{"id":4551,"date":"2015-06-29T16:12:19","date_gmt":"2015-06-29T14:12:19","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/?post_type=shortread&p=4551"},"modified":"2018-04-10T14:47:17","modified_gmt":"2018-04-10T12:47:17","slug":"de-filosofie-van-de-afzondering","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/de-filosofie-van-de-afzondering\/","title":{"rendered":"De filosofie van de afzondering"},"content":{"rendered":"
\n

In zijn boek <\/span>In stilte<\/em> ontwerpt Jan-Hendrik Bakker een \u2018filosofie van de afzondering\u2019. Maar als het er op aan komt blijkt die afzondering geen afzondering, maar een manier om beter bij de wereld te kunnen horen. Het gaat Bakker niet om de echte zonderlingen die niets van de wereld willen weten. \u2018Afzondering\u2019 zou betekenen: ascese, terugtrekking uit de wereld om daar voldoening, de nabijheid van God, heilige eenzaamheid, of wat ook, uit te halen. De wereld is in afzondering ver weg. Dat is ook de bedoeling en een voorwaarde, anders is het geen ascese. Om pure ascese gaat het Bakker dan ook niet, hij wil iets paradoxaals: hij wil wereldse ascese, dat is je terugtrekken om je daarna des te meer betrokken te voelen bij de wereld.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\u2018Wereldse ascese\u2019 klinkt heel interessant, maar goed beschouwd is dat wat veel mensen voortdurend beoefenen: wanneer ze hun vrije tijd besteden, een weekend weggaan, \u2019s avonds uitrusten, naar een concert gaan, een wandeling maken, uit gaan fietsen \u2013 wat dan ook, als het hun gedachten maar afleidt van waar ze dagelijks mee bezig zijn. Dit is de huis-tuin-en-keuken ascese die de bedoeling heeft om de geest te wissen zodat hij weer opgeladen kan worden.<\/p>\n

\n

\"\"
Timon van Athene<\/figcaption><\/figure><\/figure>\n

Ik breng de huis-tuin-en-keuken ascese ter sprake omdat Bakker met groot geschut te werk gaat om de waarde van zich terugtrekken in afzondering te illustreren. Hij heeft het over grote uitzonderingen, die allerlei verschillende motieven hadden om zich al dan niet tijdelijk af te zonderen. Zoals de kluizenaar van Walden Henry Thoreau, of de Deense existentialist avant la lettre Soren Kierkegaard, en over de Amerikaanse wereldse monnik Thomas Merton. En Friedrich Nietzsche, de filosoof die de eenzaamheid in de bergen van Sils Maria opzocht om nieuwe inzichten op te doen.<\/p>\n

Je hebt deze grote geesten niet speciaal nodig om ervan overtuigd te raken dat je terugtrekken een verfrissend effect kan hebben op je geestelijke huishouding. Het is interessant om over te lezen, en Bakker doet dat onderhoudend, speciaal over de tamelijk\u00a0in\u00a0de vergetelheid geraakte Thomas Merton, maar voor een pleidooi voor de afzondering zijn het te uitzonderlijke figuren. Nietzsche bijvoorbeeld, ging alleen naar de bergen omdat de lucht er zo helder was en omdat hij niet gestoord wilde worden door zijn bemoeizuchtige moeder en zuster. De afzondering was een middel, geen verheven doel voor Nietzsche. De monnik Thomas Merton hield zijn afzondering als zwijgende en niet schrijvende trappist niet vol, helemaal niet toen hij verliefd werd.<\/p>\n

Het moet een wereldse ascese zijn, hij moet daar niet zitten voor zijn eigen zielenheil en genoegen.<\/p><\/blockquote>\n

In stilte<\/em> is dan wel een filosofie van de afzondering, maar niet minder \u2018een zoektocht naar de verwording van het hedendaagse individualisme\u2019. En het is ook nog een \u2018speurtocht naar de ervaring van zin\u2019 en \u2018een speurtocht naar de ervaring van volheid.\u2019 Bakker gebruikt zijn grote geesten om bepaalde eigenschappen en waarden uit de schaduw te halen waarvan hij vindt dat die het slappe hedendaagse individualisme weer inhoud zouden kunnen geven. Het hedendaagse \u2018verworden\u2019 individualisme, dat volgens Bakker wordt beheerst door het gebruikelijke rijtje consumentisme, amusement en flinterdun lifestyle-geluk, is vervreemd geraakt van het soort radicale authenticiteit die Kierkegaard in zijn werk nastreefde.<\/p>\n

En van het idee van Nietzsche dat creativiteit de sleutel is tot het verwerkelijken van jezelf, (\u2018worden wat je bent\u2019): \u2018De grote waarde van Nietzsche\u2019s levensfilosofie is het beroep dat ze doet op vitaliteit, energie en creativiteit; dat zijn de eigenschappen waarmee de mens zichzelf uit het moeras moet trekken.\u2019 De hedendaagse onverschilligheid kan ook zijn voordeel doen met de autarkie van Thoreau, zijn onafhankelijkheid en zelfredzaamheid. Thomas Merton, de kloosterling die in de wereld terugkeerde, staat voor \u2018verbondenheid\u2019, voor een individualisme dat sterk genoeg is om niet bang te zijn voor de gemeenschap.<\/p>\n

Het is lastig om Bakker te volgen wanneer hij zowel de hoogmoedige Nietzsche als religieuze Merton als zijn voorbeelden neemt. Merton doet iets wat ondenkbaar is bij Nietzsche: hij schrijft in 1958 in zijn dagboek dat hij wandelend in een winkelcentrum in de stad Louisville \u2018overweldigd wordt door het besef dat ik al deze mensen liefhad, dat ze mij toebehoorden en ik hun, dat we geen vreemden voor elkaar konden zijn ook al kenden we elkaar niet.\u2019 Hou je verre van mensen die alle mensen liefhebben. Nietzsche hield wel van het leven, maar hij had niet alle mensen tegelijk lief.<\/p>\n

De kern van Bakkers filosofie van de afzondering is dat afstand nabijheid schept. Door je af te zonderen voel je je beter en meer betrokken bij de buitenwereld. Dat kan soms zo zijn, maar dat moet wel iets zijn dat de kluizenaar actief opzoekt. Hij mag zich niet in zichzelf gaan keren, wat meestal toch het eerste is wat iemand doet wanneer hij alleen in een hutje op de hei gaat zitten. Hij moet zich ook niet tot als een hedendaagse Timon van Athene ontpoppen, een mensen-en wereldhater.<\/p>\n

Bakker, wil hiermee gezegd zijn, heeft zijn eigen ideale voorstelling van waar het iemand om moet gaan als hij zich afzondert: het moet een wereldse ascese zijn, hij moet daar niet zitten voor zijn eigen zielenheil en genoegen. Hij moet gericht zijn \u2018verbondenheid\u2019 en op de \u2018gemeenschap\u2019 buiten. Bakker is tegelijk een individualist en een communitarist. Dat is wel erg vroom gedacht. Bakker wil, geheel overeenkomstig Aristoteles, dat ook een kluizenaar, door hem een \u2018afzonderling\u2019 genoemd, een sociaal dier is.<\/p>\n

In stilte. Een filosofie van de afzondering<\/em> is uitgegeven door AtlasContact<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

In zijn boek In stilte ontwerpt Jan-Hendrik Bakker een \u2018filosofie van de afzondering\u2019. Maar als het er op aan komt blijkt die afzondering geen afzondering, maar een manier om beter bij de wereld te kunnen horen. Het gaat Bakker niet om de echte zonderlingen die niets van de wereld willen weten. \u2018Afzondering\u2019 zou betekenen: ascese, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-4551","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/4551","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=4551"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/4551\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=4551"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=4551"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}