De Amerikaanse schrijfster Lydia Davis is bekend van haar korte en ultrakorte verhalen. Ze vertaalde de verwante A.L. Snijders in het Engels. Haar vijf in het Nederlands vertaalde verhalenbundels zijn nu aangevuld met haar essays over het handwerk van het schrijven en het vertalen.<\/p>\n
De Amerikaanse schrijfster Lydia Davis publiceert haar essays in het Nederlands onder de titel De schoonheid van weerbarstig proza<\/em>. Dat is begrijpelijk omdat zij de vertaalster is van schrijvers die niet tot de makkelijkste behoren, zoals Maurice Blanchot, Michel Leiris, Flaubert en Proust. Ze moet de schoonheid in hun weerbarstigheid hebben gezien. Maar voor haar eigen proza wil zij die weerbarstigheid niet: \u2018Wat je schrijft moet ongehinderd binnenkomen, je wilt geen verwarring zaaien of aarzeling teweegbrengen bij de lezer.\u2019<\/p>\n Weerbarstigheid wil nu juist zeggen dat de lezer wel enigszins weerstand ondervindt, en daardoor juist ziet hoe mooi het is.<\/p>\n Dit is een typerende tegenstrijdigheid bij Davis: ze wil dat haar verhalen vloeiend lezen en tegelijk weerbarstig zijn. Haar essays gaan \u2018over schrijven, lezen en kijken\u2019 en komen uit de werkplaats van een schrijver. Zoals het gereedschap van een timmerman hangen hier de metaforen, vergelijkingen, bijzinnen, paradoxen, beginzinnen, connotaties, plot en komma\u2019s aan haken boven de werktafel. Davis laat zien hoe hier wordt geschreven, herschreven, genoteerd, doorgestreept, nagedacht, bewerkt, weggelegd en teruggebladerd.<\/p>\n Ook letterlijk: ze schrijft een essay over het lot en de geschiedenis van \u00e9\u00e9n zin. Als een meubelmaker wordt daaraan gezaagd, geschaafd, geschuurd, geklopt en gelakt. Je zou denken dat zij dan aan die zin met enig vooroverleg begint. Dan hoeft ze niet meteen te veranderen of te schrappen, maar zo werkt het bij Davis niet: \u2018Ik volg vooral mijn impulsen bij het schrijven, zonder mij af te vragen of wat ik doe verstandig, effici\u00ebnt, moreel verantwoord, enzovoort is.\u2019<\/p>\n Als een meubelmaker wordt aan een zin gezaagd, geschaafd, geschuurd, geklopt en gelakt.<\/p><\/blockquote>\n Het gaat bij Davis om die enigszins tegenstrijdige combinatie van het volgen van impulsen en het corrigeren, herschrijven en polijsten. De impuls is de ruwe steen, daaruit worden de perfecte zinnen gehakt. Dat volgen van impulsen zorgt voor haar originaliteit. Ze censureert ze niet eerst. Daardoor ontstaat een Fritzi Harmsen van Beek-achtige en Szymborska-achtige ongewoonheid. Zoals in het twee pagina\u2019s tellende titelverhaal van de bundel verhalen Varianten van ongemak<\/em>, over ongemakkelijke gevoelens in een familie. De ouders en kinderen steken elkaar met hun ongemakkelijke gevoelens aan, alsof het een besmettelijke ziekte is.<\/p>\n Dat zorgt voor Beckett-achtig gemeier: \u2018Nu heeft mijn moeder in haar ongemakkelijkheid mij gebeld om me voor de ongemakkelijke gevoelens van haar en mijn vader over mijn broer te vertellen en heeft daarmee ook bij mij ongemakkelijke gevoelens veroorzaakt, zij het zwakker en anders dan de gevoelens die nu door haar en mijn vader worden ervaren en die door mijn vader werden voorzien en valselijk werden opge\u00ebist door mijn moeder.\u2019<\/p>\n Davis weet met haar zogenaamde impulsiviteit (\u2018ik volg mijn instinct\u2019) bij niet voor de hand liggende emoties en gevoelens te komen, zoals in het verhaal van een halve pagina\u00a0Goed en fout.<\/em>\u00a0Het gaat over gelijk hebben. Wanneer zeg je dat je gelijk hebt en wanneer niet (om te voorkomen dat men je niet gelooft). Wanneer je zegt dat je gelijk hebt geloven mensen je meestal niet: juist dan klinkt het ongeloofwaardig. Het gelijk zou zelf zijn gelijk moeten laten zien, niet jij \u2013 waarmee we in het vaarwater van Wittgenstein en de verteltechniek terecht komen: showing<\/em> is overtuigender dan telling<\/em>. Helaas laat het gelijk zich zelden zelf zien.<\/p>\n Het gelijk zou zelf zijn gelijk moeten laten zien, niet jij.<\/p><\/blockquote>\n De verhalen van Davis hebben alle denkbare lengtes, van \u00e9\u00e9n zin, twee zinnen, een halve pagina, \u00e9\u00e9n pagina, twee pagina\u2019s, en drie, vier of tien pagina\u2019s. Inhoudelijk gaan ze ook alle kanten op: anekdotes, dialogen, echte verhalen met plotwendingen, meestal zit er een existentieel motief in of neigt naar iets filosofisch. Het beste is om de verhalen van Davis af te wisselen met het lezen van haar essays over het schrijven. Dan zie je hoe ze te werk gaat.<\/p>\n Davis houdt van eenvoud en van ingewikkeld, van simpel en gecompliceerd. Ze begeeft zich in de geschiedenis van \u00e9\u00e9n zin<\/h5>\n
showing overtreft telling<\/h5>\n
gelukkige herinneringen<\/h5>\n