niet bij de Nederlanders die in wonderen geloven.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">De horoscopen in de app zijn berekend door een algoritme dat \u2018inzichten van menselijke astrologen\u2019 kruist met NASA-gegevens.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ook andere eeuwenoude vormen van spiritualiteit worden in een modern jasje gestoken. Neem hekserij, dat anno 2020 beleefd wordt als vorm van feminisme.<\/p>\n<a data-ga-category=\"embedded-article\" data-ga-action=\"clicked\" data-ga-label=\"\" href=\"https:\/\/www.vn.nl\/heksen-tegen-het-patriarchaat\/\" class=\"article-embed article-embed--left article-embed--new\"><span class=\"article-embed__image\" style=\"background-image:url(https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/fly-images\/458541\/HH-42000792_Thumbnail-520x520-cc.jpg);\"><\/span><span class=\"article-embed__content\"><span class=\"article-embed__read-more\">Lees ook<\/span><span class=\"article-embed__title\">Heksen tegen het patriarchaat: \u2018De spiritualiteit geeft jongeren autonomie\u2019<\/span><span class=\"article-embed__date\">6 februari 2020<\/span><\/span><\/a>\n<p class=\"tekst\">Religie mag in Nederland dan al jaren op zijn retour zijn, het betekent niet dat we niet meer geloven in het onbewezene, het bovenaardse, het irrationele. Een meerderheid van de Nederlanders gelooft bijvoorbeeld in wonderen, zo suggereerde een onderzoek van Motivaction (in opdracht van omroep KRO-NCRV en museum Catharijneconvent) onder tweeduizend Nederlanders in februari. 26 procent van de respondenten zei \u2018helemaal\u2019 in wonderen te geloven, 37 procent antwoordde \u2018een beetje\u2019.<\/p>\n<div class=\"info-box\">\n<h5>Daan Roovers<\/h5>\n<p>Filosoof Daan Roovers (1970) is tot en met maart 2021 Denker des Vaderlands. Ze werkt voor de Universiteit van Amsterdam en het Amsterdamse debatcentrum De Rode Hoed en was tussen 2001 en 2015 hoofdredacteur van <em>Filosofie Magazine<\/em>.<\/p>\n<p>Roovers is groot pleitbezorger van publieksfilosofie, waarbij filosofie een activiteit is die hardop en midden in de samenleving wordt uitgevoerd en waaraan elke burger kan deelnemen.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.vn.nl\/daan-roovers\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Hier<\/a> vind je een overzicht van alle gesprekken.<\/p>\n<\/div>\n<h5>Gouden vlinder<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Hoe is de opkomst van astrologie te verklaren? En zijn deze en andere vormen van \u2018irrationaliteit\u2019 filosofisch onverdedigbaar, of ook van waarde?<\/p>\n<p class=\"tekst\">Als ik Daan Roovers die vraag voorleg, vertelt ze een anekdote over de uitvaart van haar moeder, twee jaar geleden. In de kerk in het Brabantse Veghel speelde een bevriende saxofonist het katholieke lied \u2018Ave Maria\u2019.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Een paar dagen later zag Roovers op Facebook een filmpje dat een van de dorpsbewoners van dit deel van de dienst had gemaakt. \u2018En tijdens het lied, ik zweer het je, zie je een soort gouden vlinder omhoog zweven,\u2019 vertelt ze.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Roovers laat het filmpje zien. En inderdaad: ongeveer vanaf de kist beweegt een goudgeel vlokje richting de nok van de kerk, schokkerig als een vlinder.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Je eerste interpretatie is: daar gaat haar ziel! Ik ben ervan overtuigd dat dat niet zo is, en ik denk de meeste mensen met mij, maar toch kan je het bijna niet anders zien. Er is niet direct een andere verklaring: het is duidelijk geen stofje op de lens.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>Filosoof David Hume stelde dat het leiden van een zuiver rationeel leven \u2018een vorm van gekte in zichzelf\u2019 is.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">De nuchtere Roovers hoort niet bij de Nederlanders die in wonderen geloven (ze is ook geen Co-Star-gebruiker). Ze twijfelt er niet aan dat er een redelijke verklaring voor het lichtvlokje in de kerk is. Toch begrijpt ze mensen die in haar schoenen zouden kiezen voor een meer mystieke verklaring.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Toen mijn moeder overleed, probeerde ik mijn jongste zoon, toen acht, eerst op een nuchtere manier te troosten door te zeggen: voor oma is het niet erg dat ze dood is want ze merkt er zelf niks van. Waarop hij zei: dat is wel erg voor haar, want nu kan ze mij nooit meer zien. Oh ja, dacht ik toen. Later zei ik: misschien is ze nog w\u00e9l ergens, op een bepaalde manier. Ik geloof dat eigenlijk niet echt, zei ik tegen hem, maar we kunnen er best zo over praten en denken. Dat vond hij wel een leuk idee.\u2019<\/p>\n<h5>Een verhaal over jezelf<\/h5>\n<p class=\"tekst\">De Schotse filosoof David Hume (1711-1776) zag irrationaliteit als iets inherent menselijks. Waar de meeste van zijn collega-Verlichtingsfilosofen hamerden op de suprematie van de rede over het geloof, was Hume milder. Hij stelde zelfs dat het leiden van een zuiver rationeel leven \u2018een vorm van gekte in zichzelf\u2019 is.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Roovers: \u2018Hume was aan de ene kant heel streng: met dat wat niet waarneembaar is, kun je als wetenschapper niets. Toch had hij ook begrip voor de tegenstrijdigheden van de menselijke geest. Dat mensen soms iets geloven wat ze niet kunnen verklaren.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">De gemoedelijke Hume was ongelovig, maar niet anti-religie. Als hij nu zou leven, zou hij waarschijnlijk begrip tonen voor mensen die geloven dat een ziel post mortem kan voortleven of denken dat de sterren ons lot bepalen.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Roovers staat er ook zo in. \u2018Ik vind astrologie onzin, maar ik hoef er niet tegen te strijden. De sterren zijn een manier om een verhaal over jezelf te vertellen. Net zoals mensen zeggen: ik ben een blauw persoonlijkheidstype, of: ik kom uit het jaar van de hond. Of het feit dat je vaak te laat komt verklaren door het feit dat je te laat geboren bent.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>&#8216;Vanaf de jaren negentig werd spiritualiteit meer instant-religie.&#8217;<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Verhalen over jezelf vertellen schept orde in de chaos van het bestaan, zegt Roovers. Het zijn vaak <em>selffulfilling prophecies<\/em>. Als je op basis van biografische gegevens of astrologische informatie een verhaal over jezelf construeert, krijgen dingen die je doet en meemaakt binnen dat raamwerk betekenis.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Dit past prima in onze ge\u00efndividualiseerde samenleving, zegt Roovers. \u2018Als het om zingeving gaat, worden we steeds sterker op onszelf teruggeworpen. Toen spiritualiteit in de jaren zestig en zeventig opkwam in het Westen, werd het nog enigszins collectief beleefd. Denk aan de hippies die elkaar opzochten op Woodstock. Maar vanaf de jaren negentig werd het meer instant-religie. Op de individuele maat toegesneden. Hoe zakelijker de samenleving wordt, hoe meer we onze toevlucht zoeken tot systemen die geborgenheid bieden.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Co-Star noemt zichzelf \u2018hyper-personalized\u2019. De app kijkt zelfs naar de precieze minuut waarin je geboren bent. Roovers: \u2018Astrologie biedt individuele zingeving binnen het grotere geheel van de kosmos, zonder dat je er andere individuen bij nodig hebt. Dat sluit helemaal aan op onze tijd van massa-individualisme: we zijn wel individualistischer, maar niet onafhankelijker.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Massa-individualisme, of zoals de CEO van Co-Star het in een interview met The Verge zei: \u2018Astrologie is een vorm van collectieve self-care.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ook hekserij wordt op die manier beleefd. \u2018Millennials beschouwen hekserij steeds meer als onderdeel van self-care. Tarotlezingen, astrologie en andere spirituele rituelen worden als therapeutisch gezien. Het zijn kleine momenten van stilte, reflectie en verbinding,\u2019 schreef journalist Sjors Roeters <a href=\"https:\/\/www.vn.nl\/heksen-tegen-het-patriarchaat\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">in Vrij Nederland<\/a> eerder over dit onderwerp.<\/p>\n<h5>Onverschillig universum<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Astrologie stelt je niet alleen in staat om een verhaal over jezelf te vertellen, maar ook om dat verhaal weer in een breder geheel te incorporeren. Volgens de bedenkers van Co-Star transformeert astrologie dagelijkse gebeurtenissen tot \u2018iets in de context van een immens universum\u2019, waar we \u2018in gesprek mee zijn\u2019.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Daan Roovers verwijst naar <em>De mythe van Sisyphus<\/em> van de Franse filosoof Albert Camus (1913-1960). \u2018Dat boek gaat over de onverschilligheid van het universum. De mens stelt continu vragen aan de wereld om zich heen, maar de wereld antwoordt niet. De mens geeft om de natuur, maar de natuur geeft niet om de mens. De mens kijkt met ontzag naar de sterren, maar de sterren kijken niet terug. Die spanning is volgens Camus de kern van de menselijke conditie.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Astrologie biedt een uitweg uit die lijdzame situatie \u2013 \u2018Astrology is an exit\u2019, jubelt Co-Star \u2013 door te zeggen: de sterren zijn niet onverschillig. Ze wijzen jou je bestemming in het universum. Gebeurtenissen die zinloos en willekeurig lijken, krijgen opeens betekenis.<\/p>\n<h5>Zwevende tijger<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Aan geloof in wonderen lijkt eenzelfde verlangen naar betekenis ten grondslag te liggen. Naar aanleiding van het Motivaction-onderzoek vroeg <em>NRC<\/em> lezers naar hun wonderlijke ervaringen. De meeste ervaringen werden beschreven alsof er een bedoeling achter zat. Iemand krijgt bijvoorbeeld ingegeven dat hij een dierbare moet bezoeken, die kort daarna overlijdt. \u2018Even lijkt het universum liefdevol in plaats van gewoon onverschillig,\u2019 vatte de krant het samen.<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Meer in dingen zien dan je er op het eerste gezicht in ziet: dat past bij een filosofische houding.&#8217;<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">David Hume liet in zijn filosofie ruimte voor \u2018wonderlijkheid\u2019 door onderscheid te maken tussen <em>miracles<\/em> en <em>marvels<\/em>, vertelt Roovers. \u2018Marvels zijn dingen die opmerkelijk zijn, maar niet ingaan tegen de natuurwetten. Bijvoorbeeld als ik jou vertel dat ik net een tijger zag lopen op straat. Dat is onwaarschijnlijk, maar gaat niet tegen de natuurwetten in. Bij een wonder is dat wel zo, bijvoorbeeld als ik vertel dat ik die tijger zag zweven. Hume concludeerde: marvels zijn wel mogelijk, miracles niet.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\"><em>To marvel<\/em>, je verwonderen, hoort heel erg bij filosofie, vindt de Denker des Vaderlands. \u2018Meer in dingen zien dan je er op het eerste gezicht in ziet: dat past bij een filosofische houding. Een kind krijgen bijvoorbeeld: dat is wetenschappelijk heel goed te verklaren en toch ervaar je het als een wonder. Het kan de manier waarop je naar de wereld kijkt verrijken.\u2019<\/p>\n\n<h5>Zinvol toeval<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Albert Camus zou strenger oordelen dan Hume en niets moeten hebben van het moderne idee van \u2018zinvol toeval\u2019.<\/p>\n<blockquote><p>Astrologen zien in het virus, dat zo grillig en genadeloos de wereld over raast, evenmin een bewijs van de willekeur van het leven.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Roovers: \u2018Camus stelt dat je het gebrek aan zin van het leven op twee manieren kunt oplossen. De eerste is concluderen dat het leven geen zin heeft en een einde aan je leven maken. De tweede optie is zekerheid zoeken dat er w\u00e9l een zin of betekenis is, bijvoorbeeld in dogmatisch geloof in religie of wetenschap. Beide zijn volgens Camus oneigenlijke vormen van mens-zijn, omdat je daarmee de spanning die de menselijke conditie kenmerkt wegsnijdt.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Volgens Camus zit er niets anders op dan leven met die spanning. Bij moderne spiritualiteit is daar geen sprake van. In de verschillige kosmos bestaat geen toeval: achter alles zit een bedoeling.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Grappig genoeg weerklinkt daarin een echo uit traditionele monothe\u00efstische religies. Zo geloven christenen dat God een plan heeft met elk mens. En voeren zij als argument voor het bestaan van God vaak aan dat de mens en de natuur in al hun wonderlijkheid niet \u2018toevallig\u2019 kunnen zijn ontstaan. Dat er een bedoeling achter zit. Net zoals de coronapandemie volgens sommige religieuzen een straf van God is.<\/p>\n<p class=\"tekst\">En astrologen? Die zien in het virus, dat zo grillig en genadeloos de wereld over raast, evenmin een bewijs van de willekeur van het leven. Immers: Saturnus was begin dit jaar in <a href=\"https:\/\/www.yahoo.com\/lifestyle\/asked-astrologer-stars-predicted-pandemic-000000469.html?guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&amp;guce_referrer_sig=AQAAAIBcG4ovo5QiOISN31isspk_sXKr2DJAanZ1a_GDxvWatWS6E_ewGhm8dRIF9ryvJPF-s1v0ZVmbt6l4xrVWdqJ2CudOdxNZU1wr9T9bX3teEbFq_61E7cEDKeksX9XRYj5xqf4izO7g-1zus64kTkvoZmJHN7HDLa9JCl9FiSqK&amp;guccounter=2\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">conjunctie<\/a> met Pluto \u2013 en dat voorspelde natuurlijk weinig goeds.<\/p>\n<div class=\"info-box\">\n<p style=\"text-align: left;\">Fotografie: Annelie Bruijn<br \/>\nHaar en Make-Up: Pascale Hoogstraate @ EE Agency for MUA Styling: Giedre Malinauskaite \/ NCL Representation<\/p>\n<p>Met dank aan Arket<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hoe kan de filosofie helpen om grip te krijgen op de grote vragen van deze tijd? Vrij Nederland raadpleegt Denker des Vaderlands Daan Roovers.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-466955","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-leven","article_type-interview"],"acf":[],"author_name":"Menno van den Bos","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/466955","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=466955"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/466955\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Menno van den Bos","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=466955"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=466955"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}