{"id":453519,"date":"2019-12-30T05:00:47","date_gmt":"2019-12-30T04:00:47","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=453519"},"modified":"2019-12-30T07:31:56","modified_gmt":"2019-12-30T06:31:56","slug":"decentralisatie-zorg-hillegom","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/decentralisatie-zorg-hillegom\/","title":{"rendered":"Hoe decentralisatie de lokale zorg toegankelijk maar onbetaalbaar maakte"},"content":{"rendered":"

Niet geheel toevallig reis ik af naar de gemeente Hillegom. Vrij Nederland <\/em>\u2018adopteerde\u2019 die gemeente zes jaar geleden om verslag te doen van de transitie van de zorgtaken. Destijds werd voorspeld dat die maar moeilijk te behappen zouden zijn voor kleine gemeenten. VN-redacteur Jaco Alberts prikte Hillegom willekeurig op de kaart. \u2018Het had ook Noorderveld, Elburg of Laarbeek kunnen zijn,\u2019 schreef hij. Vijf jaar na de decentralisatie rijd ik voor Vrij Nederland <\/em>terug naar het hart van de Bollenstreek.<\/p>\n

\n

Dit is een (los) vervolg op een eerdere trilogie van Vrij Nederland<\/em> over de uitwerkingen van decentralisaties in Hillegom. Lees hier de delen Bollen voor citroenen<\/em> <\/a>(2013), Het lek in onze democratie<\/em> <\/a>(2014) en Terug naar Hillegom: Hoe de gemeente de zorg niet in de vingers kreeg<\/em><\/a> (2016).<\/p>\n<\/div>\n

Wethouder Fredje<\/h5>\n

Op een herfstige dinsdagmiddag zit ik aan de knusse houten leestafel in de Readshop, een grote boekenwinkel waar ook sigaretten en postzegels worden verkocht. Eigenaar Frank Evers is fractievoorzitter van de grootste partij in de Hillegomse raad, BevolkingsBelangen Hillegom (BBH). \u2018Je moest eens weten hoe vaak hier mensen met problemen aanschuiven,\u2019 zegt hij precies op het moment dat hij wordt geroepen door een vrouw die net de winkel is binnengelopen. Hij snelt naar haar toe en komt vijf minuten later weer terug. Met een zucht. \u2018Die vrouw kwam naar me toe om te klagen. Haar zoon is gehandicapt en wordt elke dag naar de dagbesteding gebracht. Door de nieuwe aanbesteding is er nu een buschauffeur die geen Nederlands spreekt, hartstikke onhandig voor die jongen. Dit valt onder wethouder Fredje. Ik bel hem morgenochtend meteen op. Dat is het voordeel van een kleine gemeente, h\u00e8!\u2019<\/p>\n

De Hillegomse sc\u00e8ne in de winkel van Evers is het schoolvoorbeeld van wat het kabinet Rutte II ooit voor zich zag: lokale politici die direct van inwoners horen wat er aan de hand is.<\/p>\n

In 2013, toen er werd onderhandeld over de bezuinigingen op de zorgtaken die overgeheveld zouden worden naar gemeenten, vroeg Nederland zich massaal af: moet ik nu verplicht mantelzorger worden? Het woord \u2018participatiesamenleving\u2019 kwam zelfs voor in de Troonrede.<\/p>\n

1 januari 2015 was het zover: de gemeenten gingen vanaf dat moment over jeugdzorg, ouderenzorg en sociale werkvoorzieningen. Ze kregen er miljarden voor, maar wel een kwart minder dan de landelijke overheid er voorheen aan uitgaf.<\/p>\n

\n

\n
\n
Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.<\/div>\n \n
Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je \u00e9\u00e9n artikel helemaal gratis.<\/div>\n <\/div>\n\n
\n
\n Ja, dit wil ik ><\/a>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div><\/p>\n

De decentralisatie van de jeugdzorg, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) en de Participatiewet leverde veel meer werk op voor gemeenten als Hillegom \u2013 met destijds ongeveer 20.000 inwoners. Hillegom besloot mede daarom in 2017 ambtelijk te fuseren met buurgemeenten Lisse en Teylingen. Met de nadruk op ambtelijk, want van een echte fusie mag van de populaire lokale partijen geen sprake zijn. Alle ambtenaren werken nu dus voor drie wethouders van Zorg, voor drie wethouders van Ruimtelijke Ordening en voor drie wethouders van Financi\u00ebn. Maar: als je paspoort verlengd moet worden, kun je als Hillegommer gewoon nog naar het oude, vertrouwde loket van Hillegom. Gelukkig maar.<\/p>\n

Wirwar<\/h5>\n

Voor de ingang van de raadszaal van Hillegom staat een grote vlag met de tekst \u2018Samen Gezond\u2019. \u2018Samen\u2019 is in dit geval een understatement. Naast de ambtelijke fusie met de twee buurgemeenten werkt Hillegom voor de Jeugdhulp samen met twaalf andere gemeenten in de zogeheten regio Holland Rijnland. Ook is er sinds kort een Stuurgroep JeugdzorgPlus in Zuid-West Nederland, en de intergemeentelijke Sociale Dienst voert de WMO uit voor vijf gemeenten uit de Duin- en Bollenstreek. Het is een wirwar van samenwerkingsverbanden.<\/p>\n

\u2018Fred, luister, ik zei net tegen die journaliste: jeugdzorg decentraliseren, dat was geen goed idee,\u2019 aldus Sander Boschma, het enige raadslid van D66. \u2018Jawel!\u2019 zegt CDA-wethouder Fred van Trigt, alias \u2018Fredje\u2019 (in vrolijke sokken met gekleurde bolletjes), \u2018het Rijk en de provincie hadden geen idee waar het geld naartoe ging, en wij wel!\u2019 De wethouder staat nog steeds vierkant achter de decentralisatie, maar het D66-raadslid is het bepaald niet met hem eens: \u2018Als je ziet op welke schaal we nu samenwerken, dan zou je de jeugdzorg net zo goed door de provincies kunnen laten regelen.\u2019<\/p>\n

\u2018Als je ziet op welke schaal we nu samenwerken, dan zou je de jeugdzorg net zo goed door de provincies kunnen laten regelen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Alsof de duvel ermee speelt kopt de NOS een paar uur later<\/a>: \u2018Vernietigend inspectierapport over jeugdzorg: kabinet grijpt in\u2019. \u2018Kinderen met complexe problemen ontvangen nog niet altijd op tijd de hulp die ze nodig hebben,\u2019 schrijven ministers Hugo de Jonge van Volksgezondheid en Sander Dekker van Rechtsbescherming. De Jonge onderschrijft ook de veelgehoorde kritiek dat decentraliseren en tegelijkertijd bezuinigen niet goed gewerkt heeft. Daarom wil hij een deel van de decentralisaties terugdraaien. Gemeenten blijven gaan over lichte taken zoals maatschappelijk werk op scholen en opvoedkundige taken. Specialistische zorg, zoals bijvoorbeeld jongeren met anorexia, moeten ze overdragen aan de 42 grotere jeugdzorgregio\u2019s.<\/p>\n

Als ik wethouder Van Trigt de volgende ochtend vraag naar zijn reactie op dit bericht, mailt hij: \u2018Of dit afgedwongen moet worden door landelijke maatregelen, daar heb ik mijn twijfels over. De decentralisatie was juist bedoeld om de jeugdzorg dichterbij te brengen en maatwerk te leveren. Maar: het belang van kinderen staat voorop.\u2019<\/p>\n

\"\"
Sarah van Rij maakte deze fotoserie in Hillegom<\/figcaption><\/figure>\n
Kaasschaafmethode<\/h5>\n

In Hillegom staat \u2013 zoals in veel gemeenten in Nederland \u2013 van alle gedecentraliseerde zorg de jeugdhulp financieel het meest onder druk. In 2018 becijferde de wethouder een tekort van 675.000 euro. De gemeente legt geld bij uit de reserves. \u2018De kaasschaafmethode,\u2019 zegt Frank Evers, die trots is dat \u2018zijn\u2019 coalitie de begroting toch maar weer sluitend heeft weten te krijgen.<\/p>\n

In november bezoek ik het begrotingsdebat in de raadszaal van Hillegom. Het debat duurt opvallend kort en het woord \u2018euro\u2019 valt nauwelijks. De enige vraag die telt, is of de begroting wel concreet genoeg is. Hillegom doet het financieel beter dan de rivaliserende buurgemeente Lisse. \u2018Mooi is dat, h\u00e8?\u2019 knipoogt Frank Evers. Wethouder van Financi\u00ebn Anne de Jong constateert dat de echte problemen pas over twee jaar komen. \u2018Dan legt het Rijk geen extra geld meer bij voor de jeugdzorg.\u2019 Daarna is het al snel tijd voor de borrel. \u2018Wil je bier of wijn?\u2019 vraagt raadslid van Bloeiend Hillegom Ria Heemskerk.<\/p>\n

Vermicelli<\/h5>\n

Wethouder Van Trigt is een sportieve CDA\u2019er, fris van gemoed. Spijkerbroek, bruine schoenen, blauw jasje. \u2018Hoi Sanne, hoi Wilma!\u2019 roept hij als hij het Centrum van Jeugd en Gezin binnenloopt. Het gebouw herbergt allerlei hulpverleners \u2013 van Vluchtelingenwerk tot psychologen en gezinswerkers. In de gang ruikt het naar groentesoep met ballen en doorgekookte vermicelli, er zit namelijk ook nog een verzorgingstehuis in het gebouw. De medewerkers van het Centrum Jeugd en Gezin spreken de wethouder in de kamer waarin ze ook regelmatig gesprekken met ouders voeren. \u2018We bezoeken gezinnen vaak thuis, maar soms is het handig om ouders of kinderen even een-op-een te spreken,\u2019 zegt gezinswerker Sanne Batteram.<\/p>\n

Wilma Nannes werkte voor 2015 al als gezinsbegeleider. \u2018Mensen weten ons nu veel beter te vinden. Vroeger kwam bijna iedereen binnen via Bureau Jeugdzorg.\u2019 In 2015 kregen nog 565 jongeren jeugdhulp in Hillegom, in 2018 waren dat er 680. Wethouder Van Trigt: \u2018Je kunt je afvragen of die stijging komt door de laagdrempelige toegang tot de zorg of doordat er nu meer kinderen met problemen zijn.\u2019 Hij waarschuwt zelfs: \u2018We moeten opletten dat we niet te snel in de gespecialiseerde modus schieten. Soms kun je ook gewoon zeggen: zet je kind op een sport. Het gevaar is dat we nu alles als een probleem gaan zien.\u2019<\/p>\n

\u2018We moeten opletten dat we niet te snel in de gespecialiseerde modus schieten. Soms kun je ook gewoon zeggen: zet je kind op een sport.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Het komt voor dat zorg niet meer beschikbaar is omdat alle ingekochte plekken al bezet zijn. Een bekend probleem bij bijna alle gemeenten. Sanne Batteram: \u2018Mij gebeurde het laatst toen ik op zoek was naar een psycholoog.\u2019 De wethouder voegt er snel aan toe dat als er echt sprake is van een crisissituatie, er altijd gezocht wordt naar een plek elders in het land.<\/p>\n

Hillegom is geen uitzondering. Het aantal jongeren dat gebruik maakt van jeugdhulp groeit sinds de decentralisatie als kool. Sinds 2014 met 15 procent, berekende het CPB. Een op de twaalf jongeren onder de 23 jaar heeft hulp nodig. Daarom luidt de Vereniging van Nederlandse gemeenten (VNG) al sinds dit voorjaar de noodklok. Door de stijgende vraag zou er 490 miljoen euro structureel bij moeten.<\/p>\n

Een beurt<\/h5>\n

\u2018O, jij zit ook hier,\u2019 zegt journalist Paul de Vlieger verrast en een tikje ge\u00efrriteerd. De perstribune van de gemeente Hillegom bestaat namelijk uit \u00e9\u00e9n bureau. Je kan er best met zijn twee\u00ebn achter zitten, maar hij is \u2018de trouwste bezoeker\u2019 en zit er meestal alleen, zegt hij. Tijdens de raadsvergadering over de evaluatie van de jeugdzorg zitten we er samen. \u2018Doe je wel aardig tegen dat meisje?\u2019 zegt D66-raadslid Boschma in het voorbijgaan tegen Paul. Het is de losse sfeer die de gemeenteraad van Hillegom tekent. Ouwe jongens krentenbrood.<\/p>\n

Als Jeanne Ruigrok van het CDA een vraag stelt en de voorzitter daarna zegt \u2018Jaja, mevrouw Ruigrok, u krijgt straks een beurt,\u2019 ligt de hele raad twintig seconden lang dubbel. Even later begrijpt mevrouw Ruigrok ook waarom dat grappig was, ze lacht. Daarna hoor ik nog iemand schuddebuiken: het is de burgemeester himself. <\/span><\/p>\n

De Vlieger schreef jarenlang voor het Leidsch Dagblad<\/em> en schrijft nu voor het Haarlems Dagblad<\/em>. Hillegommers zien Haarlem als \u2018hun stad\u2019, zegt hij. Inwoners van Lisse en Teylingen hebben dat gevoel juist bij Leiden.<\/p>\n

Voor mij op het persbureau ligt het rapport Evaluatie Beleidsplan Hart voor Jeugd<\/em>. \u2018Heb je dat helemaal gelezen?\u2019 vraagt De Vlieger. \u2018Als ik bij het Haarlems Dagblad<\/em> aankom met de evaluatie van de jeugdzorg in Hillegom, dan zeggen ze: \u201cWat moeten we daarmee?\u201d De meeste gemeenten die ge\u00ebvalueerd worden, vallen onder het Leidsch Dagblad<\/em>.\u2019 Is er dan helemaal geen lokale journalist die dit document leest? De zorg heeft De Vliegers persoonlijke interesse niet zozeer. \u2018Dat scheelt ook,\u2019 zegt hij.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Controlerende taak<\/h5>\n

Net als het debat over de begroting gaat het debat over de jeugdzorg nauwelijks over de inhoud. De raad \u2013 Dick van Egmond van GroenLinks voorop \u2013 wil eerst de roze olifant de raadszaal uit hebben: \u2018Ik heb keer op keer het gevoel dat we er als raad geen grip op hebben. We kunnen onze controlerende taak niet uitvoeren.\u2019 Alle fractievoorzitters knikken. Kees Langeveld van het CDA: \u2018Het is moeilijk toetsbaar, want er zijn geen concrete doelen.\u2019<\/p>\n

De raadsleden hebben de evaluatie van de jeugdzorg duidelijk wel gelezen. \u2018Er staat in dat er nu een \u201candere mindset<\/em>\u201d heerst, en dat\u00a0\u201cwe elkaar nu beter kennen in de regio\u201d. Is dat nou een resultaat of een jarenlang gebrek? Wanneer is die transformatie eindelijk afgelopen?\u2019 vraagt Joop van Duffelen van BBH zich wanhopig af.<\/p>\n

Wethouder Van Trigt begrijpt de kritiek eigenlijk wel. Voor volgend jaar neemt hij zich voor duidelijker te maken wat hij wil bereiken. Alleen VVD\u2019er Louise Pijnacker, zelf manager in de jeugdhulp, stelt nog een inhoudelijke vraag.\u00a0\u2018Kunnen er extra mensen aangenomen worden om de wachtlijsten in de jeugd-ggz te verkorten?\u2019 Wachtlijsten zijn inderdaad een probleem, vindt de wethouder. Maar, waarschuwt hij:\u00a0\u2018We hebben ook een financi\u00eble opgave.\u2019<\/p>\n

Machtsverschuiving<\/h5>\n

Voor Klaartje Peters, hoogleraar lokaal en regionaal bestuur aan de Universiteit Maastricht, is het gebrek aan controle op de decentralisatie een bekend verhaal. \u2018Als iedereen recht heeft op \u201cmaatwerk\u201d, kun je dat als raadslid alleen maar controleren door bij iedereen afzonderlijk langs te gaan. Dat is onmogelijk. Er zijn wel klanttevredenheidsonderzoeken, maar daar doen alleen mensen aan mee die al zorg krijgen, terwijl de raad juist zou moeten willen weten wie er buiten de boot vallen.\u2019<\/p>\n

Een serieus probleem, ook volgens Kim Putters, directeur van het Sociaal en Cultuur Planbureau. \u2018Gemeenten hebben soms een blinde vlek voor mensen die de zorg juist het hardst nodig hebben. Bij jongeren geldt dat nog meer dan bij ouderen, omdat jongeren vaak helemaal niet geholpen w\u00edllen worden, die moet je bij hun lurven pakken en bij een hulpverlener neerzetten.\u2019<\/p>\n

Frank Evers zit wederom op de praatstoel achter de leestafel in zijn winkel. \u2018Onze vragen aan Fred gaan hoofdzakelijk over geld. Als er tegelijk met de zorgtaken nou een zak geld over de schutting was gegooid, dan zou er nu geen probleem zijn geweest; ik heb nu amper tijd om me met de inhoud bezig te houden.\u2019<\/p>\n

\u2018Als er tegelijk met de zorgtaken een zak geld over de schutting was gegooid, dan zou er geen probleem zijn geweest; ik heb nu amper tijd om me met de inhoud bezig te houden.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Hillegom had voor de decentralisatie al gemeenschappelijke regelingen met de twaalf andere gemeenten in het samenwerkingsverband Holland Rijnland. De inkoop van jeugdhulp is daar sinds 2015 bijgekomen. Hillegom is daarin niet uitzonderlijk: 98 procent van de gemeenten zit in gemeenschappelijke regelingen om de decentralisaties vorm te geven, stellen hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans en promovendus politieke legitimiteit Geerten Waling in hun boek Gemeenten in de genen<\/em><\/a> (2018). Er is de afgelopen tien jaar een ware \u2018samenwerkingsexplosie\u2019 geweest in gemeenteland, schrijven ze.<\/p>\n

\u2018Gevolg is dat individuele gemeenten over steeds minder gaan.\u2019 De raad heeft alleen \u2018indirecte controle\u2019. Voermans en Waling zien het als een \u2018machtsverschuiving\u2019. Een \u2018dubbel verlies\u2019 voor gemeenteraadsleden. Het wordt alleen maar moeilijker om besluiten echt te controleren, en als ze dat al doen, dan wordt dat door het samenwerkingsverband gezien als obstructie. Of Frank Evers zijn Hillegomse wethouder goed kan controleren? \u2018Moeilijk,\u2019 is het antwoord. \u2018Maar Fred doet zijn werk wel goed.\u2019 Hoe weet Evers dat? \u2018Omdat er geen dingen fout lopen.\u2019 Wat zou er fout kunnen gaan? \u2018Weet ik niet. Het is de wet van de grote getallen. Ze zitten daar met veel mensen in Holland Rijnland, daar zit veel kennis.\u2019<\/p>\n

Lege briefjes<\/h5>\n

Elma Hulspas is de vrolijkste griffier die ik ooit heb ontmoet. Ze is 64, heeft een heerlijke, rollende r en draagt een flitsende rode jurk met bijpassend jasje. \u2018Het is ook zo\u2019n leuke job, ik zit als een spinnetje in het web.\u2019 Elma ziet de worsteling van raadsleden. \u2018Ik heb ze geprobeerd te helpen om beter grip te krijgen op Holland Rijnland, maar dat lukte niet.\u2019<\/p>\n

Als ik de Hillegomse raadsleden vervolgens op de man af vraag of ze het beleid kunnen controleren, krijg ik elke keer hetzelfde antwoord. Frank Evers: \u2018We hebben 4 procent van de stemmen, dan weet je wel wat we in te brengen hebben: lege briefjes!\u2019 D66\u2019er Sander Boschma noemt Holland Rijnland zelfs \u2018een gedrocht\u2019: \u2018Democratische controle is bijna niet te doen.\u2019<\/p>\n

Wethouder Van Trigt begrijpt het gevoel van onmacht van raadsleden wel, maar zo dramatisch vindt hij het nou ook weer niet. \u2018De raad hamert steeds op die 4 procent inspraak die we hebben. Maar ik verzeker je, het komt bijna nooit op stemmen aan. Ik trek echt mijn mond wel open als het nodig is.\u2019 Van Trigt zit in het dagelijks bestuur van Holland Rijnland, \u2018maar ik kan daar natuurlijk niet alleen maar voor de belangen van Hillegom opkomen.\u2019<\/p>\n

Elma Hulspas heeft de werkdruk voor gemeenteraadsleden zien toenemen sinds 2015. Ze krijgt regelmatig telefoontjes van zorginstellingen die een avond willen organiseren voor raadsleden. Meestal zegt ze dan: \u2018Over drie maanden ben je de eerste.\u2019<\/p>\n

Naast de werkdruk zit ook de versplintering van gemeenteraden de controlefunctie van raadsleden in de weg, analyseert hoogleraar Peters. Kiezers stemmen steeds verdeelder, waardoor fracties kleiner zijn dan vroeger. Zoals de D66-fractie in Hillegom. Boschma is het enige raadslid voor de partij. Hij zit in een appgroep met alle D66-raadsleden in het land die zich bezighouden met jeugdzorg. \u2018Je kan je wel voorstellen dat het een drukte van belang is in zo\u2019n groep.\u2019 Boschma kan op deze manier meevaren op de kritische vragen van zijn collega\u2019s uit andere gemeenten. \u2018En soms gooien Vera Bergkamp en Rens Raemakers er nog handige punten in vanuit de Tweede Kamer.\u2019<\/p>\n

Voermans en Waling constateren in hun boek dat de gemeenteraad \u2018bestaat uit amateurs die vaak zeer gedreven en welwillend zijn, maar die dikwijls niet zijn opgewassen tegen de professionals: burgemeesters, wethouders en ambtenaren die fulltime zijn aangesteld en beter zijn ingevoerd en opgeleid.\u2019<\/p>\n

Je zou kunnen bepleiten dat tegelijk met de zorgtaken ook medewerkers gedecentraliseerd hadden moeten worden naar gemeenten. Hoogleraar Peters: \u2018Ik ben achteraf toch verbaasd dat de Directie Maatschappelijke Ondersteuning op het ministerie van Volksgezondheid nu nog net zoveel medewerkers heeft als voor de decentralisatie.\u2019<\/p>\n

Navraag bij het ministerie leert dat die afdeling er sinds de decentralisatie zelfs meer ambtenaren bij heeft gekregen: in 2015 waren het er nog zestig, nu zijn het er tachtig. Volgens een woordvoerder komt dat doordat er sinds Rutte III ook weer nieuwe taken en beleidsprogramma\u2019s bij zijn gekomen, zoals het programma Langer Thuis. \u2018Die ambtenaren zijn vaak tijdelijk aangesteld en helpen gemeenten ook op lokaal niveau.\u2019 Hij voegt eraan toe: \u2018Dat de gemeenten nu verantwoordelijk zijn voor de WMO en de Jeugdwet, betekent niet dat wij helemaal geen rol meer hebben.\u2019<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Geen grip<\/h5>\n

Hoogleraar Klaartje Peters slaat aan op het woord \u2018grip\u2019 dat GroenLinks-raadslid Van Egmond gebruikt om te omschrijven wat hij mist als raadslid: \u2018Dat woord komt naar voren in talloze lokale Rekenkamerrapporten.\u2019 En inderdaad, ik kom dat woord keer op keer tegen. Zo schreef de Rekenkamer van Culemborg in februari 2019: \u2018Raadsleden ervaren een gebrek aan grip op samenwerking.\u2019 In een rapport van de Hilversumse Rekenkamer staat dat bij raadsleden het gevoel overheerst \u2018te weinig grip te hebben op samenwerkingsverbanden\u2019. En zo kan ik nog wel even doorgaan.<\/p>\n

Ook v\u00f3\u00f3r de decentralisatie worstelden raadsleden al met hun controlefunctie. \u2018Maar nu gaat het om zaken die het leven van mensen direct raken. Lokale zorg controleren is toch iets anders dan het controleren van de afvalverwerking,\u2019 zegt Peters.<\/p>\n

Ook de controlerende functie van de journalistiek is tegenwoordig minimaal. \u2018We hebben een positief-kritische relatie met Paul van de regionale krant, met de nadruk op positief,\u2019 zegt wethouder Fred van Trigt. Is dat een probleem? \u2018Hahahaha,\u2019 een harde, lange lach. \u2018Dat is toch geen probleem?\u2019<\/p>\n

Het past bij de joviale opmerkingen die heen en weer gaan van de perstribune naar de raadsleden en het college. Eerder kwam Omroep Bo nog wel eens buurten, de omroep van de Bollenstreek, herinnert Frank Evers zich. \u2018Maar ja, er gebeurt hier gewoon nooit iets spannends.\u2019<\/p>\n

En dan is Jos Draijer er nog. Een fenomeen in Hillegom. Draijer schrijft de column \u2018Notenkraker\u2019 in huis-aan-huisblad De Hillegommer<\/em>. De CDA\u2019er was twaalf jaar actief in de Hillegomse politiek, en in de wandelgangen wordt gezegd dat hij stiekem zelf nog wethouder zou willen zijn. Draijer was topambtenaar bij het ministerie van Volksgezondheid en ging daarna voor de tabakslobby werken. \u2018Paul en Draijer durven ons wel af te rekenen op onze verkiezingsbeloften,\u2019 zegt Evers. \u2018Maar het diepe graafwerk, dat gebeurt hier niet.\u2019<\/p>\n

De lokale journalistiek staat de laatste jaren zwaar onder druk. Vorig jaar schreef het Commissariaat voor de Media nog dat eenderde van de lokale omroepen zware financi\u00eble problemen heeft. \u2018Wie bewaakt de bewaker?\u2019 vragen Voermans en Waling zich daarom af in hun boek. \u2018Journalisten die zich bekommeren om gemeentepolitiek zijn zeldzaam en dikwijls niet goed ingevoerd of uitgerust.\u2019 Terwijl die tegenkracht \u2018van onschatbare waarde\u2019 is.<\/p>\n<\/span>Lees ook<\/span>In Almere, waar kranten sneuvelen en de burgemeester vlogt<\/span>18 april 2019<\/span><\/span><\/a>\n

Op Lisse pisse<\/h5>\n

\u2018Pas op wat je zegt!\u2019 roept wethouder Van Trigt als ik hem vraag of Hillegom, Lisse en Teylingen ooit \u00e9cht zullen fuseren. Hoewel hij er zelf ook grappen over maakt, wil hij toch graag de gevoeligheid toelichten. Jeugdwerkers Sanne Batteram en Wilma Nannes luisteren mee. \u2018Lokale partijen zijn altijd tegen een fusie. Dat vind ik een merkwaardige reflex, want wat doe je als een fusie het beste blijkt te zijn voor je gemeente?\u2019<\/p>\n

In 2018 bleek uit onderzoek van Berenschot dat 16 procent van de Nederlandse gemeenten deel uitmaakt van een ambtelijke fusie. Volgens hoogleraar Peters gaat het na een paar jaar vaak wringen omdat gemeenten verschillende redenen hebben om met de ambtelijke fusie in te stemmen. Journalist Paul de Vlieger herkent dat: \u2018Hillegom doet het om vooral niet te hoeven fuseren met andere gemeenten. In Lisse was een meerderheid van de raad voor een volledige fusie.\u2019<\/p>\n

\u2018Lokale partijen zijn altijd tegen een fusie. Dat vind ik een merkwaardige reflex, want wat doe je als een fusie het beste blijkt te zijn voor je gemeente?\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Het is in Hillegom nog steeds stoer om te zeggen: \u2018Op mijn veertiende vocht ik tegen de Lissenaren. Je kent die kruising bij de McDonald\u2019s? Daar was het!\u2019 Frank Evers lacht er nu om, maar de onderlinge rivaliteit tussen Hillegom en Lisse is nooit verdwenen. Sterker nog: er wordt nog steeds gevochten. Jeugdwerker Wilma Nannes hoort wel eens verhalen over onderling geweld op de kermis. Nannes: \u2018In Lisse woonden vroeger de bollenboeren, in Hillegom de knechten. In de ogen van Hillegommers lopen Lissenaren altijd met hun borst vooruit.\u2019<\/p>\n

\u2018Ik mis het fietsen naar de grens Hillegom-Lisse en dan aan de kant van Hillegom staan en op Lisse pisse\u2026\u2019 noteerde journaliste Marca Bultink ooit, en dat gevoel leeft nog steeds. \u2018Een echte fusie is door de ambtelijke fusie nu van de baan, maar ik weet niet voor hoe lang,\u2019 zegt GroenLinks-raadslid Van Egmond aan een tafeltje tijdens de borrel. Zelfs fervent fusietegenstander Frank Evers geeft dat toe: \u2019Het zal me niets verbazen als de commissaris van de Koning over een jaar of tien druk gaat uitoefenen. Ik beloof je bij deze: dan stap ik uit de politiek. Ik heb echt geen zin om beslissingen te nemen over Lisse, dat interesseert me toch geen moer!\u2019<\/p>\n

100.000+ gemeenten<\/h5>\n

Rutte II had een grote verbouwing van het lokaal bestuur in gedachten. Er moest niet alleen gedecentraliseerd worden, gemeenten moesten ook worden samengevoegd, met als mantra de \u2018100.000+ gemeenten\u2019. Hillegom had toentertijd ongeveer 20.000 inwoners. Hillegom, Lisse en Teylingen zijn samen goed voor zo\u2019n 85.000 mensen.<\/p>\n

Ronald Plasterk was als minister van Binnenlandse Zaken verantwoordelijk voor de fusies, maar zag ervan af omdat gaandeweg bleek dat zelfs coalitiepartijen VVD en PvdA er niet achter stonden.<\/p>\n

\u2018Er werd op het religieuze af gesproken over schaalvergroting en bestuurskracht,\u2019 schrijven Voermans en Waling. Terwijl uit buitenlands onderzoek volgens hen blijkt dat gemeenten na herindeling helemaal niet effici\u00ebnter worden en nog net zoveel \u2013 of zelfs meer \u2013 geld uitgeven.
\nOok volgens hoogleraar Peters is de maat van een gemeente niet bepalend voor het succes. Wel zegt ze: \u2018Het enige waar een bestuurlijke fusie voor werkt, is dat de democratische controle overzichtelijker wordt voor raadsleden. Dan hoeven ze niet meer te vechten tegen besluiten van meerdere wethouders.\u2019<\/p>\n

Er moet geld bij<\/h5>\n

Was decentraliseren en bezuinigen tegelijk misschien niet zo\u2019n goed idee? \u2018Dan vraag je het nog heel netjes,\u2019 zegt zelfs de altijd optimistische griffier Elma Hulspas. \u2018Het is onvoorstelbaar dat de VNG zo eager<\/em> was om die taken te krijgen. De gemeenten hadden die bezuiniging nooit moeten accepteren.\u2019 Hulspas verwoordt precies wat bestuurders uit Rutte II niet met naam en toenaam in dit artikel willen laten optekenen. Uit die hoek valt te horen dat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) al jaren v\u00f3\u00f3r de decentralisaties zei:\u00a0\u2018Laat ons het doen, wij kunnen het voor minder geld!\u2019<\/p>\n

Een woordvoerder van de VNG zegt nu:\u00a0\u2018Als de vraag naar jeugdhulp gelijk was gebleven, dan hadden we die bezuiniging uit 2015 ook gewoon netjes kunnen halen. Maar nu we dichter op de mensen zitten, is de vraag enorm toegenomen – en die groei zet alleen nog maar door. Daardoor komen gemeenten in financi\u00eble problemen.\u2019<\/p>\n

Wethouder Van Trigt hoopt op meer geld voor Hillegom. Eerder dreigde Van Trigt in het Leidsch Dagblad<\/em> met het teruggooien over de schutting van de zorgtaken.\u00a0\u2018Wanneer het Rijk niet met voldoende middelen komt, dan moet bekeken worden welke mogelijke stappen genomen kunnen worden. Het opnieuw onderbrengen van de jeugdhulp bij het Rijk is dan een optie, ook al zou ik dat heel jammer vinden,\u2019 liet hij dit voorjaar optekenen. Zo hard zegt hij het nu niet meer.\u00a0\u2018Maar er moet wel echt geld bij!\u2019<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

De \u2018decentralisatie-paradox\u2019<\/h5>\n

\u2018Beslissen, betalen, genieten.\u2019 Het lijkt de slogan van een reisbureau, maar het blijkt een bestuurlijke term te zijn. Rienk Janssens is strateeg sociaal domein bij de VNG en gebruikt de zinsnede om aan te geven dat het Rijk de gedecentraliseerde taken nu echt eens los moet laten en zich alleen moet bemoeien met de randvoorwaarden. Aan de ene kant proberen gemeenten alles op orde te krijgen, aan de andere kant komt het Rijk constant met \u2018actieplannen\u2019 omdat het niet snel genoeg gaat. Dat werkt averechts. Janssens noemt het de \u2018decentralisatie-paradox\u2019.<\/p>\n

Het raakt aan het dilemma waar SCP-directeur Kim Putters het kabinet tijdens de formatie al voor waarschuwde. \u2018Het is onduidelijk wat de landelijke politiek wil. De zorgtaken zitten stuck in the middle<\/em> tussen verschillende bestuurslagen. Dat klinkt technisch, maar de vraag hoe overheden zich tot elkaar verhouden, is fundamenteel voor onze democratie.\u2019<\/p>\n

Alle taken weer teruggeven aan het Rijk lijkt Putters geen optie.\u00a0\u2018Ik zie regio\u2019s in het noorden van Nederland, in Zuid-Limburg en in Zeeland waar echt andere problemen spelen dan in de rest van het land. Dan moet je niet weer 100 procent gaan centraliseren.\u2019<\/p>\n

Opvoeden is loslaten<\/h5>\n

Komt de participatiesamenleving enigszins van de grond? Frank Evers twijfelt eraan. \u2018Mensen zijn individualistischer geworden. Ik zie het niet gebeuren dat ze ineens beter voor elkaar gaan zorgen.\u2019 Wel is iedereen het met wethouder \u2018Fredje\u2019 eens dat de zorg \u2018dichterbij\u2019 gekomen is: kijk maar naar de hoge instroom en het succes van gezinswerkers als Sanne Batteram en Wilma Nannes.<\/p>\n

Maar hoe lossen we het gebrek aan grip van raadsleden op? Volgens Voermans en Waling moeten samenwerkingsverbanden zoals Holland Rijnland op tijd luisteren naar inwoners en raadsleden. \u2018Daar ontbreekt het vaak aan; als er beleid wordt gemaakt, is de bereidheid om daarop terug te komen erg klein.\u2019<\/p>\n

Volgens Kim Putters zal dit altijd een lastig punt blijven. \u2018Als je het democratisch tekort wilt oplossen, zullen gemeenten moeten fuseren, en daar is veel verzet tegen. Deels terecht, want daarmee cre\u00eber je juist weer afstand tot burgers. Elk systeem heeft nadelen. Je zou wel aan creatieve oplossingen kunnen denken, bijvoorbeeld de mogelijkheid om directeuren van zorginstellingen uit te nodigen in de democratische arena van de gemeenteraad.\u2019 Putters vraagt zich hardop af of we beter af zouden zijn als er niet was gedecentraliseerd. \u2018Tot nu toe heeft het voor bijvoorbeeld mensen met een arbeidsbeperking nog niet tot iets positiefs geleid.\u2019<\/p>\n

Na de decentralisatie lijkt er helemaal niemand meer volledig in control<\/em>. De landelijke overheid heeft de controle aan de gemeenten gegeven, maar raadsleden verklaren dat ze te weinig grip hebben op de lokale zorg. Wethouders hebben vaak te weinig geld en voelen de hete adem van de landelijke overheid in hun nek, die elk moment een deel van de decentralisaties terug kan draaien. En is de zorg nu echt dichterbij? In Hillegom lijkt dat in het geval van de jeugdzorg wel zo: huisartsen, basisscholen en jeugdwerkers werken beter met elkaar samen. En inwoners komen klagen bij raadsleden aan tafel. Het advies van gemeenten als Hillegom aan de landelijke overheid \u2013 verpakt in een gevleugelde jeugdzorgterm \u2013 is dan ook: opvoeden is loslaten.<\/p>\n

\n

Deze publicatie is tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018Dichter bij de mensen\u2019 en \u2018over de schutting gegooid\u2019: die kreten klonken vaak als het ging over de decentralisatie van zorgtaken van het Rijk naar gemeenten. Hoe gaat het vijf jaar na die operatie met de lokale zorg? \u2018Nu we dichter op de mensen zitten, is de vraag enorm toegenomen. Daardoor komen gemeenten in problemen.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-453519","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","article_type-reportage"],"acf":[],"author_name":"Marloes Lemsom","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/453519","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=453519"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/453519\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Marloes Lemsom","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=453519"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=453519"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}