{"id":448597,"date":"2019-10-18T06:00:19","date_gmt":"2019-10-18T04:00:19","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=448597"},"modified":"2020-01-15T14:59:33","modified_gmt":"2020-01-15T13:59:33","slug":"literaire-kroniek-rosanvallon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/literaire-kroniek-rosanvallon\/","title":{"rendered":"Literaire Kroniek: Democratie is werk in uitvoering"},"content":{"rendered":"

Wanneer iemand een reeks boeken de titel La R\u00e9publique des Id\u00e9es<\/em> geeft en een tijdschrijft La Vie des Id\u00e9es<\/em>, dan weet je dat hij in een land leeft waar het denken permanent in beweging is, steeds klaar voor andere idee\u00ebn, nieuwe inzichten, verrassende stellingnames. De bedenker van deze reeks boeken en dat tijdschrift is de Franse historicus en filosoof Pierre Rosanvallon.<\/p>\n

Hij heeft zelf een serie boeken geschreven met \u2018democratie\u2019 in de titel (La d\u00e9mocratie inachev\u00e9e<\/em>, Le contre-d\u00e9mocratie<\/em>, La l\u00e9gitimit\u00e9 d\u00e9mocratique<\/em>). Waaruit je kunt opmaken dat \u2018democratie\u2019 voor hem geen in lood gegoten politieke filosofie is, maar een die chronisch onaf (inachev\u00e9e<\/em>) is en permanent om onderhoud vraagt. Het is \u2018werk in uitvoering.\u2019 Dat is ook de ondertitel van De democratie denken<\/em>, een boek met zijn essays dat onlangs verscheen.<\/p>\n

In Rosanvallons democratie zijn de tegenspraak en het permanente wantrouwen van kritische burgers een wezenlijk onderdeel.<\/p><\/blockquote>\n

Net als een van zijn leermeesters Claude Lefort zet Rosanvallon de democratie af tegen autoritaire en totalitaire regimes. Allebei stelsels en ideologie\u00ebn waarin alles vastligt, alles samenhangt en voor altijd \u2018af\u2019 is: in beton gegoten, zodat er geen plaats is voor nieuwe inzichten.<\/p>\n

Tegenbeweging<\/h5>\n

In Rosanvallons democratie zijn de tegenspraak en het permanente wantrouwen van kritische burgers een wezenlijk onderdeel, als een tegenbeweging die voor dynamiek in de democratie zorgt. Die moet geen vaste structuur krijgen, anders verliest ze haar spontane tegenkracht.<\/p>\n

Tegenstellingen en contradicties zijn onuitroeibaar wanneer \u2018het leven van de idee\u00ebn\u2019 de ruimte krijgt. De gele hesjes en het populisme vindt Rosanvallon dan ook \u2018niet alleen maar slecht\u2019, waaraan te zien is dat hij lang geleden op de werkvloer van een vakbond is begonnen (hij is nu hoogleraar aan het Coll\u00e8ge de France). Een van zijn andere projecten is \u2018het een stem geven aan wie nooit gehoord wordt\u2019. Aan \u2018gewone\u2019 mensen die over hun leven vertellen. Dat gebeurt in de vorm van boeken en op de website Raconter le travail<\/a>.<\/em><\/p>\n

Kraaldenken<\/h5>\n

Door de opkomst van autoritaire regimes waarin het leveren van kritiek niet erg op prijs wordt gesteld (Hongarije, Polen, Brazili\u00eb), wordt kritiek uiten en je mening geven steeds minder vanzelfsprekend. Daardoor ga je de waarde ervan nog meer inzien.<\/p>\n

Toch wordt ook in Nederland minachtend gedaan over het leveren van kritiek. Bijvoorbeeld door Willem Schinkel en Rogier van Reekum,\u00a0sociologen van de Erasmus Universiteit, in hun boek Theorie van de kraal. Kapitaal | Ras | Fascisme<\/em>. Kritiek leveren noemen ze \u2018debatgebabbel\u2019, \u2018academische necrofilie\u2019. Kritiek is \u2018revisionistisch\u2019. Ook is kritiek \u2018een perfect gebureaucratiseerde vorm van kraaldenken geworden.\u2019<\/p>\n

Schinkel en Van Reekum beschouwen\u00a0ordening als \u2018gewelddadig\u2019, als uiting van de \u2018fascistische\u2019 behoefte aan inkaderen, verenigen, orde aanbrengen.<\/p><\/blockquote>\n

\u2018Kraaldenken\u2019? Wat mag dat zijn? In Theorie van de kraal<\/em> presenteren Schinkel en Van Reekum de \u2018kraal\u2019 als een fictief ruimtelijk principe, als een metafoor voor alles wat een geordende ruimte inneemt. Er moet dan gedacht worden aan \u2018samenleving\u2019, \u2018natie\u2019, \u2018institutie\u2019, \u2018markt\u2019, allemaal ordeningen die Schinkel en Van Reekum beschouwen als \u2018gewelddadig\u2019, als uiting van de \u2018fascistische\u2019 behoefte aan inkaderen, verenigen, orde aanbrengen: \u2018Kraal is ordening, toe-eigening van woekeringen, dressuur ervan tot orde, tot circulatie, tot regelmatige terugkeer.\u2019 Letterlijk is een kraal een omsloten ruimte voor vee, maar Schinkel en Van Reekum zien het als \u2018een biopolitieke ruimte waarbinnen populaties gedresseerd worden voor de circulatie van arbeid en kapitaal.\u2019<\/p>\n

Afkeer van de huidige \u2018wereld\u2019<\/h5>\n

Je zou dit een sociologenideetje kunnen noemen, maar Schinkel en Van Reekum maken een wilde en hatelijke gedachtevlucht om hun totale afkeer van de huidige \u2018wereld\u2019 te ventileren. Ze hebben zich ver van de werkelijkheid opgesteld. Ze bedienen zich van een metafysisch dieventaaltje dat een potje opgewonden filosoferen oplevert, een soort gratis voor niets idealisme, verwant aan het communisme dat de Franse filosoof Alain Badiou tegen alle redelijkheid in hooghoudt.<\/p>\n

Het leven heeft niets met orde, het leven is volgens Schinkel en Van Reekum louter \u2018woekering\u2019.<\/p><\/blockquote>\n

\u2018Orde\u2019 is in de metafysica van Schinkel en Van Reekum een smerig woord. Het leven heeft niets met orde, het leven is volgens Schinkel en Van Reekum louter \u2018woekering\u2019. Die woekering kent geen afbakening, speelt zich niet af in een ruimte, en al helemaal niet in een \u2018kraal\u2019. Het is onbegrensde woekering, ver weg van enige samenhang.<\/p>\n

Wil men ordening, dan hebben we volgens Schinkel en Van Reekum te maken met fascisme: \u2018fascisme is de dynamische kracht van de orde.\u2019 In politieke termen gevat: \u2018De huidige incarnatie van fascisme is uiteindelijk precies dit: explicitering van het ideologisch programma van de bestaande<\/em> orde.\u2019 Er is geen \u2018wezenlijk verschil tussen de orde en het fascisme.\u2019<\/p>\n

De \u2018woordpolitie\u2019<\/h5>\n

Natuurlijk val ik over dit vreemde gebruik van het woord fascisme. Wie daar moeite mee heeft, is volgens Schinkel en Van Reekum een \u2018keurige intellectueel\u2019 die nooit eens uit de band springt door de dingen bij hun naam te noemen. Zo keurig moet ik dan voor een keer maar zijn.<\/p>\n

Heb ik bezwaar tegen dit losse gebruik van het woord fascisme? Dan ben ik lid van de \u2018woordpolitie\u2019. Die vindt dat het woord fascisme alleen gebruikt moet worden voor de periode 1933-1945. Die mening ben ik helemaal niet toegedaan; er zijn genoeg momenten waarop iets \u2018fascistisch\u2019 genoemd kan worden. Maar Schinkel en Van Reekum vinden de \u2018bestaande orde\u2019 al fascistisch. Hoe grof kun je zijn?<\/p>\n

Schinkel en Van Reekum cre\u00ebren\u00a0een oorlogssituatie met het bedenken van perverse tegenstellingen.<\/p><\/blockquote>\n

Tussen zulke half krankzinnige hersenspinsels schrijven Schinkel en Van Reekum dat ze een wereld met minder geweld willen. Dat is te begrijpen als ze zo ongeveer alles in de \u2018bestaande orde\u2019 gewelddadig vinden. Het zou goed zijn als ze met dat mindere geweld zelf zouden beginnen en geen oorlogssituatie zouden cre\u00ebren met het bedenken van perverse tegenstellingen.<\/p>\n

Zo gaat het in het boek ook voortdurend over de \u2018witte mensen\u2019 die alles fout hebben gedaan, al eeuwenlang. Spreken van \u2018witte mensen\u2019 (de halve mensheid) en die allemaal \u2018gewelddadigheid\u2019 toedichten: d\u00e1t is nog eens fascistisch. Die witte mensen moeten van Schinkel en Van Reekum leren \u2018dat er mensen zijn die witheid haten (\u2026) die weten dat haat het wezen van witheid is.\u2019<\/p>\n

Verrechtsing<\/h5>\n

Er is nog genoeg racisme op de wereld. Angela Saini, de Engelse schrijfster van Superieur, <\/em>een boek over de revival van de rassenleer, <\/em>citeert de extreemrechtse ideoloog Steve Bannon. Die zei tijdens een toespraak: \u2018Laat ze jullie maar racistisch noemen, laat ze jullie maar xenofoob noemen, laat ze jullie maar nativistisch noemen. Draag het als een ereteken.\u2019<\/p>\n

Schinkel en Van Reekum cre\u00ebren willens en wetens een wereldomspannende tegenstelling tussen wit en zwart.<\/p><\/blockquote>\n

Met deze verrechtsing is er alle reden om hier nog meer op bedacht te zijn. Maar heeft het zin om te stellen, en is het waar, dat \u2018haat het wezen van de witheid\u2019 is? Schinkel en Van Reekum cre\u00ebren willens en wetens een wereldomspannende tegenstelling tussen wit en zwart, een nieuw maniche\u00efsme. Wat beledigend is voor alle mensen die niets van racisme moeten hebben en er ook niet schuldig aan zijn. Ook niet \u2018historisch\u2019.<\/p>\n

Walgelijk sentimenteel<\/h5>\n

Schinkel en Van Reekum worden aan het eind van hun boek walgelijk sentimenteel \u2013 dat is altijd oppassen wanneer er eerder zo veel gewelddadige taal is gebezigd. Na de afschuwelijke tegenstelling tussen wit en zwart te hebben gecre\u00eberd komen ze mooie sier maken met de liefde en met de apostel Paulus. Die heeft gezegd \u2018dat we geen Jood of Griek, slaaf of vrij mens, man of vrouw zijn, maar \u00e9\u00e9n in Christus.\u2019 Onder die eenheid scharen Schinkel en Van Reekum zich. En dan te bedenken dat ze met deze liefde een paar pagina\u2019s eerder hulpverleners op hun ziel hebben getrapt die mensen aan de rand van het bestaan helpen. Dat zouden mensen zijn die \u2018prat gaan op hun paternalistische zorg.\u2019<\/p>\n

Theorie van de kraal<\/em> is driedubbel doorgeschoten kritiek, als je het zo al kunt noemen. Het leven mag geen vorm aannemen, moet van Schinkel en Van Reekum blijven \u2018woekeren\u2019, niet geordend worden, ook niet provisorisch. Maar er valt niet te leven zonder enige ordening. Ze willen ook dat het bestaan \u2018onvolledig\u2019 blijft, niet \u2018compleet\u2019 wordt en geen grenzen of randen kent.<\/p>\n

Het toeval wil dat de democratie van Pierre Rosanvallon, over wie ik het in het begin had, minstens zo open en onaf is, altijd in ontwikkeling is en ook beducht is om \u2018af\u2019 te raken. Maar het verschil is dat Rosanvallon heeft begrepen dat enige ordening, enige vormgeving, onvermijdelijk is, en zelfs veel moois kan opleveren.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wanneer iemand een reeks boeken de titel La R\u00e9publique des Id\u00e9es geeft en een tijdschrijft La Vie des Id\u00e9es, dan weet je dat hij in een land leeft waar het denken permanent in beweging is, steeds klaar voor andere idee\u00ebn, nieuwe inzichten, verrassende stellingnames. De bedenker van deze reeks boeken en dat tijdschrift is de […]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-448597","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/448597","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=448597"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/448597\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=448597"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=448597"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}