Dat de wereld met rasse schreden wordt bevolkt door professionals die in alles deskundig zijn is niet over het hoofd te zien. Wat is dan nog de rol van de burger met zijn gewone verstand?<\/p>\n
Het behoort tot de wonderen van de taal dat een woord twee of drie totaal verschillende betekenissen kan hebben. Ze lijken in heel verschillende werelden te zijn ontstaan. Alles hangt af van de context waarin het wordt gebruikt. Dat is bijvoorbeeld het geval met een woord als \u2018amateur\u2019. Dat heeft in de ene context een positieve, en in de andere een ongunstige klank: in de ene betekenis is het iemand die een vak zonder pretentie, uit liefhebberij, uitoefent. In de andere betekenis is een dilettant of amateur een prutser, iemand die zonder verstand van zaken te werk gaat.<\/p>\n
Er bestaat nog een derde categorie amateurs of dilettanten, te vinden in de literatuur. Dan is een amateur een soort universele geest, die door een optimistisch temperament in staat wordt gesteld vele dingen te overzien en steeds met de blik van de onbevooroordeelde, oorspronkelijke, scheppende mens. Bij deze amateur gaat een beweeglijke, ondogmatische geest samen met spontaniteit en eenvoud. Hij is daardoor ook niet geneigd onder de indruk te raken van grote woorden of andermans pretentie. En al helemaal niet van de \u2018schoolmeesters\u2019 die met cijfers, statistieken, systemen en technieken alle nuances en gevoeligheden platwalsen.<\/p>\n
Deze amateur hoedt zich ervoor een vakidioot te worden, een specialist die zich tevreden wentelt in het sop van zijn vakgebied.<\/p><\/blockquote>\n
De amateur van de derde categorie die ik hier opvoer is opgebouwd uit de karakteristieken die Menno ter Braak bedacht voor de Franse filosoof, schrijver en encyclopedist Denis Diderot. Dat is een amateur die overal buiten valt en tegelijkertijd overal bij hoort, zoals dat met paradoxale figuren wel vaker voorkomt. Karakteristiek voor zo iemand is zijn bewegelijkheid tussen streng en soepel, tussen onbekommerdheid en ernst. Hij laat altijd ruimte voor nuances, om niet in dogmatisme te vervallen. Zo iemand hoedt zich ervoor een vakidioot te worden, een specialist die zich tevreden wentelt in het sop van zijn vakgebied.<\/p>\n
De terreur van het professionalisme<\/h5>\n
Hoe rekbaar het begrip \u2018amateur\u2019 is bewijst Andy Merrifield in zijn boek The Amateur. The Pleasure of Doing What You Love<\/em>, al te opgeklopt in het Nederlands veranderd als Leve de amateur. Een hartstochtelijk pleidooi tegen de terreur van de professional<\/em>. De betekenis die Merrifield aan de amateur geeft wijkt nogal af van de amateurs waar ik het over had. Bij de Engelse schrijver staat de amateur in het eerste deel van het boek tegenover professionals als projectontwikkelaars, beroemde architecten, r\u00fccksichtslose stadsplanners en bureaucraten. Merrifield heeft zonder meer gelijk dat hier professionals tegenover amateurs staan, maar zijn amateurs zou je eerder activisten, maatschappijcritici, alternatieve stadssociologen of dissidenten kunnen noemen. Zijn amateurs zijn niet minder ge\u00efnformeerd dan de professionals, ze hebben alleen een totaal ander wereldbeeld. En aanzienlijk minder macht.<\/p>\n
Tussen zijn beschouwingen over de cynische afbraak van de Bronx in New York en hele delen van Liverpool schrijft Merrifield een beknopte geschiedenis van het burgerprotest. Te beginnen bij Pericles, die door Thucydides \u2018de eerste burger van Athene\u2019 werd genoemd, gevolgd door de zestiende-eeuwse Spaanse \u2018comuneros\u2019 en de communeraden van de Franse Revolutie. De \u2018town meetings\u2019 in New England v\u00f3\u00f3r de Amerikaanse onafhankelijkheid passen ook in deze reeks, net als de daden van de Parijse Commune in 1871 en de anarchisten tijdens de Spaanse Burgeroorlog in 1936.<\/p>\n
Van een iets andere literaire en kunstzinnige snit, maar door Merrifield wel opgevoerd als verwant, was de Beat Generation<\/em> in het begin van de jaren vijftig van de vorige eeuw, en de Situationisten van Guy Debord van de jaren zestig. Vreemd dat Merrifield het in dit verband \u00a0niet heeft over Provo en de Tegencultuur van de jaren zestig en zeventig, zo genoemd naar het gelijknamige boek van Theodore Roszak. Merrifield had het ook nog wel meer mogen hebben over de Occupy-beweging, die zich speciaal richtte tegen de professionals van Wall Street. Het is een ruwe geschiedenis van de spontane, niet theoretische maatschappijkritiek, soms met politieke reikwijdte, vaak vermengd met literaire, kunstzinnige, utopische of futuristische kanten. Ik zou het bij elkaar niet speciaal amateuristisch noemen.<\/p>\n
Professionele hoogmoed<\/h5>\n
Om te accentueren dat de kritiek uit een spontane primaire bron komt maakt Merrifield gebruik van veel literatuur, met name van de Memoires uit het ondergrondse<\/em> van Dostojevski. De memorialist daarin, met wie Merrifield zich zegt te vereenzelvigen omdat hij net als de man is vastgelopen in het professionele leven, ventileert een authentieke walging voor de hele samenleving. In het bijzonder voor het gebouw dat volgens hem staat voor de ultieme industri\u00eble en professionele hoogmoed. Het Crystal Palace, in 1851 in Londen opgetrokken voor de Wereldtentoonstelling.<\/p>\n
Het idee van een \u2018schaduwbevolking\u2019 die beter weet hoe de wereld in elkaar steekt gaat met Merrifield op de loop.<\/p><\/blockquote>\n
De ondergrondse man vertegenwoordigt voor Merrifield de eigenzinnigheid van de buitenstaander, van de mens die zich niet gemakkelijk laten inpassen binnen de gangbare normen en verwachtingen. Dostojevski plaatst de ondergrondse man tegenover diens oude schoolgenoten, die zich volgzaam en gezagsgetrouw hebben ingepast in een gesloten carri\u00e8retraject. De ondergrondse man heeft zich daar buiten geplaatst, hij is \u2018onbepaalder, onzekerder, gewaagder.\u2019 Zijn wereld \u2018loopt over van lijden aan het bestaan, maar toch \u201cleeft hij meer\u201d.\u2019<\/p>\n
De cirkel<\/h5>\n
De radicale afkeer die Dostojevski\u2019s memoralist van de maatschappij heeft ziet Merrifield terug in de figuur van Mercer in The Cirkel<\/em>, Dave Eggers\u2019 roman over een Google-achtig bedrijf. Ook hij wil \u2018ondergronds\u2019 gaan leven, weg uit het bedrijf, maar wordt op zijn vlucht in zijn auto gevolgd door camera\u2019s en drones, om te eindigen in een crash. Minder eenduidig en minder defaitistisch is de figuur van Kalden in die roman. Dat is een amateur die zich voordoet als een professional, een insider die tevens buitenstaander is. Hij is de klokkenluider die waarschuwt voor het sluiten van de cirkel, voor de totalitaristische nachtmerrie die hij aanvankelijk zelf heeft helpen cre\u00ebren. Hij probeert met anderen van wie het waardensysteem nog intact is The Cirkel van binnenuit te ontmantelen.<\/p>\n
Merrifield gaat ver mee met Dostojevski\u2019s ondergrondse man en zijn afkeer van de \u2018rationele gelukzaligheid\u2019 die overal gecre\u00eberd wordt. Tegenover deze overmacht aan rationaliteit, professionalisme en bureaucratie stelt hij ambivalenties, conflicten, contradicties en contrasten.<\/p>\n
Met de nodige overdrijving beschouwt hij steden als \u2018strijdperken\u2019 waarin \u2018confrontaties met de structuren van de sociale macht\u2019 worden uitgevochten. Hij is tegen de vernietiging van de \u2018georganiseerde complexiteit\u2019 van een stad door rationele planners die geen rekening houden met de menselijke maat. Zoals in Liverpool waar een oude wijk waar zijn moeder woonde werd gesloopt en een nieuwe (Cantril Farm) buiten de stad werd opgetrokken, zonder openbaar vervoer, zonder winkels, zonder voorzieningen, zonder huisartsen: \u2018een wildernis van hoogbouw.\u2019<\/p>\n
Een amateuristisch collectief<\/h5>\n
De conflicten, contradicties en contrasten die Merrifield graag ziet in plaats van rationele gelijkschakeling verdwijnen aan het eind van het boek. Merrifield raakt dan ineens in een stemming die gericht is op \u2018verbinding\u2019 tussen mensen. Wanneer \u2018de talloze bureaucraten uit de parasitaire professionele elite\u2019 door aanhoudende actie uit het zicht zijn verdwenen komt er ruimte voor de \u2019schaduwburger\u2019 met zijn \u2018post-professionele ethos\u2019 en \u2018een nieuwe sociale verbeelding.\u2019 Zoals Merrifield het voorstelt wordt die \u2018schaduwbevolking\u2019 een nieuwe afgesloten gemeenschap, een antagonistische enclave vrij van elke professionaliteit, voorzien van \u2018gemeenschappelijke waarborgfondsen om land en vastgoed te beheren.\u2019 Er komt ook een \u2018economisch schaduwsysteem, een lokale ruileconomie.\u2019 Er is zelfs zicht op \u2018een alternatieve Europese gemeenschap, een schaduw-Europa.\u2019 Daaruit zullen \u2018nieuwe mensen\u2019 ontstaan die de wereld gaan bezien \u2018met de blik van de amateur.\u2019<\/p>\n
De wending die het boek aan het slot maakt is die naar een oud recept van commune-achtig samenleven. Wanneer Merrifield die gemeenschap omschrijft ontstaat vanzelf vertrouwde domineestaal: het gaat dan om \u2018nabijheid en verbondenheid, samenkomen en ontmoeten, met anderen aanwezig zijn en van hen verschillen.\u2019 Het is loffelijk dat Merrifield in grote delen van het boek de megalomane planners met citaten van Dostojevski, Baudelaire en Herman Melville te lijf gaat, maar zeggen dat er \u2018nieuwe mensen\u2019 ontstaan wanneer afgerekend is met de rationele professionals is een bejaarde illusie. Zoiets als \u2018nieuwe mensen\u2019 is al te zeer een futuristische hersenschim. Het idee van een \u2018schaduwbevolking\u2019 die beter weet hoe de wereld in elkaar steekt gaat met Merrifield op de loop. Hij ziet een \u2018een grote, onafzienbare agora van Europese burgers\u2019 voor zich die als schaduwmensen \u2018collectief aan de slag gaan.\u2019 Dit lijkt mij een t\u00e9 amateuristisch idee.<\/p>\n
\nLeve de amateur. Een hartstochtelijk pleidooi tegen de terreur van de professional<\/em>\u00a0door Andy Merrifield is vertaald door Dick Lagrand en uitgegeven door Lemniscaat.\u00a0Prijs: \u20ac 19,95.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Dat de wereld met rasse schreden wordt bevolkt door professionals die in alles deskundig zijn is niet over het hoofd te zien. Wat is dan nog de rol van de burger met zijn gewone verstand? Het behoort tot de wonderen van de taal dat een woord twee of drie totaal verschillende betekenissen kan hebben. Ze […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-454091","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","article_type-column"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/454091","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=454091"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/454091\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=454091"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=454091"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}