Het verkeer maakt zo\u2019n vanzelfsprekend deel uit van mijn dagelijks bestaan dat ik nooit had stilgestaan bij de vraag hoe het precies werkt. Wie besluit er of er ergens een zebra of stoplicht komt? Op het eerste gezicht lijkt het me een technische vraag. Eentje die verkeerskundigen kunnen beantwoorden.<\/p>\n
Maar als ik die leer kennen, wordt me duidelijk: dit is geen technische vraag. Het is een maatschappelijke, politieke, morele vraag. Een vraag over wat we eerlijk vinden op straat, wie er de meeste rechten heeft. Dat inzicht krijg ik tijdens een toer met Luc Prinsen, adviseur verkeersmanagement bij verkeersbureau Goudappel Coffeng, en Mark Clijsen, specialist verkeersregeltechniek bij de gemeente Tilburg, langs een aantal stoplichten in Tilburg.<\/p>\n
Pardon, verkeerslichten.<\/p>\n
Pardon, vri\u2019s. Zo noemt Prinsen ze. \u2018Verkeersregelinstallaties.\u2019 Hij, een lange, licht grijzende man met heldere blauwe ogen, heeft er in Tilburg ook een aantal ge\u00efnstalleerd en daarbij samengewerkt met Clijsen, wat korter van stuk, met een bril.<\/p>\n
In Tilburg staan zo\u2019n honderdvijftig vri\u2019s. Honderdvijftig kruispunten die geregeld worden met behulp van een computer en lichtjes, die deze experts niet \u2018rood-oranje-groen\u2019 maar \u2018rood-geel-groen\u2019 noemen.<\/p>\n
De eerste vri op ons pad, een klein exemplaar voor voetgangers bij een zebrapad, roept meteen vragen op. Nadat we drukten op het knopje is het licht keurig op groen gesprongen. Maar voor we op de vluchtheuvel halverwege staan, springt het alweer op rood. En de weg die we oversteken is helemaal niet breed.<\/p>\n
Dat ging wel heel snel. Prinsen vraagt hoe dat kan. Clijsen zet zijn bril recht. \u2018Misschien hebben we erg langzaam gelopen.\u2019 Ja. We slenterden, al kletsend. Nu moeten we wachten op het volgende rondje groen, terwijl er voor en achter ons automobilisten langsrijden.<\/p>\n
\u2018Mag jij dit aanpassen?\u2019 vraag ik aan Clijsen. \u2018Kun jij dit verkeerslicht wat minder strak afstellen, zodat je ook op dit tempo nog door kunt lopen?\u2019<\/p>\n
\u2018Dat kan ik. Bij huizen voor ouderen doen we dat, bijvoorbeeld. Of als er geklaagd wordt. Dan geven we langer groen.\u2019<\/p>\n
Wauw, denk ik. Dat kan dus gewoon?<\/p>\n
Prinsen: \u2018Maar dan moet hij wel eerst in de logs van dit verkeerslicht kijken hoe vaak zoiets gebeurt. Als je de groentijd verhoogt terwijl mensen maar incidenteel de overkant niet halen, wordt de geloofwaardigheid voor het overige verkeer lager. Dat heeft negatieve gevolgen voor de acceptatie van het verkeerslicht en daarmee voor de verkeersveiligheid.\u2019\u00a0<\/strong><\/p>\n We lopen door naar een grote kruising. Prinsen en Clijsen wijzen me op allerlei fenomenen waar ik me nooit bewust van ben geweest. Ik begin ze pas te zien als ze een naam krijgen. We kijken naar freeslijnen: schuine, zwarte sneden in het asfalt voor de stopstreep op fietspaden en autowegen. Daar zitten de detectielussen onder, die met een magnetisch veld de voertuigen opmerken die eroverheen rijden, waarop het verkeerslicht informatie doorkrijgt: hier wil iemand groen.<\/p>\n \u2018Je moet de tijd eerlijk verdelen over alle verkeersstromen.\u2019 Maar wat \u00eds eerlijk?<\/p><\/blockquote>\n Nu staan we bij een zwarte kast in de berm van een groot kruispunt. Clijsen haalt een sleutel tevoorschijn en draait de deur open. Er komt een computerbeeldscherm tevoorschijn, eromheen knopjes, eronder een schakelkast. Dit is het brein van de vri.<\/p>\n Op het beeldscherm knippert een schematische weergave van het kruispunt: ik zie voor mijn neus een automobilist stoppen op de detectielus. Op het beeldscherm kleurt het vlakje waarop hij staat zwart.<\/p>\n \u2018Nu weet de computer dus: hier staat iemand,\u2019 zegt Prinsen. \u2018En dan begint het tellen. Je hebt 3.600 seconden in een uur. Daarvan verlies je er altijd wel zo\u2019n zeshonderd voor ontruiming en veiligheid. De rest moet je eerlijk zien te verdelen over alle verkeersstromen.\u2019<\/p>\n Maar hoe doe je dat? Wat \u00eds eerlijk? En voor wie?<\/p>\n We zijn aangekomen op de Cityring, de hotspot voor wie op stoplichtsafari is: hier zie je een hoop verschillende exemplaren bij elkaar. De Cityring is een tweebaansasfaltweg, die in \u00e9\u00e9n richting rond het stadshart loopt. Het centrum van Tilburg is niet omsingeld door stromend water, zoals veel oude Nederlandse steden, maar door stromend verkeer.<\/p>\n De Cityring was in 2011 klaar en is eigenlijk een reeks aaneengeschakelde straten, met stoepen zoals die waarop wij nu lopen, met huizen, en mensen die in die huizen wonen, met zijstraten waar nog meer mensen wonen, werken en naar school gaan. Alleen is het wegdek van asfalt: bedoeld om door te rijden. Je mag hier 50.<\/p>\n We stoppen bij een kleine vri voor voetgangers, die er een beetje verloren bij staat.<\/p>\n \u2018Deze hadden we hier als gemeente liever niet gehad, maar de school in deze zijstraat wilde het,\u2019 zegt Clijsen. \u2018Eigenlijk wil je hier een zebrapad, zodat voetgangers altijd voorrang hebben. Maar dat kan niet, dan loopt het verkeer verderop in de stad vast.\u2019<\/p>\n \u2018We draaien al aan de kranen van de stad,\u2019 zegt Prinsen. \u2018Als het hier vol is of vol dreigt te lopen, wordt er op andere punten minder verkeer toegelaten.\u2019<\/p>\n Straten als pijpleidingen, het verkeer als water. Hoeveel verkeer er door de Cityring heen kan stromen, kunnen verkeerskundigen zien aan de hand van verkeersmodellen. Het zijn stroomdiagrammen waar je elke straat in stopt, met duizenden variabelen, zoals de regeltijden voor de verkeerslichten, de maximumsnelheid, het verwachte aantal auto\u2019s, of er een buslijn loopt die meer voorrang moet krijgen en meer. Zo wordt voorspeld hoe het verkeer zich over de straten zal verspreiden.<\/p>\n Clijsen: \u2018Een verkeerslicht is echt een laatste redmiddel, niet iets om zomaar ergens neer te zetten. Dus we hebben het verzoek voor deze kleine vri eerst afgewezen, maar ze zijn doorgegaan tot aan de wethouder.\u2019<\/p>\n Het was een hele strijd geweest, begrijp ik later. Schooldirecteur Bas Evers had er geen genoegen mee genomen dat zijn 450 kinderen niet zelfstandig konden oversteken.<\/p>\n \u2018Het moet niet zo zijn dat ouders hun kinderen tot in groep acht naar school blijven brengen omdat ze ongerust zijn dat er iets gebeurt bij de gevaarlijke oversteek,\u2019 had Evers tegen de lokale omroep gezegd. \u2018Elke keer als ik naar school ga, hoop ik dat er niets gebeurt, net zoals mijn collega\u2019s en de ouders.\u2019<\/p>\n De gemeente gaf eerst te kennen geen plannen te hebben voor een verkeerslicht. Dat zou, zoals Clijsen al zei, \u2018de vaart uit de Cityring halen\u2019. Toen gingen de directeur en de ouders van de school over tot een ludieke actie. Het was bijna 5 december: ze vroegen Sinterklaas of hij in een hoogwerker wilde klimmen. Als de gemeente het niet deed, moest de goedheiligman de veiligheid van de inmiddels 530 leerlingen maar bewaken.<\/p>\n \u2018Ik heb alle politieke partijen uitgenodigd om de situatie te laten zien. Ik stond al klaar om met de kinderen naar het gemeentehuis te wandelen,\u2019 vertelt Evers er later telefonisch over. \u2018Ik vroeg: wisten jullie dan niet dat hier een school staat. Waarom staat het belang van het kind zo laag?\u2019<\/p>\n Moeizaam drong het besef door bij de gemeente. Dit was oneerlijk, dat kinderen niet zelfstandig konden oversteken.<\/p>\n In Tilburg druk ik op het knopje van het verkeerslicht dat Bas Evers na inzet van de goedheiligman heeft gekregen. Ik tel op mijn vingers. Zeker dertig seconden blijft het verkeer doorrijden. Dan stoppen de auto\u2019s, en een paar seconden later springt het voetgangerslicht kort op groen.<\/p>\n Geknipper. Elke drie dagen is het hier raak, of beter: mis.<\/p><\/blockquote>\n Verderop veroorzaakt de Cityring grote problemen, de problemen waar Bas Evers zo bang voor is. Niet voor niets noemen Tilburgers de weg \u2018de racebaan door de stad\u2019. In negen maanden tijd zijn er wel honderd verkeersongevallen gemeld. Elke drie dagen is het hier raak, of beter: mis. Officieel mag je hier 50. Maar de snelwegachtige inrichting maakt het bijna onweerstaanbaar om het gaspedaal iets dieper in te drukken.<\/p>\n Prinsen, Clijsen en ik staan nu bij een dikke zwart-wit gestreepte verkeerspaal die zich over de hele weg heen buigt. Dit zogenoemde \u2018portaal\u2019 is een bijzonder exotisch exemplaar. Er hangt een snelheidscamera aan, en een matrixbord met een smiley die ook boos kan kijken.<\/p>\n \u2018Die boze smiley noemen we een huilie,\u2019 zegt Clijsen. Hij heeft het licht zelf ontworpen, tegen de hardrijders. \u2018Als je hier op normale snelheid rijdt, dan zie je de smiley,\u2019 legt hij uit. \u2018De huilie krijg je te zien als je harder dan 50 hebt gereden en dan blijft het ook langer rood. Dan krijg je een penalty.\u2019 Dan komt er een automobilist aan die te hard rijdt: de huilie licht op. Prinsen zegt: \u2018Hee, Mark, mag ik van jou straks de specs<\/em> van die smileys?\u2019\u00a0<\/strong><\/p>\n Wat gebeurt hier nou precies? Ik probeer het van alle kanten te bekijken. Omwonenden, scholieren en andere inwoners die te voet of per fiets over de Cityring gaan, krijgen geen voorrang omdat dat de vaart uit het autoverkeer rond het centrum van Tilburg zou halen.<\/p>\n Verkeerskundigen en verkeersambtenaren zoals Prinsen en Clijsen doen hun uiterste best om binnen de verkeerskundige logica \u2013 dat het verkeer niet vast mag lopen en conflicten vermeden moeten worden \u2013 alles zo eerlijk mogelijk te organiseren.<\/p>\n Als mensen met hun auto te hard rijden, moeten ze langer wachten tot ze groen licht krijgen.<\/p><\/blockquote>\n Inwoners zijn over het algemeen tevreden met die ingrepen. Intussen is er hier elke drie dagen een aanrijding.<\/p>\n Als mensen met hun auto te hard rijden, dan krijgen ze geen verkeersboete maar moeten ze langer wachten tot ze groen licht krijgen. En wil je als omwonende iets veranderen, dan moet je dat aan Sinterklaas vragen.<\/p>\n \u2018Is het niet veel makkelijker als dit een weg wordt waar je met de auto niet zo hard kunt rijden?\u2019 vraag ik.<\/p>\n Clijsen knikt. \u2018Onze wethouder heeft gezegd dat het de automobilisten zijn die zouden moeten oversteken, in plaats van de voetgangers. En dus doen we nu allerlei experimenten.\u2019<\/p>\nDetectielussen<\/strong><\/h5>\n
\n\u2018Moet dat officieel gemeld, als je het aanpast?\u2019 vraag ik. \u2018Zijn er bepaalde normen of regels waar je je aan moet houden?\u2019
\n\u2018Kleine wijzigingen kan ik gewoon doorvoeren,\u2019 zegt Clijsen.
\n\u2018En hoe vaak doe je dat?\u2019
\n\u2018Gemiddeld zo eens in de week.\u2019<\/p>\nStromend verkeer<\/strong><\/h5>\n
\u2018De vaart uit de Cityring\u2019<\/strong><\/h5>\n
racebaan door de stad<\/h5>\n
\nOntruimingstijd: oversteek vrijmaken.
\nVeiligheidstijd: kleine marge.
\nDan gaat de kraan weer open.<\/p>\n
\n\u2018En wat betekent dat voor de automobilist op de baan ernaast?\u2019 vraag ik. \u2018Als die zich wel aan de snelheid heeft gehouden?\u2019
\n\u2018Die moet dan ook langer wachten. Dat is een nadeel van dit systeem.\u2019
\n\u2018Wat vinden de Tilburgers ervan?\u2019 vraag ik.
\n\u2018In het algemeen verwelkomen ze dit soort pogingen tot gedragsverandering.\u2019<\/p>\nElke drie dagen een aanrijding<\/strong><\/h5>\n