\u20182020 zou het jaar worden van 75 jaar vrijheid in Nederland. Op 4 mei waren er in Amsterdam alleen al meer dan veertig herdenkingen gepland om stil te kunnen staan bij het einde van de Tweede Wereldoorlog. Om, in het bijzijn van tienduizenden mensen, te kunnen zeggen: \u201cDat nooit meer.\u201d Nu is er een grote kans dat al die buurtherdenkingen niet kunnen doorgaan. De behoefte om samen met buurtgenoten te herdenken is er wel nog steeds, en de oproep aan muzikanten om vanuit tuin of balkon de taptoe te spelen, wordt breed gedeeld. Om daarna in eigen huis stil te zijn om 20:00 uur.<\/p>\n
De coronacrisis is grotendeels onvergelijkbaar met de Tweede Wereldoorlog. Wel maakt de crisis de vrijheidsbeperkingen van de oorlog beter invoelbaar. Toch is het moeilijk te zeggen hoe we over 75 jaar terugdenken aan de coronacrisis. De oliecrises van 1973 en 1979 werden toentertijd beschouwd als een scharnierpunt in de geschiedenis \u2013 vandaag kijken we daar anders naar. We weten nu vooral heel veel niet. Hoeveel levens gaat dit virus kosten? Wat zijn de structurele sociale, culturele en economische gevolgen? We weten het nog niet. Als we deze periode al zullen herdenken, zal dat vorm krijgen in een ritueel dat ons verbindt. Zoals we op 17 maart, om 20:00 uur, vanuit ons huis hebben geklapt en op 4 mei, om 20:00 uur, vanuit ons huis even stil zullen zijn.\u2019<\/p>\n
\u2018Een bijzonder lustrum als 75 jaar leent zich goed voor het herdenken van volksgezondheidsproblemen en vormt een aanknopingspunt voor het vertellen van verhalen. Want vaak wordt de geschiedenis van gezondheid op die manier herdacht: eerder met verhalen dan met een monument. Zodat je meer kunt dan alleen de doden herdenken.<\/p>\n
Maar welke verhalen dan? Er wordt nu al gebouwd aan een nationaal succesverhaal. Door de jaren heen zullen er meer en meer kritische tegengeluiden worden toegevoegd, maar veel zal verloren gaan. Het is praktisch moeilijk om alles vast te leggen, en herinneringen veranderen door de jaren heen. Wat overblijft, zijn vooral de algemene lessen, zonder alle complexiteiten.<\/p>\n
Hoe houden we wat er vroeger is gebeurd betekenisvol? Dat is een worsteling \u2013 we weten dat jongeren de impact van de aids-crisis, nog niet zo lang geleden, nu al lastig begrijpen. Dat zoveel tentoonstellingen indruk willen maken via het thema \u201cangst\u201d vind ik problematisch. Angst is slechts een splinter van alle emoties die corona oproept.<\/p>\n
‘Corona is geen oorlog. Het virus is geen menselijke vijand waar wij als land tegen strijden.’<\/p><\/blockquote>\n
Veel musea zullen zoeken naar spullen die medisch succes voorstellen, zoals beademingsmachines. Minder aandacht gaat naar het tekort aan mensen die ermee moesten kunnen werken. Want in het afgevlakte verhaal van de heldhaftige verpleger is geen plaats voor de minder dramatische kanten van het werk in de zorg. Geen standbeeld voor de schoonmakers. Dergelijke bijdragen en complexe verhalen zijn moeilijker te verzamelen en presenteren dan die van iconische groepen of innovatieve technologie\u00ebn.’<\/p>\n
Bertine Mitima-Verloop, Onderzoeker bij ARQ Kenniscentrum Oorlog, Vervolging en Geweld en Universiteit Utrecht<\/h5>\n
\u2018Voor veel mensen is een herdenking een bron van steun en erkenning. Maar een herdenking kan ook stressvol en pijnlijk zijn \u2013 bijvoorbeeld als mensen klachten ervaren, gerelateerd aan een traumatische gebeurtenis die herdacht wordt. Maar ik denk dat dit meer geldt voor oorlogsherinneringen, die tot in volgende generaties kunnen doorwerken. Dat is echt een andere orde van grootte dan de coronacrisis.<\/p>\n
Corona is geen oorlog. Het virus is geen menselijke vijand waar wij als land tegen strijden, geen vijand die gedreven wordt door een bepaalde ideologie of intentie. Ik verwacht dan ook dat de coronacrisis op andere schaal zal worden herdacht dan de Tweede Wereldoorlog nu.<\/p>\n
Waarschijnlijk is er over 75 jaar wel een monument, zoals de Hoogeveense gedenksteen voor de Spaanse Griep in 1918. En misschien een collectieve herdenking voor overledenen \u2013 de Watersnoodramp wordt immers ook nog steeds herdacht. In elk geval weten we zeker dat het verlies van dierbaren lang impact kan hebben.\u2019<\/p>\n
Maxim Februari, Jurist en schrijver<\/h5>\n
\u2018Ik heb mijn bedenkingen bij deze \u201chistoriografische\u201d neiging, zoals ik ook in een column in NRC<\/em> schreef (de neiging om ons leven te bekijken vanuit het perspectief van de geschiedschrijver, ZL). Dat is een methode om verantwoordelijkheid en keuzes te ontlopen. We ontslaan onszelf van de plicht tot tegenwoordigheid en kijken vanuit een virtuele, toekomstige positie zogenaamd terug. Dan kunnen we alvast achteraf vanuit de leunstoel schuldigen aanwijzen om ze verantwoording te laten afleggen, terwijl de beslissingen in het heden nog moeten worden genomen.<\/p>\n
\u201875 jaar is een mensenleven. Om zo\u2019n lange tijd terug te kunnen kijken, moeten herinneringen aangemaakt worden.’<\/p><\/blockquote>\n
Dat inruilen van actuele verantwoordelijkheid voor toekomstige verantwoording is een gevaarlijk spelletje. In een aflevering van South Park treedt superheld Captain Hindsight op: met zijn superkracht kan hij achteraf precies zien hoe het vooraf had gemoeten. De ellende is dat de omstanders zich daardoor van de plicht ontslagen achten om in het hier en nu nog iets te doen.<\/p>\n
Zo gemakkelijk komen we er gelukkig niet vanaf. Er valt niets te voorspellen: elk van onze keuzes zet weer een ander scenario in beweging. Maar toch zullen we onze handen vuil moeten maken en iets d\u00f3\u00e9n.\u2019<\/p>\n
Sandra Smets, Kunsthistorica en publicist<\/h5>\n
\u201875 jaar, dat is een mensenleven. Om zo\u2019n lange tijd terug te kunnen kijken, moeten herinneringen aangemaakt worden. Daarvoor is fictie nodig, herinneringen die tot kunstvorm worden omgevormd. Hoe dat gebeurt is afhankelijk van hoe die toekomst eruit ziet. Het zou kunnen dat er vooral een overwinningsverhaal verteld zal worden zoals we nu doen met de Tweede Wereldoorlog. Van oorlogsfilms tot het verhaal van Rotterdam, met haar wederopbouwdrang.<\/p>\n\n
Of het nu gaat om ernstige ziektes of oorlogen: kunst biedt troost, zien we door de eeuwen heen. Middeleeuwse beelden van een Christus met pestbuilen en de eerste bronzen beelden na de Tweede Wereldoorlog spreken ooggetuigen aan: \u201cJa verdorie, dat voel ik dus ook.\u201d Maar of dat beklijft? Filmpjes van balkonserenades zullen we niet snel vergeten, maar als je kijkt naar de impact van corona in India of Zuid-Afrika\u2026 kunst lost daar niets op. Stel dat we over 75 jaar bijvoorbeeld een totalitaire surveillancesamenleving hebben, dan is zulke kunst een schaamlap.<\/p>\n
Babs Gons, Schrijfster en spoken word-artiest<\/h5>\n
\u2018We zullen nog jarenlang \u201ccorona\u201d roepen wanneer iemand hoest, en wegstuiven als kinderen die net op het schoolplein \u201cluizen\u201d hebben geroepen naar een klasgenootje. We zullen achter iemands rug fluisteren dat we een corona-hekel hebben aan diegene. In families die hard getroffen zijn, zullen we op een gegeven moment het C-woord gebruiken om niet elke keer het verdriet bij de hele naam te moeten benoemen. We zullen het ook weer snel vergeten \u2013 corona zal vervangen worden door het volgende virus, want er komen er meer.<\/p>\n
En over 75 jaar zal er ergens op het platteland in het zuiden van Zuid-Amerika een meisje worden geboren dat de naam Corona krijgt. Ze zal spelen met Zica en Sars uit hetzelfde dorp.<\/p><\/blockquote>\n
We zullen ons elke keer weer afvragen wat we voorheen deden als de wereld werd geteisterd door een virus. We zullen het vergeten omdat onze arrogantie onze vijanden in deze wereld doet indelen in degenen die op ons lijken en de niet-menselijke diersoorten, bacteri\u00ebn, virussen en natuurrampen. En die laatste vergeten we zo graag.<\/p>\n
En over 75 jaar zal er ergens op het platteland in het zuiden van Zuid-Amerika een meisje worden geboren dat de naam Corona krijgt. Ze zal spelen met Zica en Sars uit hetzelfde dorp.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De coronacrisis is niet te vergelijken met WOII. Staan we er over 75 jaar nog steeds bij stil? We vroegen het mensen met verstand van zaken. <\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-463751","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","article_type-rondgang"],"acf":[],"author_name":"Zwaan Lakmaker","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/463751","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=463751"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/463751\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Zwaan Lakmaker","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=463751"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=463751"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}