\u2018Hallo, aandacht, naar mij kijken!\u2019 Regelmatig onderbrak Ischa Meijer op die manier zijn ge\u00efnterviewden voor radio en televisie. Of het nou een bankdirecteur was die tegenover hem zat of een politicus, dat maakte weinig verschil. Meestal kwamen mensen met hem over zaken te spreken waarvoor ze aanvankelijk niet gevraagd waren te komen. Een nieuw boek, een toneelstuk of gedoe binnen een politieke partij waren slechts futiele aanleidingen voor een ontmoeting met Nederlands opvallendste interviewer.<\/p>\n
De gesprekken concentreerden zich vooral op de psyche, en op wat de ge\u00efnterviewden te verbergen hadden. Interrupties waren er veel, betweterige opmerkinkjes tussendoor, afzeiken, plaagstootjes, veel gelach ook.<\/p>\n
Ik zag Ischa voor het eerst in 2002. Hij was toen al zeven jaar dood. Het was mijn propedeusejaar aan de School voor Journalistiek in Utrecht, waar ik me ontheemder voelde dan ooit. Nooit eerder bevond ik mij in een omgeving met vrijwel uitsluitend niet-joden, intellectueel bewapend met kennis die niet veel verder reikte dan welke families er in de Van Boshuizenstraat in Buitenveldert woonde en wie er getrouwd was met wie, wie er homoseksueel was of \u2013 erger nog \u2013 een v\u00e1derjood. Ik kan me geen normaal gesprek over iets wezenlijks herinneren met andere mensen dan mijn ouders. De magere boekenkasten van vrijwel iedereen die ik kende werden gevuld door John Grisham, Memorboek<\/em>, Clara Asscher-Pinkhof en Chaim Potok. Soms stond Roman Vishniacs A Vanished World<\/em> er nog tussen, een boek met foto\u2019s uit het vooroorlogse Oost-Europa.<\/p>\n Het vak \u2018Interviewen\u2019 was een van de weinige colleges waarnaar ik uitkeek op die school: mensen iets vragen en daar dan antwoord op krijgen. Ik kon me niets exotischers voorstellen. Zenuwachtig met blaadjes op schoot probeerden wij, studenten, onze docent zover te krijgen het achterste van zijn tong te laten zien. Het lukte ons geen van allen. \u2018Ik heb hier beeld van Ischa Meijer,\u2019 zei hij plots. \u2018Kennen jullie die?\u2019 Stilte. Hij zette de videorecorder aan, sloeg zijn armen over elkaar en liet een blik van argwaan over ieder van ons neerdalen.<\/p>\n Dit was wat mijn (groot)ouders me allemaal hadden moeten vertellen, waar ik al die jaren naar had gehengeld.<\/p><\/blockquote>\n Ik zag een man met een gedrongen postuur en een verbeten gezicht in beeld verschijnen en voelde een verwantschap die ik niet onmiddellijk thuis kon brengen. Die grapjes (\u2018nou, vertel maar, pappie, mammie\u2019), zijn mimiek, het interrumperen, de gretige nieuwsgierigheid en de impertinentie van zijn vragen, het ontregelende en vurige wantrouwen dat uit zijn ogen leek te spuwen \u2013 het hoorde bij mijn wereld, maar ik wist niet precies waarom.<\/p>\n De oplettende docent, die mijn verrukking moet hebben opgemerkt, kwam na afloop van het college naar me toe en duwde een stapel video\u2019s in mijn handen. \u2018Hier,\u2019 zei hij. \u2018Alles wat ik van hem heb.\u2019 Op de rug van de banden stonden zijn initialen: im, zonder puntjes.<\/p>\n Ik begroef me in zijn universum. Een wereld die veel met mijn familiegeschiedenis te maken had. Ik zocht alles over hem op, verzamelde via allerhande antiquariaten zijn interviews, columns, romans, toneelteksten, korte verhalen en gedichten, want ik was er al snel achter dat hij meer was dan interviewer alleen. Vrijwel alle documenten in al die verschillende genres gingen, in meer of mindere mate en al dan niet direct, over hemzelf: zijn jeugd, de oorlog, het jodendom.<\/p>\n Dit was wat mijn (groot)ouders me allemaal hadden moeten vertellen, waar ik al die jaren naar had gehengeld. Hij zocht naar de antwoorden waarnaar ik nooit had durven vragen. Hij durfde te vragen waarnaar ik giste. Hij legitimeerde al die vragen die gesteld m\u00f3\u00e9sten worden, maar niet gesteld werden, laat staan beantwoord. Hij beschreef een collectieve gekte die ik wel kon plaatsen, maar niet als zodanig had herkend.<\/p>\n Als de naam Ischa Meijer valt in een gesprek, is er altijd iemand die hem persoonlijk heeft gekend. Meestal volgt dan een anekdote en kort daarna een verzuchting. Dat het al zo lang geleden is dat hij er was. Dat hij de beste interviewer van Nederland was, hoort bij hetzelfde traditionele Ischa-memoreren. En dan volgt er steevast een stilte. \u2018Zo iemand hebben we eigenlijk niet meer in Nederland,\u2019 besluit de gesprekspartner dan. Behalve interviewer was hij natuurlijk vooral iemand die in mijn fantasie zeer bij het Amsterdamse straatbeeld hoorde.<\/p>\n Iemand die je slenterend onderweg tegenkwam, op de grachten, in caf\u00e9s of bij boekpresentaties, luidruchtig en kleurrijk, soms uitgelaten, soms nukkig of somber. Onvergelijkbaar.<\/p>\n Een goede interviewer was hij zeker, hoewel er ook van alles aan te merken viel op zijn stijl, die nogal bevooroordeeld was. Hij wist van tevoren doorgaans al wat hij van iemand wilde weten, duwde zijn \u2013 zoals hij dat zelf noemde \u2013 slachtoffer gewillig of minder gewillig die richting op en als hij eruit had gekregen wat hij a priori hoopte of had bedacht, zei hij: \u2018We zijn rond.\u2019<\/p>\n Van die methode maakte hij overigens nooit een geheim. Bij voorkeur, grapte hij vaak, liet hij zijn slachtoffers helem\u00e1\u00e1l thuis en zou hij er hoe dan ook wel een mooi verhaal van maken: \u2018Ik vind het eigenlijk heel vervelend dat er bij een interview een ander aanwezig is, die nog eigen gedachten heeft ook en dingen zegt. Het liefst zou ik tegen die persoon willen zeggen: \u201cIk interview u, maar blijft u maar lekker thuis. Ik zeg het allemaal wel voor u, en heus, ik zorg dat u er heel goed en mooi uit komt!\u201d\u2019<\/p>\n Die manier van ondervragen had zijn voordelen, want het leverde veelal spraakmakende, hilarische, ontroerende, onverwachte en zeker veelzeggende gesprekken op. W\u00e1t hij van de ge\u00efnterviewden te weten kwam, vond wel degelijk zijn oorsprong in een soort extra zintuig waarmee hij haarfijn aanvoelde waarop hij moest doorgaan, wanneer hij niet los moest laten en welke stiltes hij optimaal moest benutten.<\/p>\n \u2018Een bunker van neuroses en onverwerkt verleden en traumata. Mensen die uit elkaar spatten van ellende, treurigheid en boosheid.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Er wordt nog regelmatig aan zijn interviews gerefereerd in de media. Bijvoorbeeld aan het als beste interview van de vorige eeuw geroemde gesprek met Annie M.G. Schmidt, of dat met Bram Peper<\/a> en diens toenmalige echtgenote Gusta voor Vrij Nederland. <\/em>Altijd met diezelfde nostalgische toon: \u2018Dat waren nog eens tijden. Was hij er nog maar, toen was er nog een beetje reuring.\u2019<\/p>\nIscha-memoreren<\/h5>\n