{"id":448695,"date":"2019-10-20T03:00:45","date_gmt":"2019-10-20T01:00:45","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=448695"},"modified":"2020-01-23T10:46:49","modified_gmt":"2020-01-23T09:46:49","slug":"p-f-thomese-vaderliefde","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/p-f-thomese-vaderliefde\/","title":{"rendered":"De nieuwe roman van P.F. Thom\u00e9se is indirect ook een aangenaam zelfportret"},"content":{"rendered":"<div class=\"info-box\"><iframe src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?url=https%3A\/\/api.soundcloud.com\/tracks\/697735789%3Fsecret_token%3Ds-m7EeB&amp;color=%23b3b8c8&amp;auto_play=false&amp;hide_related=false&amp;show_comments=false&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=true\" width=\"100%\" height=\"166\" frameborder=\"no\" scrolling=\"no\"><\/iframe><br \/>\n<em>Jeroen Vullings en VN-eindredacteur Marleen Slob namen weer een nieuwe Republiek der Letteren-podcast op, waarin het wel en wee van de literaire wereld de revue passeert. Over de Nobelprijzen, (nog meer) P.F. Thom\u00e9se, de Tweede Wereldoorlog en de (vele) leestips van Jeroen.<\/em><\/div>\n<p class=\"tekst\">Op het titelblad van <span class=\"Cursief\">Vaderliefde<\/span>, het nieuwe boek van P.F. Thom\u00e9se, ontbreekt een genreaanduiding. Geen \u2018roman\u2019, zoals je bij deze romancier had kunnen verwachten. En evenmin een \u2018biografie\u2019, terwijl het onderwerp \u2013 het leven van \u2019s schrijvers vader Frits Thom\u00e9se (1921-1929) \u2013 wordt benadrukt door de titel <span class=\"Cursief\">Vaderliefde<\/span>.<\/p>\n<p class=\"tekst\">De flaptekst \u2013 vaak van de hand van de schrijver zelf \u2013 verbreedt dit onderwerp naar \u2018de \u201cgemiste levens\u201d van Thom\u00e9ses ouders en voorouders\u2019, tezamen goed voor \u2018de mythologie van een jeugd\u2019, tevens \u2018een familieroman\u2019. Zo hybride dus als je van de schone letteren kunt verwachten, het voorrecht van de schrijver tenslotte die naar hartelust geestkracht tegenover de dorre feiten mag inzetten \u2013 anders dan de aan banden gelegde biograaf.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Toch stelt Thom\u00e9se zich als biograaf op bij dit bij uitstek biografische onderwerp \u2013 het tot leven brengen van de levens van zijn vader en zijn moeder Betty Lykles (1926-2018). Wel een biograaf zoals ze heden ten dage niet meer voorkomen. Zo <span class=\"Cursief\">lijken<\/span> de verworvenheden in biografenland van pakweg de laatste vier decennia geheel aan hem voorbij te zijn gegaan.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Schier eindeloos wijdt hij uit over illustere voorvaderen, waardoor deze lezer een bange herinnering bekroop: die aan C.J. Kelks <span class=\"Cursief\">Leven van Slauerhoff<\/span> (1959), waarin de grootouders van deze gedoemde dichter als Waddeneilandbewoners direct in verband werden gebracht met brandschattende Vikingen \u2013 bij wijze van bloedlijn, zogezegd.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ook in de histori\u00ebn over de voorzaten van de schrijver P. F. Thom\u00e9se (1958) tiert de stoutmoedige romantische verbeelding welig. Zo is er in het Thom\u00e9segeslacht een voorvader die \u2018de generaal\u2019 werd genoemd, nog verder terug diende een ander onder Napoleon, er is sprake van aristocratie, van een Franse afkomst. In zoverre volvoert Thom\u00e9se de natte droom van de genealoog, die opveert wanneer hij na eindeloos ploegen langs generaties brave boeren, middenstanders en vervuilde horigen een echte jonkheer ontmoet.<\/p>\n<h5>Onze particuliere mythologie<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Maar schijn bedriegt in <span class=\"Cursief\">Vaderliefd<\/span>e, gelukkig. Op ragfijne wijze ziet Thom\u00e9se kans dit particulier blijvende verhaal over zijn voorouders in tweede instantie algemene geldigheid te verlenen. Via gedegen biografisch onderzoek prikt hij door \u2018onze particuliere mythologie\u2019 heen.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Gedaan is het via de ontluisterende feiten met dat waar Thom\u00e9ses vader prat op ging: de \u2018apocriefe aristocratie\u2019, de \u2018imaginaire voorgeschiedenis\u2019, \u2018compleet met het tr\u00e8s Franse accent aigu\u2019. Allemaal later verzonnen. Meesterlijk is de passage waarin hij stilstaat bij de verwekkingsgeschiedenis van voorvader Cornelis Thom\u00e9se (1821-1888) \u2013 door hem \u2018de bastaard\u2019 genoemd. De mare (tijdens autoritjes van het gezin Thom\u00e9se) was dat die voorvader bij een dienstbode verwekt zou zijn door de toenmalige Graaf van Brederode.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Lastig bij deze theorette is alleen dat de graaf destijds allang overleden bleek, ontdekt de schrijver tijdens zijn naspeuringen. Eerder kan het zo zijn geweest dat die anonieme verwekker zich bevond in het huis waarin zo\u2019n minderjarige dienstbode geplaatst werd \u2013 of erger: Thom\u00e9se verdiept zich met afgrondelijke nieuwsgierigheid ook in het toenmalig hoerenwezen. Arm meisje. Gelukkig was ze zo blij met haar kind dat ze het niet afstond.<\/p>\n<h5>Ieder vodje telt<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Aldus roept Thom\u00e9se, in wijder verband, herkenning op bij lezers die ook zo hun twijfels hebben bij de overgeleverde voorgeschiedenis van de eigen familie. Maar belangrijker is dat hij door dit debunken juist in hoogste instantie een scherp beeld biedt van zijn vader. Als de man die zulke historische verbeelding nodig had, vanwege een gemis in zijn leven. Al snel komt de schrijver tot de slotsom: \u2018Dergelijke verhalen van mijn vader rekende ik vanzelf min of meer tot de fictie.\u2019 En: \u2018Voor de naakte feiten moest je niet bij mijn vader zijn, hij was meer van het aangeklede verhaal.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">De vader van Thom\u00e9se was van het bewaren \u2013 van documenten, van paperassen, van boeken. De (aanmerkelijk antipathieker geschetste) moeder daarentegen geloofde in het vergeten, emoties wegdrukken, zich niet laten zien. Ook de nalatenschap van haar veel eerder overleden echtgenoot viel daaraan ten prooi. Een barre situatie voor hun zoon, die daarmee weinig in handen kreeg om hun levensverhalen te reconstrueren. Toch doet hij dat, onbarmhartig. Met alles wat hem van pas komt, uit welke discipline dan ook, als een voorbeeldige (moderne) biograaf. Elk vodje telt, elk snippertje, en als er geen verhalen zijn, zijn er historische verhalen over de plaatsen waar de voorzaten vertoefden.<\/p>\n<h5>Gebrek aan talent<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Tragisch genoeg krijgt hij juist weinig in handen bij de verhalen die de meeste weerklank zullen hebben gehad in zijn vaders latere leven: over diens verzetswerk en verblijf in een berucht Duits arbeidsdienstkamp. Uit wat Thom\u00e9se daarover boven water krijgt, ontstaat de indruk dat die periode van beslissende invloed is geweest op zijn vader.<\/p>\n<blockquote><p>Vandaar dus zijn diepe afdalen in het verleden van zijn familie, daar moet de sleutel liggen tot nader begrip van zijn vader.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Waarom zweeg hij daarover? De vader die \u2013 ware het niet dat hij een zoon verwekte die naam heeft gemaakt als schrijver \u2013 zelf geen biografie verdient: door gebrek aan uitzonderlijkheid. Hij maakte zijn studie rechten niet af, vroeg geen aandacht voor zijn gedichten, waagde de sprong naar de journalistiek niet, bleef werkzaam als kantoorbediende en stierf jong \u2013 \u2018gebrek aan talent\u2019 zou Harry Mulisch dat laatste noemen. Bovendien waren de echte gesprekken tussen vader en zoon nog niet gevoerd; de adolescente zoon had daar in die narcistische <span class=\"Cursief\">Sturm und Drang<\/span>-levensfase geen enkele behoefte aan. Nu wel, als zestiger. Hij vraagt zich af wat de betekenis is van die verhalen over het verleden die zijn vader aan hem kwijt wilde.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Vandaar dus zijn diepe afdalen in het verleden van zijn familie, daar moet de sleutel liggen tot nader begrip van zijn vader. Meer en meer reflecteert Thom\u00e9se over dit graafwerk: \u2018Meer dan uit wat hij vertelt bestaat iemand uit wat hij niet vertelt. Als een archeoloog verzamel ik de bewijzen van dit niet-vertelde leven. De melancholicus in mij beseft de nietigheid en de vergeefsheid. Al die schriftjes, die kwitanties, die bewijsstukken, wat moet ik ermee? Alles voorbij, alles voor niets geweest. Het futiele schreeuwt mij oorverdovend toe met zijn zinloze zorgvuldigheid, zijn zorgvuldige zinloosheid. Maar de verteller, die het hier voor het zeggen heeft, weet het beter en hoopt in elke zandkorrel een wereld weerspiegeld te zien.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">De romancier in Thom\u00e9se neemt vaak de overhand, bijvoorbeeld bij het mooier maken van de opgedolven werkelijkheid: \u2018Ik vul hier mijn ouders\u2019 geluk in maar besef dat het de inkleuring is van een plaatje dat in feite grijs is.\u2019 Niet zonder dramatisch effect laat hij de idylle van de jonggehuwden eindigen bij de geboorte van hun eerste kind. Zo legitimeert hij zijn keuze om te verzinnen: \u2018De niet-vertelde verhalen, de half-vertelde verhalen, de onbewust of bewust verzonnen verhalen, ik zal erin moeten blijven ronddolen, radend, vermoedend en nooit iets zeker wetend.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Na lezing beseft de lezer dat hij met <span class=\"Cursief\">Vaderliefde <\/span>een hardnekkige roman in handen had, geen biografie.<\/p>\n<h5>Geen nostalgie, maar noodzaak<\/h5>\n<p class=\"tekst\">In principe hoefde Thom\u00e9se niks te verzinnen; er zijn genoeg zijpaden af te struinen, zoals hij doet met bijvoorbeeld een verhaal over een \u2018Amerikaans\u2019 familielid dat in de Nieuwe Wereld succesvol zijn geluk beproefde. Maar op een andere manier is de geestkracht van de romancier toch iets dat ik elke biograaf gun. Niet tegenover de feiten, maar door de verbeeldingskracht los te laten op de witte plekken in het te biograferen leven.<\/p>\n\n<div class=\"newsletter-teaser bg-gray\">\n    <div class=\"teaser__content__container\">\n                    <div class=\"teaser__header\">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.<\/div>\n        \n                    <div class=\"teaser__text\">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je \u00e9\u00e9n artikel helemaal gratis.<\/div>\n            <\/div>\n\n    <div class=\"teaser__btn__container\">\n                    <div class=\"teaser__btn\">\n                <a class=\"btn btn--rounded btn--white-bg\" \n                    href=\"\/service\/nieuwsbrieven\"\n                    data-ga-category=\"banner-newsletter-button\" \n                    data-ga-label=\"Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.\" \n                    data-ga-action=\"clicked\">Ja, dit wil ik ><\/a>\n            <\/div>\n            <\/div>\n<\/div>\n<p class=\"tekst\">Waarom verhaalde Thom\u00e9ses vader zoveel over het verleden, wil de schrijver (en inmiddels ook de lezer) weten. Thom\u00e9ses verklaring: \u2018Zijn conservering van het verleden was voor hem geen nostalgie, maar noodzaak. Hij keerde naar zijn voortijd terug zoals een verdwaalde wandelaar terugkeert naar een open plek in het bos. Er moest vandaaruit een andere weg te vinden zijn, naar een andere toekomst.\u2019 In de Tweede Wereldoorlog was Frits Thom\u00e9se zijn \u2018fantastische vooruitzichten\u2019 kwijtgeraakt. En dus keerde hij levenslang steeds terug naar het moment dat hij ze nog had door te verhalen over een verdwenen wereld.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Is er een betere leerschool voor een schrijver, die daar op ontvankelijke leeftijd aan is blootgesteld? In P.F. Thom\u00e9ses geval niet, zoals hij zonder loze ijdelheid laat uitkomen. Hij is de zoon die zijn vaders dromen waarmaakte, spreekt uit <span class=\"Cursief\">Vaderliefde<\/span>. Dat daarmee ook een aangenaam indirect zelfportret is.<\/p>\n<div class=\"info-box\">\n<p class=\"tekst\">Op nummer 1 in de Vrij Nederland Top-1 is deze maand ge\u00ebindigd: <strong>P.F. Thom\u00e9se,<em>Vaderliefde<\/em>, Prometheus, 256 p., \u20ac 19,99<\/strong><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jeroen Vullings en VN-eindredacteur Marleen Slob namen weer een nieuwe Republiek der Letteren-podcast op, waarin het wel en wee van de literaire wereld de revue passeert. Over de Nobelprijzen, (nog meer) P.F. Thom\u00e9se, de Tweede Wereldoorlog en de (vele) leestips van Jeroen. Op het titelblad van Vaderliefde, het nieuwe boek van P.F. Thom\u00e9se, ontbreekt een [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-448695","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","article_type-podcast"],"acf":[],"author_name":"Jeroen Vullings","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/448695","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=448695"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/448695\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jeroen Vullings","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=448695"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=448695"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}