Vraagt u wel eens hoe het met iemand gaat? En dan niet \u2018hey, alles goed\u2019, maar hoe het \u00e9cht gaat? \u2018Hoe gaat het n\u00fa met je\u2019, bijvoorbeeld. Of: \u2018Gaat het wel goed?\u2019 En als het dan niet zo goed gaat, als je je zorgen maakt of als je weet dat iemand niet lekker in zijn of haar vel zit, vraag je dan wel eens naar de dood?<\/p>\n
Denk je wel eens aan de dood? We zouden die vraag vaker moeten stellen, vindt journalist Maarten Dallinga (32). Zaterdag 9 november komt de eerste aflevering van zijn podcastserie Verstrikt<\/a><\/em> (Omroep Gelderland) online, over zelfdoding en worstelen met het leven. Een project dat veel persoonlijker werd dan hij zich aanvankelijk had voorgenomen.<\/p>\n Het gaat nu redelijk goed met Dallinga, maar dat was zeven jaar geleden wel anders. \u2018Ik voelde me zo slecht dat ik dood wilde.\u2019<\/p>\n In eerste instantie was hij van plan zijn persoonlijke verhaal in enkele zinnen samen te vatten in de podcast.<\/p><\/blockquote>\n We zitten in een caf\u00e9 dat zijn naam eer aandoet, Landhuis in de Stad in park Oog in Al te Utrecht. Het is er druk, maar dat deert Dallinga, een rustige en bedachtzame prater, niet. \u2018Mensen gaan het toch horen.\u2019<\/p>\n In eerste instantie was hij van plan zijn persoonlijke verhaal in enkele zinnen samen te vatten in de podcast. Zoiets als: \u2018Ook ik ben su\u00efcidaal geweest. Daarom maak ik dit.\u2019 Maar al gauw kwam hij erachter dat hij niet onder zelfonderzoek uitkwam.<\/p>\n In de zomer van 2012 kwam van alles bij elkaar. Dallinga was van z\u2019n geloof gevallen, zijn vriend Joeri was zes maanden weg en hij zou aan een master gaan beginnen. Drie dingen die stuk voor stuk een hoop onzekerheid met zich meebrachten, maar dat was het niet alleen.<\/p>\n Dallinga werd vroeger gepest. \u2018Ik kan nog precies de plek aanwijzen waar klasgenoten mijn rugzak van m\u2019n bagagedrager af probeerden te schoppen.\u2019 Op de middelbare school had hij nul vrienden, en ook bij zijn broers vond Dallinga, die opgroeide in het Drentse Roden, weinig aansluiting. Daar kwam zijn worsteling met zijn homoseksualiteit bij, waardoor hij, denkt hij, onbewust nog meer in zijn schulp kroop.<\/p>\n \u2018Ik voelde me zo verloren dat ik niet meer wist hoe ik verder moest.\u2019<\/strong><\/p><\/blockquote>\n De vraag \u2018waarom ben ik hier\u2019 begon hem steeds meer bezig te houden. \u2018Ik ging in die periode heel erg op zoek naar de zin van het leven.\u2019 Waar anderen zich makkelijk kunnen neerleggen bij het gebrek aan een antwoord op die vraag, lukte hem dat niet. \u2018Ik voelde me zo verloren dat ik niet meer wist hoe ik verder moest. Het lukte me niet om vrolijkheid of positieve afleiding te vinden waardoor ik me beter ging voelen. Ik raakte steeds dieper in de fuik. En dan wordt het heel tricky.\u2019<\/p>\n Dallinga heeft nooit een zelfmoordpoging ondernomen. Nooit middelen besteld, of op internet opgezocht wat hij allemaal zou kunnen doen. \u2018Het was een soort malen in m\u2019n hoofd. Een repeterende gedachte, als een bandje dat in een loop<\/em> wordt afgedraaid: ik hoor hier niet, ik kan het leven niet aan, ik heb mensen niets te bieden, het bestaan slaat \u00fcberhaupt nergens op. Dat de hele dag door, met de gordijnen dicht, terwijl je niemand ziet.\u2019<\/p>\n De directe aanleiding voor Verstrikt<\/em> waren vier zelfdodingen in 2014 en 2015 van jongeren in het Gelderse Wezep, een dorp dat slechts 13.500 inwoners telt. De jongste was 15, de oudste begin 20. Een wethouder vertelde hem erover na de gemeenteraadsverkiezingen begin 2018. \u2018Het fascineerde me meteen. Pas achteraf realiseerde ik me dat het me zo greep vanwege m\u2019n eigen ervaringen. Zo diep had ik die weggestopt.\u2019<\/p>\n Dallinga was op dat moment nog druk met Anoniem Intiem<\/em><\/a>, de podcastserie over mannenontmoetingsplekken in Gelderland, waarvoor hij dit jaar de Tegel, de belangrijkste journalistieke prijs in Nederland, voor regionale journalistiek ontving. Een jaar geleden ging hij zich in de zelfdodingen verdiepen.<\/p>\n \u2018Wezep laat uitvergroot zien hoe het verkeerd kan gaan. In een milieu waarin machogedrag een grote rol speelt, is weinig ruimte voor emotionele kwetsbaarheid.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Hij besteedt een volle aflevering aan de casus \u2018Wezep\u2019, waarin hij de hardwerkende cultuur van de inwoners beschrijft, waar weinig over gevoelens wordt gesproken. \u2018Wezep laat uitvergroot zien hoe het verkeerd kan gaan. In een milieu waarin machogedrag een grote rol speelt, is weinig ruimte voor emotionele kwetsbaarheid,\u2019 zegt hij.<\/p>\n Ook bij Dallinga thuis werd weinig over gevoel gepraat. Uiteindelijk stapte hij die zomer van 2012 naar zijn beste vriend Nico. \u2018Ik weet niet meer hoe ik me daartoe had gezet, er was in ieder geval veel moed voor nodig.\u2019<\/p>\n Het was in een zonnig park, op een kleedje. Nico reageerde heel rustig, al was hij erg geschrokken. \u2018Mede dat gesprek heeft me geholpen eruit te komen.\u2019<\/p>\n Wat zei hij? Over die donkerste maanden van zijn leven bleef hij naar zijn ouders toe stil. \u2018Dat was niet \u00e9\u00e9n brug te ver, maar tien of honderd.\u2019<\/p>\n Waar was je bang voor? Met een goede koptelefoon kun je zijn hart horen bonken, zegt Dallinga.<\/p><\/blockquote>\n Toen hij begon aan de podcast wist hij dat dat betekende dat hij ook \u2018uit de kast\u2019 moest komen naar zijn ouders. Maar niet dat hij dat gesprek ook zou opnemen.<\/p>\n \u2018Kom maar een beetje dichterbij,\u2019<\/em> begint zijn podcast. Met een goede koptelefoon kun je zijn hart horen bonken, zegt Dallinga.<\/p>\n Hij heeft wel even getwijfeld of hij dit gesprek moest opnemen: schaad ik er niet de relatie met m\u2019n ouders mee? Vinden mensen het geen goedkoop effectbejag? \u2018Maar ik wil dat het onderwerp bespreekbaar wordt.\u2019<\/p>\n Zijn ouders hebben er vrede mee. Ze zeiden dat ze nooit iets hadden gemerkt. \u2018Ik denk dat veel mensen die su\u00efcidaal zijn zich daarin zullen herkennen. Je leert om het verborgen te houden, het is een overlevingsmechanisme.\u2019<\/p>\n Achteraf had hij het eerder willen vertellen. \u2018Dan was het misschien makkelijker geweest om over die gevoelens heen te groeien, of er eerder iets mee te doen.\u2019<\/p>\n \u2018Het is belangrijk om de tijd te nemen voor elkaar. Dat je werkelijk ge\u00efnteresseerd bent in de ander, niet jezelf centraal stelt, er echt even voor de ander bent.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Wat denk je dat je nodig had in die periode? Antwoordde jij dan niet vaak \u2018prima\u2019? Veel mensen zullen zeggen dat ze bang zijn daarmee iemand te beledigen. In 2018 stierven 1.829 mensen aan zelfdoding, bijna drie keer zo veel als het aantal dodelijke slachtoffers in het verkeer (678). Het aantal volwassenen (18-64) dat ooit heeft overwogen een einde aan zijn of haar leven te maken ligt volgens het Trimbos-instituut boven de 800.000<\/a>. Een kwart van hen heeft ooit een su\u00efcidepoging ondernomen.<\/p>\n Het aantal zelfdodingen ligt nu weer ongeveer op het hoge niveau van midden jaren tachtig, na jaren van daling. Secularisatie zou een rol kunnen spelen, zegt Dallinga, die gereformeerd werd opgevoed. Hij viel zelf van zijn geloof toen hij bij de EO werkte. \u2018Omdat ik daar veel bewuster ging nadenken over waarom ik eigenlijk geloofde. Dat geborgen gevoel dat er altijd iemand is op wie je kan terugvallen, viel toen ineens weg.\u2019<\/p>\n \u2018Ik weet dat zelfdoding nooit een volledig bewuste keuze kan zijn. Als je zo diep in dat moeras zit, dan verlies je ten dele ook je onderscheidingsvermogen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Tegelijkertijd is de acceptatie van zelfdoding de laatste decennia gestegen, bleek dit jaar uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Het SCP verklaart dat deels door de secularisering en economische voorspoed, waardoor mensen meer waarde hechten aan individuele vrijheid en zelfbeschikking.<\/p>\n Dallinga vindt dit een kwalijke ontwikkeling. \u2018Ik weet dat zelfdoding nooit een volledig bewuste keuze kan zijn. Als je zo diep in dat moeras zit, dan verlies je ten dele ook je onderscheidingsvermogen. Er is dan geen ruimte voor helder nadenken. Je ziet bijvoorbeeld niet meer dat je nog iets betekent voor anderen.\u2019<\/p>\n Hijzelf vergat de schoonheid van de natuur bijvoorbeeld, waar hij soms echt even gelukkig van kan worden. De gedachte \u2018ik kan er altijd nog een einde aan maken\u2019 geeft Dallinga nu juist een gevoel van rust. \u2018Het maakt het voor mij iets makkelijker om toch door te ploeteren.\u2019<\/p>\n Een zelfdoding een \u2018weloverwogen keuze\u2019 noemen is voor nabestaanden misschien een manier om het iets beter een plek te kunnen geven. \u2018Maar ik denk niet dat dat klopt. Je kan het niet vragen aan die persoon. Misschien had diegene wel gezegd: ik wil niet zozeer dood, maar ik wil niet verder leven op deze manier. Dat zeggen ook veel overlevenden.\u2019<\/p>\n Dat lijkt misschien een semantisch verschil, zegt Dallinga, maar is het niet: \u2018Misschien had er iets aan gedaan kunnen worden, was het niet gebeurd als mensen eerder hadden gevraagd: denk je wel eens aan de dood? Of als de hulp beter was geweest.\u2019<\/p>\n \u2018Veel mensen worden behandeld voor een eetstoornis of ADHD, maar niet voor depressiviteit. Daarvoor lijkt een antenne te missen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Over die professionele hulp heeft Dallinga het in zijn laatste aflevering. Daar schort nogal wat aan, blijkt uit verhalen van de mensen die hij interviewt. Lange wachtlijsten voor opnameklinieken of therapie, een soms onbereikbare crisisdienst. Maar vooral: onervarenheid bij hulpverleners. \u2018Veel mensen worden behandeld voor een eetstoornis of ADHD, maar niet voor depressiviteit. Daarvoor lijkt een antenne te missen.\u2019<\/p>\n Voor de podcast deed Dallinga mee aan een cursus su\u00efcidepreventie voor zorgverleners. \u2018Ik stond perplex.\u2019<\/p>\n Omstebeurt moesten ze in gesprek met een trainingsacteur die deed alsof ze su\u00efcidaal was en su\u00efcidale gedachten had. \u2018Ik zag iedereen enorm stoeien. Ze schuifelden op hun stoel, kwamen niet uit hun woorden. Ze vulden dingen voor haar in, waardoor ze zich niet begrepen voelde. Terwijl dit de mensen zijn die dagelijks met su\u00efcidale mensen in contact komen! Ik vond het verbazingwekkend.\u2019<\/p>\n \u2018Je moet op zoek naar de duistere kanten in jezelf voordat je het echt leert begrijpen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Ook Dallinga, nota bene ervaringsdeskundige, lukte het niet goed. \u2018Ik was als een typisch foute zorgverlener een vragenlijstje aan het afwerken. Slikt u uw medicijnen, ziet u nog mensen? In plaats van een stilte te laten vallen, of benoemen dat je het een moeilijk onderwerp vindt. Laten zien dat je er iets bij v\u00f3\u00e9lt. Later zei een zorgverlener tegen me: \u201cIk zie het leven best zonnig in, ik vind het moeilijk om me daarin te verplaatsen.\u201d Dat is ook het ingewikkelde: het is niet een verbandje leren aanleggen, maar je moet op zoek naar de duistere kanten in jezelf voordat je het echt leert begrijpen.\u2019<\/p>\n Vorige maand werd een petitie aangeboden aan de Tweede Kamer om su\u00efcidepreventie standaard op te nemen in de opleiding van artsen en hulpverleners. Dat is nu nog niet zo. Oud-hoogleraar su\u00efcidepreventie Ad Kerkhof denkt daarmee tientallen su\u00efcides per jaar te kunnen voorkomen. De petitie had effect: staatssecretaris van Volksgezondheid Paul Blokhuis (ChristenUnie) beloofde<\/a> het onder de aandacht te brengen, er werd een debat <\/a>over gevoerd in de Tweede Kamer.<\/p>\n Sinds de podcast merkt Dallinga dat mensen vaker vragen hoe het met hem gaat. \u2018En dat vind ik heel fijn.\u2019<\/p>\n \u2018Als het gesprek maar wederkerig is: dat beide partijen open en eerlijk tegen elkaar zijn zonder het te zwaar te maken. Want dan gaat de deur alsnog op slot.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Al is het soms ook ongemakkelijk, geeft hij toe: \u2018Ik wil niet dat mensen mij als slachtoffer gaan zien. Of het meteen in twijfel trekken als ik zeg dat het goed gaat. Het is ook nooit goed natuurlijk,\u2019 lacht hij. \u2018Als het gesprek maar wederkerig is: dat beide partijen open en eerlijk tegen elkaar zijn zonder het te zwaar te maken. Want dan gaat de deur alsnog op slot.\u2019<\/p>\n\nVan z\u2019n geloof gevallen<\/strong><\/h5>\n
Weinig over gevoel gepraat<\/strong><\/h5>\n
\n<\/em>\u2018Dat hij het vreselijk zou vinden als ik het zou doen. Hij zou er maanden volledig van slag van zijn, ik weet nog goed dat hij dat zei. Natuurlijk had ik me erop voorbereid dat hij zoiets zou zeggen, maar het is fijn te horen dat je gewenst bent, dat mensen je zouden missen. Als je je zo intens klote en depressief voelt, dan is het alsof het niemand zou uitmaken als je er een einde aan maakt.\u2019<\/p>\nUit de kast<\/strong><\/h5>\n
\n<\/em>\u2018Ik denk dat ik ze geen schrik wilde aanjagen. Dat ik heel bang was dat ik ze intens verdrietig en ongerust zou maken. Dat ze zich schuldig zouden gaan voelen.\u2019<\/p>\n
\n\u2018Is het moeilijk?\u2019<\/em> vraagt z\u2019n moeder.
\n\u2018Neehee.\u2019
\n<\/em>\u2018Pap, mam. Ehhh. We zitten op de bank. Jullie weten dat ik een podcastserie maak over zelfdoding. Weten jullie ook waarom ik dat wilde maken?\u2019
\n<\/em>\u2018Ik heb geen idee,\u2019<\/em> zegt zijn vader.
\n\u2018Ik eigenlijk ook niet\u2019<\/em>, zegt zijn moeder. \u2018Maar nu vind ik het allemaal een beetje eng worden.\u2019
\n<\/em>\u2018Is \u2019t niet. Het heeft wel een hele persoonlijke aanleiding. Ik vind het heel spannend dit. Ehmm. Lang geleden, in 2012, toen ehh, heb ik een periode gehad dat ik ehh, dat ik dood wilde.\u2019<\/em><\/p>\nBespreekbaar<\/strong><\/h5>\n
\n<\/em>\u2018Dat mensen om me heen toch hadden gevraagd: hoe gaat het met je. En dan hadden doorgevraagd. Ik weet niet of mensen iets aan me hadden kunnen aflezen, maar Nico zei dat ik een wat matte uitstraling had.\u2019<\/p>\n
\n<\/em>\u2018Daarom is het belangrijk om de tijd te nemen voor elkaar. Zeker als vrienden, partner of familie. Dat je werkelijk ge\u00efnteresseerd bent in de ander, niet jezelf centraal stelt, er echt even voor de ander bent. We willen nog te vaak ons eigen verhaal kwijt: wat we allemaal wel niet doen, hoe succesvol we zijn. Daarmee vergeten we hoe het met de ander gaat. En dus ook de vraag te stellen of iemand wel eens denkt aan de dood. Dat zou een veel normalere vraag moeten zijn.\u2019<\/p>\n
\n<\/em>\u2018Ik denk niet dat dat zo is. Als iemand zegt: nee hoor, daar ben ik helemaal niet mee bezig, dan is dat helder. Dan kun je uitleggen waarom je dat dacht en als je een goede relatie hebt, is dat volgens mij geen probleem. In negen van de tien gevallen zal iemand het alleen maar waarderen dat je je zorgen hebt gemaakt, de ander serieus neemt. Als we dat meer zouden durven, zouden veel meer su\u00efcides voorkomen kunnen worden.\u2019<\/p>\nGeen ruimte voor helder nadenken<\/strong><\/h5>\n
Su\u00efcidepreventie voor zorgverleners<\/strong><\/h5>\n
Hoe het met hem gaat<\/strong><\/h5>\n