{"id":451085,"date":"2019-11-24T03:00:58","date_gmt":"2019-11-24T02:00:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=451085"},"modified":"2020-01-23T10:54:18","modified_gmt":"2020-01-23T09:54:18","slug":"john-le-carre-spion-buiten-dienst","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/john-le-carre-spion-buiten-dienst\/","title":{"rendered":"Spionagegrootmeester John le Carr\u00e9 flikt het weer"},"content":{"rendered":"<div class=\"info-box\">\n<p><iframe src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?url=https%3A\/\/api.soundcloud.com\/tracks\/716890306%3Fsecret_token%3Ds-qPEbF&amp;color=%23b3b8c8&amp;auto_play=false&amp;hide_related=false&amp;show_comments=false&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=true\" width=\"100%\" height=\"166\" frameborder=\"no\" scrolling=\"no\"><\/iframe><br \/>\n<em>Bij de boeken top-1 hoort een Republiek der Letteren-podcast. Voor de laatste keer \u2013 want Jeroen gaat naar<\/em>\u00a0Elsevier Weekblad. <em>De onvolprezen letterenman gaat nog \u00e9\u00e9n keer in gesprek met eindredacteur (en medeboekenliefhebber) Marleen Slob over de ontwikkelingen in literaire wereld: nieuwe boeken, nieuwe vertalingen en prijswinnaars passeren allemaal de revue.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<p class=\"tekst\">Hoe schrijf je literair over de brexit? In ieder geval niet zoals Ian McEwan in zijn novelle <span class=\"Cursief\">The Cockroach<\/span>, vrij naar Kafka\u2019s voorbeeldverhaal <span class=\"Cursief\">Die Verwandlung<\/span>. De beoogde satire sneeuwt daar onder door de woede van de schrijver over de Brexit en dat resulteert in te makkelijk effectbejag en flauwiteiten. Nee, dan de oude vos John le Carr\u00e9. Die kan het w\u00e9l in zijn zesentwintigste boek <span class=\"Cursief\">Agent Running in the Field<\/span>. In de Nederlandse vertaling is gekozen voor een andere, betekenisloze titel: <span class=\"Cursief\">Spion buiten diens<\/span>t \u2013 daarover later meer.<\/p>\n<h5>Kijken wie het zegt<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Achtentachtig is de Britse spionageschrijver John le Carr\u00e9 (1931, pseudoniem van David Cornwell) en <span class=\"Cursief\">still going strong<\/span>. Hij is niet alleen de schrijver die in een belangrijk deel van zijn oeuvre de Koude Oorlog als spiegelwereld in fictie ving, maar ook degene die na de val van de Muur de huidige wereld bleef chroniqueren in zijn romans, met een scherp oog voor de tijdgeest en paraat engagement. Het verbaasde mij dus niet dat de contemporaine blikvanger ditmaal de Brexit is.<\/p>\n<blockquote><p>Le Carr\u00e9 is een te goede schrijver om zijn personages te reduceren tot buikspreekpoppen.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Daar vallen harde woorden over, net als over de presidenten Trump en Poetin. Dat hoeft niet te verbazen, want Le Carr\u00e9 heeft uitgesproken opinies over wat er mis is in de wereld. Die worden in de publiciteit meestal bewonderend als \u2018woedend\u2019 benoemd. Geen idee of hij een vulkanisch gemoed heeft, ik ken hem niet persoonlijk. Mocht dat zo zijn, dan is hij in elk geval als schrijver vakman genoeg om dat zijn proza niet te laten versjteren.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Want ja, er wordt nogal wat gezegd over de Brexit, maar dan moet je wel kijken wie het zegt \u2013 de bekende verdedigingslinie van de schrijver om niet gelijkgesteld te worden aan de uitspraken van zijn personages. Maar Le Carr\u00e9 is een te goede schrijver om zijn personages te reduceren tot buikspreekpoppen. De psychologie schuilt bij hem vooral in de dialogen, voor de b\u00fchne spreken is er gelukkig niet bij.<\/p>\n<h5>Spel met een serieuze inzet<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Wil je zoiets literair hachelijks als Brexit voor het voetlicht brengen, dan helpt het natuurlijk ook om een tamelijk ongepolariseerd personage als hoofdpersoon van je ik-vertelling te kiezen. Nat (geboren als Anatoli, half Schots, half Wit-Russisch) is een oudgediende van de Britse geheime dienst), wiens voornaamste zorg is dat hij als 47-jarige net afgedankt is voor actieve dienst.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Men geeft bij MI6 de voorkeur aan academisch gevormde adolescenten die kundig zijn met computers en Nats Koude Oorlog-ervaring zou er niet meer toe doen. <span class=\"Cursief\">Spion buiten dienst<\/span> speelt in 2018, in de aanloop naar Trumps driedaagse bezoek aan het Verenigd Koninkrijk. Nat, spion van professie, is net terug uit Estland, waar hij gestationeerd was als diplomaat maar in werkelijkheid dubbelagenten runde.<\/p>\n<blockquote><p>In die club vervoegt zich een slungelachtige jongeman\u00a0met maar \u00e9\u00e9n doel: hij wil Nat onttronen als badmintonkampioen.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Dat is zijn specifieke vaardigheid, iets waar veel tijd en aandacht in gaat zitten \u2013 met een onzekere uitkomst. Dat spel met een serieuze inzet zou er volgens Nats superieuren bij de dienst niet meer toe doen, maar al van meet af aan laat Le Carr\u00e9 er geen misverstand over bestaan dat Nats vermeend ouderwetse kunde in deze nieuwe tijden meer dan ooit urgent is. Daarom is de Engelse titel <span class=\"Cursief\">Agent Running in the Field<\/span> zo accuraat en de Nederlandse zo verfoeilijk. Nat is allesbehalve een spion buiten dienst.<\/p>\n<h5>Badmintonkampioen<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Die spelmetafoor brengt Le Carr\u00e9 al in de opening van de roman aan op een manier die de lezer direct het verhaal intrekt. De plaats van handeling is gezien Nats beroep allerminst <span class=\"Cursief\">cloak-and-dagger<\/span>, eerder alledaags. In een sportclub \u2013 <span class=\"Cursief\">members only<\/span> \u2013 overdenkt Nat zijn bestaan, zowel zakelijk als priv\u00e9 (hij heeft een weerspannige dochter thuis).<\/p>\n<p class=\"tekst\">In die club vervoegt zich een slungelachtige jongeman, die half Londen heeft doorgefietst en speciaal lid is geworden voor een heel jaar met maar \u00e9\u00e9n doel: hij wil Nat onttronen als badmintonkampioen. Dus eist hij een afspraak voor een wedstrijd. Heel zonderling en ronduit intrigerend.<\/p>\n<p class=\"tekst\">De eerste wedstrijden zal Nat winnen van deze Ed, die hij behandelt als de zoon die hij nooit heeft gehad, maar in de conversaties daarna gaat het spel door. Eds openingszet: \u2018Het is mijn weloverwogen mening dat voor Groot-Brittani\u00eb en Europa, en voor de liberale democratie over de gehele wereld in zijn totaliteit, het vertrek van de Britten uit de Europese Unie in het tijdperk van Donald Trump, (\u2026) in een tijdsgewricht waarin de VS regelrecht aansturen op institutioneel racisme en neofascisme, de grootste <span class=\"Cursief\">clusterfuck<\/span> uit de geschiedenis is. En wat ik vraag is: ben jij het in grote lijnen met me eens, of heb ik je beledigd en zou het beter zijn als ik nu opstond en vertrok?\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Daar moet Nat het mee doen, als rijksambtenaar, in een club waar op de spiegel achter de bar een door de barkeeper geplakte, handgeschreven boodschap hangt: NIET HARDOP PRATEN OVER DE BREXIT.<\/p>\n<h5>Poetins pleeschrobber<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Daar blijft het niet bij. Zo krijgt ook de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson onderuit de zak. Maar het vuurwerk barst pas los in Tsjechi\u00eb, waar Nat zijn gewezen agent Arkadi ontmoet, die zich tot een criminele oligarch heeft ontwikkeld en voor zijn hachje te vrezen heeft van Poetin.<\/p>\n<blockquote><p>De vijand blijft vertrouwd in deze roman over hoogverraad in tijden van Brexit: degenen die de Europese eenheid en stabiliteit in gevaar brengen.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Weet je wat Trump is, vraagt hij Nat.<br \/>\nNou, antwoordt die.<br \/>\nArkadi, razend: \u2018Hij is Poetins pleeschrobber. Hij doet alles voor die kleine Vladi wat de kleine Vladi niet zelf kan: pissen op de Europese eenheid, pissen op de mensenrechten, pissen op de NAVO. (\u2026) En jullie, Britten, wat doen jullie? Jullie pijpen hem en nodigen hem op de thee uit met je koningin. Jullie nemen ons zwarte geld aan en wassen het voor ons. Jullie heten onze schurken welkom als ze maar groot genoeg zijn. Jullie verkopen ons half Londen. Jullie staan handenwringend te kijken als wij onze verraders vergiftigen en jullie zeggen alsjeblieft, alsjeblieft, lieve Russische vrienden, drijf handel met ons. Is dit waarvoor ik mijn leven heb gewaagd?\u2019<\/p>\n<h5>Voor Europa<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Uiteraard moet je beseffen welke personages deze uitspraken doen. Ze zijn niet voorbeeldig. Ed, de badmintonner, is een drammerige, onaangepaste nerd en Arkadi is een ordinaire misdadiger.<\/p>\n<a data-ga-category=\"embedded-article\" data-ga-action=\"clicked\" data-ga-label=\"\" href=\"https:\/\/www.vn.nl\/vullings-pleij-boek-van-de-maand-john-le-carre\/\" class=\"article-embed article-embed--left article-embed--new\"><span class=\"article-embed__image\" style=\"background-image:url(https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/fly-images\/367563\/Schermafbeelding-2017-09-22-om-10.54.47-520x520-cc.png);\"><\/span><span class=\"article-embed__content\"><span class=\"article-embed__read-more\">Lees ook<\/span><span class=\"article-embed__title\">John le Carr\u00e9's spion Smiley is terug, pensioengerechtigd en pro-Europa<\/span><span class=\"article-embed__date\">23 september 2017<\/span><\/span><\/a>\n<p class=\"tekst\">Toch zijn we door hun opvattingen op recent Le Carr\u00e9-terrein beland. In zijn vorige roman, <span class=\"Cursief\">A Legacy of <\/span><span class=\"Cursief\">Spies<\/span>, stelde Le Carr\u00e9s iconische spionnenmeester George Smiley zich aan het eind van het verhaal dezelfde vraag. Was dit het waard? En voor wie deed ik het? Niet voor zijn vaderland, realiseert hij zich. Maar voor Europa.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Zonder die grote, politiek beladen woorden te gebruiken, komt Nat in <span class=\"Cursief\">Spion buiten dienst<\/span> uit op hetzelfde. Met het minderheidskabinet van de Tories heeft hij niks en Labour is geen haar beter. Maar de vijand blijft vertrouwd in deze roman over hoogverraad in tijden van Brexit: degenen die de Europese eenheid en stabiliteit in gevaar brengen, het ideaal tenslotte waarvoor de Unie is opgericht.<\/p>\n\n<div class=\"newsletter-teaser bg-gray\">\n    <div class=\"teaser__content__container\">\n                    <div class=\"teaser__header\">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.<\/div>\n        \n                    <div class=\"teaser__text\">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je \u00e9\u00e9n artikel helemaal gratis.<\/div>\n            <\/div>\n\n    <div class=\"teaser__btn__container\">\n                    <div class=\"teaser__btn\">\n                <a class=\"btn btn--rounded btn--white-bg\" \n                    href=\"\/service\/nieuwsbrieven\"\n                    data-ga-category=\"banner-newsletter-button\" \n                    data-ga-label=\"Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.\" \n                    data-ga-action=\"clicked\">Ja, dit wil ik ><\/a>\n            <\/div>\n            <\/div>\n<\/div>\n<p class=\"tekst\">Nat komt erachter dat er bij zijn dienst een geheim plan bestaat met de naam Jericho, waarin Engeland om in de gratie te blijven bij de Trump-regering vuil werk opknapt in landen van voormalige Europese bondgenoten. Uiteraard speelt Moskou daar een rol in. Tot zover de onheilspellende staat van de wereld \u00e0 la John le Carr\u00e9.<\/p>\n<h5>Fascinerend amoreel<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Tot dusver heb ik niks van de plot gespoild, al schrijft Le Carr\u00e9 literair proza dat beduidend meer biedt dan een plot. Tezelfdertijd geldt hij als een kampioen van het spannende boek en bij dat genre is het beschadigend om de plot weg te geven. Dus volsta ik ermee te melden dat Nats kennis van \u2018Jericho\u2019 hem tot een finale operatie brengt die op zijn zachtst gezegd spectaculair is.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Over dat \u2018beduidend meer\u2019 dat hij te bieden heeft: Le Carr\u00e9s literaire universum is fascinerend amoreel. Een \u00e9cht <span class=\"Cursief\">happy end<\/span>, zonder beschadigingen, tragiek en offers, vergunt Le Carr\u00e9 zich zelden. Voor onschuldigen is het bij hem een hard gelag. De slotzin van <span class=\"Cursief\">Spion buiten dienst <\/span>is ronduit aangrijpend. De onschuldige Ed, buiten zijn medeweten gered door de ragfijn opererende Nat, wandelt uit diens leven zonder afscheid van hem te nemen. Hij wendt zelfs zijn blik af \u2018alsof hij meer gezien had dan hij kon verdragen\u2019. Nats slotzin luidt: \u2018Ik had hem willen zeggen dat ik wel deugde, maar het was te laat.\u2019 Gelukkig weet de lezer beter. Nat deugt, voluit.<\/p>\n<div class=\"info-box\">\n<p class=\"tekst\">Op nummer 1 in de Vrij Nederland Top-1 is deze maand ge\u00ebindigd: John le Carr\u00e9, <em>Spion buiten dienst<\/em>, vertaling Rob van Moppes, Luitingh-Sijthoff, 334 p., \u20ac 23,99<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bij de boeken top-1 hoort een Republiek der Letteren-podcast. Voor de laatste keer \u2013 want Jeroen gaat naar\u00a0Elsevier Weekblad. De onvolprezen letterenman gaat nog \u00e9\u00e9n keer in gesprek met eindredacteur (en medeboekenliefhebber) Marleen Slob over de ontwikkelingen in literaire wereld: nieuwe boeken, nieuwe vertalingen en prijswinnaars passeren allemaal de revue. Hoe schrijf je literair over [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-451085","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","article_type-podcast"],"acf":[],"author_name":"Jeroen Vullings","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/451085","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=451085"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/451085\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jeroen Vullings","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=451085"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=451085"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}