{"id":453533,"date":"2020-01-04T03:00:36","date_gmt":"2020-01-04T02:00:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=453533"},"modified":"2020-01-10T11:30:12","modified_gmt":"2020-01-10T10:30:12","slug":"circus-in-zambia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/circus-in-zambia\/","title":{"rendered":"Vijf ethische dilemma’s waar je tegenaan loopt als je een circusschool in Zambia runt"},"content":{"rendered":"

Op borrels en verjaardagsfeestjes in Nederland heeft Charlotte Groen steevast het leukste antwoord op de vraag \u2018en wat doe jij?\u2019 \u2018Ik heb een circusschool in Zambia,\u2019 zegt ze dan. Enthousiast vraagt iedereen haar verder te vertellen. Over hoe schattig het is om elke week kunstjes te oefenen met vrolijke kinderen in de zon. Of over de serieuzere kant van de zaak. De kinderen in het circus komen allemaal uit de beruchtste sloppenwijk van de stad. Daar hangen ze gewoonlijk verveeld rond op straat, tussen misdaad, drank en drugs. Ze zien er weinig rolmodellen en toekomstperspectieven en hebben voor de buitenwereld al snel een sloppenwijkstempel.<\/p>\n

Op de circusschool niet. Kinderen focussen er op hun gezondheid en hun zelfvertrouwen en krijgen goede voorbeelden. Wie lang traint bij Circus Zambia, krijgt betaald voor optredens als circusartiest. Het circus geeft shows in het hele land en verzorgt workshops op scholen. Dat past goed in de moderne idee\u00ebn over ontwikkelingswerk. Niet alleen maar helpen en geven, maar een serieus businessmodel bouwen.<\/p>\n

Hoe is Groen bij zo\u2019n Afrikaans circus terechtgekomen, willen de Nederlandse verjaardagsgasten vaak weten. Dan volgt een romantisch verhaal over hoe Groen verliefd werd op Gift Chansa, een acrobatische medewerker van de ngo in Lusaka waar ze werkte. Ze kregen een relatie, Groen bleef hangen en samen besloten ze een beginnetje te maken aan zijn droom.<\/p>\n

Chansa groeide zelf op in de sloppenwijk waar de circuskinderen vandaan komen. Samen met vrienden oefende hij er ooit uit verveling salto\u2019s op kapotte autobanden en werd \u2018gespot\u2019 door iemand met contacten bij een theater-ngo. Nu Chansa en zijn vrienden eenmaal volwassen zijn en internationaal optreden als acrobaat, willen ze dezelfde kansen bieden aan de volgende generatie in hun oude wijk. Groen werd medeoprichter en inmiddels wonen Chansa en zij al jaren samen op het circusterrein.<\/p>\n

\"zambia\"<\/p>\n

Circus Zambia krijgt geld voor projecten van organisaties als MTV, de Amerikaanse ambassade en het Prins Claus Fonds. De andere helft verdienen ze met optredens en workshops. Chansa en Groen vinden het leuker en duurzamer om niet afhankelijk te zijn van donorgeld. Ook al is het moderne \u2018sociaal ondernemen\u2019 soms nog wel even wennen. En moeten ze soms lastige keuzes maken. Vijf voorbeelden.<\/p>\n

    \n
  1. \n
    Sloppenwijk mijden of gentrificeren<\/h5>\n<\/li>\n<\/ol>\n

    Een eerste dilemma waar Groen en Chansa tegenaan liepen, raakte meteen aan het probleem dat ze wilden oplossen: de slechte reputatie van de sloppenwijk. Chansa kreeg daar als kind vaak mee te maken. Mensen verdachten hem van diefstalletjes of vroegen hem mee te helpen in gevechten.<\/p>\n

    Wie gaat er nou een kaartje kopen voor een circusvoorstelling midden in de sloppenwijk?<\/p><\/blockquote>\n

    Met Circus Zambia wilde hij de sloppenwijk beter op de kaart zetten. Dat sprak ook Groen aan, net klaar met haar haar master Urban Studies. \u2018Misschien kunnen we de buurt een beetje helpen gentrificeren,\u2019 dacht ze. \u2018Met mooie muurschilderingen en een leuke club. Dat de sloppenwijk meer een cool urban environment<\/em> wordt in plaats van alleen maar vies en eng.\u2019<\/p>\n

    Maar eenmaal op zoek naar een terrein voor hun circusschool, bleek dat mooie idee niet zo praktisch. Wie gaat er nou een kaartje kopen voor een circusvoorstelling midden in de sloppenwijk? En zou daar \u00fcberhaupt een kantoor te vinden zijn voor zakelijke afspraken? \u2018De wijk staat natuurlijk bekend als onveilig,\u2019 zegt Groen. \u2018Er zijn bovendien geen straatnamen en alleen onverharde wegen, waar je in het regenseizoen vast komt te zitten met de auto.\u2019<\/p>\n

    Na lang wikken en wegen hebben ze het idee van een circusschool op locatie voorlopig laten varen. Groen en Chansa kochten een terrein op de grens tussen een arme en een rijke wijk. Zo weten de circuskinderen \u00e9n de zakelijke contacten Circus Zambia goed te vinden.<\/p>\n

      \n
    1. \n
      Water geven of weigeren<\/h5>\n<\/li>\n<\/ol>\n

      Wie het circusterrein \u00f3\u00f3k wisten te vinden, waren de kinderen uit de aangrenzende arme wijk. Tijdens de vele watertekorten in de stad verzamelden ze zich al snel aan het hek, met lege emmers om te vullen. Circus Zambia heeft immers een eigen waterput. \u2018Je eerste instinct is dan: \u201cJa, natuurlijk, pak maar,\u201d\u2019 zegt Groen. \u2018Maar op een gegeven moment zijn het er wel heel veel.\u2019 Zelfs toen Chansa en Groen besloten voor emmers water hetzelfde bedrag te vragen als de gemeentelijke waterput, bleef het storm lopen. Groen: \u2018Ik bleef maar bezig en had een steeds hoge stapeltje muntjes op mijn werkbureau.\u2019<\/p>\n

      \u2018We zeggen nu \u201cnee\u201d tegen de kinderen aan het hek.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

      Toen de stroom in de hoofdstad dagelijks werd stilgelegd, hielden Chansa en Groen ermee op. Het eindige water uit hun elektrisch aangedreven put bewaren ze nu voor zichzelf en het circus. Groen: \u2018We zeggen nu \u201cnee\u201d tegen de kinderen aan het hek. We kunnen niet alle problemen oplossen.\u2019 Ook nu de stroomtekorten weer even lijken opgelost, blijven ze zuinig op hun water. De put ging laatst kapot en moest worden gerepareerd voor 750 euro. Een behoorlijk bedrag voor Circus Zambia. Het confronteerde Groen wel weer even met de realiteit van de kinderen aan het hek. \u2018Ik moest toen zelf water halen bij de buren. Zo\u2019n emmer sjouwen is echt zwaar. Dat doen dus ook kinderen van een jaar of acht!\u2019<\/p>\n

        \n
      1. \n
        Helpen of emanciperen<\/h5>\n<\/li>\n<\/ol>\n

        Omdat Circus Zambia steeds verder groeit, willen Groen en Chansa de komende drie jaar toch nog een dependance openen in de sloppenwijk zelf. Tot die tijd moet er nog even gependeld worden. Voor de wekelijkse open training op zaterdag rijdt Circus Zambia naar de sloppenwijk heen en weer met een eigen busje. Kinderen die zelf komen, krijgen geld voor de bus. Dat geldt ten minste voor de jongere kinderen van de school, een stuk of zestig. Daarnaast zijn er zo\u2019n vijftien ver gevorderde jongeren die vaker komen trainen. Zij krijgen voor hun rol in circusshows of workshop van Circus Zambia betaald. Toch zijn ook zij nog gewend om voor elke training reisgeld en lunchgeld te krijgen en komen ze dikwijls te laat.<\/p>\n

        \u2018Zij zijn echt geen zielige kindjes die alleen maar hulp moeten krijgen. Het zijn gewoon medewerkers. Dat brengt verplichtingen met zich mee.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

        Dat vinden Chansa en Groen niet meer passen. \u2018Zij zijn echt geen zielige kindjes die alleen maar hulp moeten krijgen,\u2019 zegt Groen. \u2018Het zijn gewoon medewerkers. Dat brengt verplichtingen met zich mee. In Nederland zou je zelfs moeten betalen om opgeleid te worden tot verdienend circusartiest.\u2019<\/p>\n

        Toen Chansa en Groen aankondigden het lunch- en reisgeld voor deze vijftien af te schaffen, werden de jongeren boos. Dat heeft te maken met de oude ngo-cultuur, denkt Groen. \u2018Dat je van alles krijgt en verder geen verplichtingen hebt.\u2019<\/p>\n

        \"zambia\"<\/p>\n

        Na overleg kwamen ze tot een compromis. De vijftien oudsten stoppen nu steeds een deel van hun verdiende geld in de pot voor lunch- en reisgeld. Daar legt Circus Zambia de helft bij. Dat past trouwens ook bij de nieuwe idee\u00ebn van de meeste ngo\u2019s, zegt Groen. \u2018Ngo\u2019s denken nu vaker in termen van eigenaarschap en investeringen.\u2019<\/p>\n

          \n
        1. \n
          Vooroordelen bestrijden of accepteren<\/h5>\n<\/li>\n<\/ol>\n

          Wat hardnekkig zit ingebakken in Afrika zijn vooroordelen over wie helpt en wie geholpen wordt. Tegen die achtergrond steekt Circus Zambia mooi af: een succesvolle circusschool, opgericht door Chansa en zijn vrienden uit de sloppenwijk. Groen houdt zich als medeoprichter vaak een beetje op de achtergrond als dat verhaal wordt verteld in de media of op congressen. \u2018Je wordt al snel gezien als een white saviour<\/em>,\u2019 vat Groen het probleem samen.<\/p>\n

          Een Rotary-vrouw vertelde eens enthousiast dat \u2018een van haar jongens\u2019 de Engelse koningin had ontmoet. Dat was Chansa zelf. \u2018Hij is de oprichter,\u2019 zei Groen toen.<\/p><\/blockquote>\n

          Bij de Rotary Club, waar Circus Zambia zich bij aansloot, gaat dat precies andersom. \u2018Mensen daar behandelen mij steeds als de enige volwaardige oprichter,\u2019 zegt Groen. Chansa vindt de sfeer niet prettig, dus gaat Groen vaak alleen naar de Rotary Club. Ze wil connecties met de club wel warm houden, ondanks de kromme idee\u00ebn daar. \u2018Een vrouw vertelde er eens enthousiast dat \u201ceen van haar jongens\u201d de Engelse koningin had ontmoet,\u2019 zegt Groen. Dat was Chansa zelf. \u2018Hij is de oprichter,\u2019 zei Groen toen. Maar ze maakte er verder geen punt van.<\/p>\n

          Inmiddels begint die weinig activistische houding naar de buitenwereld toch te knagen. Circus Zambia heeft de Rotary-connecties en de mediaverhalen steeds minder nodig en de frustratie over de vooroordelen groeit. Groen heeft bovendien meer behoefte aan erkenning dan ze had verwacht. Ze wil niet meer alleen op de achtergrond blijven. \u2018Ik wil ook uitgenodigd worden voor de internationale congressen waar Gift steeds maar naartoe vliegt. Dat lijkt me super interessant!\u2019<\/p>\n

            \n
          1. \n
            Zelf doen of omkopen<\/strong><\/h5>\n<\/li>\n<\/ol>\n

            Een laatste dilemma waar Groen en Chansa onlangs tegenaan liepen, is de troebele kant van de bureaucratie in Zambia. Ze merkten het toen een westerse hulporganisatie het circus een accountant aanbood. De Zwitserse vrouw was een welkome uitbereiding van het team, want tot nu toe was Groen tussen de creatieve acrobaten de enige die streng op de cijfertjes toezag. Alles leek geregeld, totdat de werkvergunning werd geweigerd. Groen en Chansa moesten maar een consultant inhuren om de werkvergunning voor de Zwitserse te regelen, werd hen verteld. Dan zou het wel lukken.<\/p>\n\n

            \n
            \n
            Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.<\/div>\n \n
            Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je \u00e9\u00e9n artikel helemaal gratis.<\/div>\n <\/div>\n\n
            \n
            \n Ja, dit wil ik ><\/a>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n

            Omkoperij, vindt Groen. \u2018Je betaalt dan 500 euro, die de consultant vooral in eigen zak steekt. Een beetje betaalt hij aan de bureaumedewerkers die je zonder geld niet willen helpen.\u2019<\/p>\n

            \u2018Als je meedoet met corruptie, houd je een verrot systeem in stand. Maar als je het niet doet, ben je zelf de hele dag heen en weer aan het rennen en loop je het risico dat je het land moet verlaten.\u2019\u00a0<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

            Omdat ook de hulporganisatie achter de accountant niet wilde meewerken aan het consultantsysteem, hielden Chansa en Groen voet bij stuk. Dat hebben ze geweten. Groen: \u2018Ik ben heel veel in de weer geweest voor die vergunning. Bij elk bezoek kreeg ik weer te horen: \u201cKom morgen maar terug\u201d of \u201cNee, je moet dit mee brengen\u201d of \u201cWe zijn nu dicht\u201d of \u201cStuur maar een brief\u201d.\u2019 Tot het laatste moment was het niet zeker of de accountant wel kon komen. Uiteindelijk lukte het via een brief van een minister die Circus Zambia kende.<\/p>\n

            Binnenkort verloopt Groens eigen werkvergunning. Ze weet nog niet of ze dan zo standvastig blijft vasthouden aan haar idealen. Groen: \u2018Als je meedoet, houd je een verrot systeem in stand. Maar als je het niet doet, ben je zelf de hele dag heen en weer aan het rennen en loop je het risico dat je het land moet verlaten.\u2019\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

            Op borrels en verjaardagsfeestjes in Nederland heeft Charlotte Groen steevast het leukste antwoord op de vraag \u2018en wat doe jij?\u2019 \u2018Ik heb een circusschool in Zambia,\u2019 zegt ze dan. Enthousiast vraagt iedereen haar verder te vertellen. Over hoe schattig het is om elke week kunstjes te oefenen met vrolijke kinderen in de zon. Of over […]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-453533","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-samenleving"],"acf":[],"author_name":"Katja Keuchenius","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/453533","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=453533"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/453533\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Katja Keuchenius","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=453533"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=453533"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}