{"id":447345,"date":"2019-10-01T15:49:37","date_gmt":"2019-10-01T13:49:37","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=447345"},"modified":"2020-01-15T14:37:49","modified_gmt":"2020-01-15T13:37:49","slug":"literaire-kroniek-niet-schrikken-mama","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/literaire-kroniek-niet-schrikken-mama\/","title":{"rendered":"Literaire Kroniek: Dat is schrikken voor de mannen"},"content":{"rendered":"

Als literatuurhistoricus van de negentiende eeuw is Marita Mathijsen wel wat gewend. Dat was een eeuw met een veel verhullende buitenkant. Over het \u2018verborgen leven\u2019 daarachter schreef ze het boek De gemaskerde eeuw<\/em>. Daarin gaat het over seksualiteit, over \u2018de eenhandige zonde\u2019, over prostitutie en \u2018de onderbuik van de literatuur.\u2019<\/p>\n

Ook ziektes, zelfmoord, misdaad en drankzucht komen aan de orde. Om te begrijpen tegen welke achtergrond dit verborgen leven zich afspeelde gaat het ook over het gezin, de liefdadigheid en het geloof. Kortom: dit was de eeuw van de dubbele moraal, waarin men het ene zei en het ander deed.<\/p>\n

Dat is in het begin van de eenentwintigste eeuw wel anders. Geen dubbele moraal, maar een en al openhartigheid en transparantie als het over de seksen gaat. Zelf heeft Marita Mathijsen (1944) in Limburg de jaren vijftig nog meegemaakt, toen er nog een strikte scheiding was tussen jongens en meisjes. In de kerk waren speciale jongens- en meisjesbanken. \u2018Je kon een draai om je oren krijgen als je de codes doorbrak\u2019 schrijft Mathijsen in Seks in Limburg<\/em> (2012). \u2018Geen jongen die zich op de meisjesspeelplaats vertoonde, geen meisje dat stiekem in de jongensbank in de kerk zou gaan zitten.\u2019 Dit was de katholieke variant van het islamgebod dat moslimjongens moslimmeisjes niet mogen aankijken.<\/p>\n

Ruben mag alles<\/h5>\n

Ondanks dit wel-iets-gewend-zijn is Mathijsen toch enigszins \u2018uit het lood geslagen\u2019 wanneer haar dochter Alma (1984) haar een gedicht stuurt waarin ze schrijft dat ze een jongen of man wil zijn en als meisje het gevoel heeft \u2018verminkt\u2019 geboren te zijn.<\/p>\n

In het gedicht zegt Alma dat ze als meisje veel te kwetsbaar is, ze wil Ruben heten en een jongen of man zijn die \u2018een grote piemel en een nog groter ego\u2019 heeft.<\/p><\/blockquote>\n

Dit gedicht is het begin van de briefwisseling tussen moeder en dochter over de verhouding tussen de seksen onder de titel Niet schrikken mama, <\/em>uitgegeven ter gelegenheid van de Maand van de geschiedenis die in het teken staat van Zij\/Hij.<\/p>\n

Mathijsen had altijd gedacht, schrijft ze in haar eerste brief aan Alma, \u2018dat je tevreden was met je lijf.\u2019 In het gedicht zegt Alma dat ze als meisje veel te kwetsbaar is, ze wil Ruben heten en een jongen of man zijn die \u2018een grote piemel en een nog groter ego\u2019 heeft. Die Ruben mag alles in haar voorstelling, meisjes commanderen, ze uitlachen, zeggen \u2018dat ze zich niet moeten aanstellen.\u2019 Hij wil \u2018meisjes verkrachten en er mee wegkomen\u2019, hij \u2018wil een man zijn, dat wil zeggen een vrouw zonder angst\/om nooit bang te hoeven zijn in de nacht.\u2019<\/p>\n

Dit kan inderdaad schrikken zijn geweest voor Marita Mathijsen omdat ze op deze manier voor het eerst te horen kreeg dat haar dochter, de schrijfster van boeken als Alles is Carmen<\/em> en De grote goede dingen<\/em>, zich extreem onveilig voelt in het leven. Dat wist ze niet. Ze schrijft dat ze als moeder wel geweten heeft \u2018dat er altijd gevaar dreigt\u2019 voor een meisje. Vandaar dat ze overbezorgd was en Alma altijd overal naar toe bracht en ophaalde. En dat ze haar daarom op \u2018een cursus zelfverdediging\u2019 heeft gedaan.<\/p>\n

ingebakken genderrollen<\/h5>\n

In haar roman De grote goede dingen<\/em> beschrijft Alma Mathijsen een verkrachting die in werkelijkheid op haar zestiende plaats zou hebben gehad. Daar had ze haar moeder nooit over verteld. Die las de roman en vermoedde uit de manier van vertellen dat zich dit in werkelijkheid moet hebben afgespeeld.<\/p>\n

De heftigheid van het gedicht verrast Marita Mathijsen. Wil Alma een jongen of man zijn uit frustratie over die verkrachting, en\/of algemener omdat ze als man geen angst hoeft te hebben? Alma voelt zich kwetsbaar en breekbaar, al is haar toon dat allerminst. Marita verbaast zich over die breekbaarheid: \u2018Die breekbaarheid die je vrouwen toeschrijft in je gedicht, geldt die nog zo sterk in onze tijd?\u2019, vraag ze.<\/p>\n

Dat is een goede vraag omdat er in deze brieven nog iets anders speelt dan die breekbaarheid: Alma wil af van wat ze de \u2018ingebakken genderrollen\u2019 noemt. Conform haar eigen gevoel en dat van de tijdgeest wil ze het open laten of ze een mannelijk of vrouwelijk iemand is. Ze wil van de vaste genderrollen af, \u2018binnen twintig jaar\u2019: \u2018Ik wil onzeker kunnen zijn, hoewel deze wereld standvastigheid verlangt.\u2019 Dat Marita nog in jongens en meisjes, mannen en vrouwen denkt vindt ze \u2018oudegeneratiedenken.\u2019<\/p>\n

Marita Mathijsen is in haar antwoorden allerminst uit het lood geslagen vanwege Alma\u2019s onverwachte mededeling dat ze liever een man wil zijn. Met liefde en professorale kalmte is ze het met Alma oneens. Dat is verstandig, want Alma vliegt nogal eens uit de bocht.<\/p>\n

Maar dat is verleden tijd: voortaan zal ze theatraal \u2018met geheven hand waarin ik een tampon klem naar de wc lopen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Alma Mathijsen heeft zichzelf geprogrammeerd als boze witte vrouw, met alle modieuze ingredi\u00ebnten van dien. In een interview in de NRC<\/em><\/a> van begin dit jaar zei ze: \u2018Ik wil tegen onrecht vechten. Zwarte Piet, MeToo. Ik dwing mezelf om grenzen over te gaan. In elk boek wil ik iets nieuws bedenken.\u2019 Dit suggereert dat er onrecht bedacht wordt om tegen onrecht te kunnen vechten.<\/p>\n

baby’s in de kamer<\/h5>\n

Wanneer het over menstruatie gaat vertelt Marita het ontroerende verhaal van haar vader die uitlegde hoe het werkte. De baarmoeder was een soort kamertje waar een baby kon groeien. Als er geen baby kwam werd het behang van het kamertje elke maand afgepeld en opnieuw behangen. Het oude behang zou er dan als bloed uitkomen. Daarvoor kreeg ze verband. Hoe er baby\u2019s in het kamertje kwamen, hoorde ze pas later op de middelbare school.<\/p>\n

Bij Alma roept menstruatie heel iets anders op. Voor haar heeft het met onrecht te maken. De fabeltjes over vrouwen die onrein zouden zijn, leven volgens Alma \u2018nog steeds voort.\u2019 Daar denkt ze aan als ze \u2018met een tampon verscholen in mijn handpalm door een restaurant loopt.\u2019 Maar dat is verleden tijd: voortaan zal ze theatraal \u2018met geheven hand waarin ik een tampon klem naar de wc lopen.\u2019 \u2018Als we streven naar echte gelijkheid\u2019 zouden tampons en maandverband volgens Alma door de overheid beschikbaar gesteld moeten worden<\/p>\n

Alma Mathijsens verhouding tot mannen komt niet in directe zin ter sprake (ze zegt dat ze zich \u2018nooit alleen tot jongens aangetrokken\u2019 heeft gevoeld), maar wel door wat ze schrijft over haar fascinatie voor matriarchaten. Ze noemt het dorp Umoja in Kenia. De oprichtster in 1990 \u2018was helemaal klaar met het geweld waarmee vrouwen moesten leven.\u2019<\/p>\n\n

\n
\n
Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.<\/div>\n \n
Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je \u00e9\u00e9n artikel helemaal gratis.<\/div>\n <\/div>\n\n
\n
\n Ja, dit wil ik ><\/a>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n

Alma doet alsof we nu in eenzelfde soort gewelddadige \u2018mannenwereld\u2019 leven. Daarin voelt ze zich onveilig. Ze \u2018hunkert naar een wereld waarin een vrouw niet meer hoeft te calculeren of ze zich wel of niet kan uitspreken, omdat dat haar wellicht te veel gaat kosten.\u2019 Kunnen vrouwen zich nu niet uitspreken?<\/p>\n

een nieuwe pikorde<\/h5>\n

Er is nog veel nodig om de gelijkheid tussen van mannen en vrouwen tot werkelijkheid te maken, maar we leven onmiskenbaar steeds minder in een mannenwereld. Marita herinnert er fijntjes aan dat ze van de kleuterschool tot de middelbare school door nonnen werd opgevoed. In hun kloosters heerste geen vrouwelijke vrede, maar een pikorde die alle trekken had van een patriarchaat.<\/p>\n

Ook al wil Alma \u2018onzeker kunnen zijn\u2019, ze ziet alles heel zeker door een vrouwelijke bril. De \u2018mannenwereld\u2019 is louter een vijandige wereld voor haar.\u00a0 Ze denkt dat bijna alle mannen \u2018gewend zijn als neutrale en objectieve entiteit te worden gezien.\u2019 Ons wereldbeeld moet veranderen, schrijft ze, en \u2018doorspekt worden met vrouwelijke helden.\u2019 Er is niets tegen vrouwelijke helden, maar wel als ze kunstmatig, en louter om het getal, worden klaargestoomd voor een nieuwe pikorde, maar nu een matriarchale.<\/p>\n

Niet schrikken mama<\/em> begint met een gedicht, het eindigt er ook mee. Alma Mathijsen wil daarin pas een meisje zijn als er aan een hele reeks voorwaarden is voldaan, van kelderboxen waar geen enge geluiden in klinken tot mannen die gaan zitten om te plassen. En \u2018als een kwade vrouw geen hysterisch wijf is.\u2019 Na zich rot geschrokken te zijn is haar moeder Marita er nuchter onder gebleven en schrijft mooie brieven, zoals die over het toneelstuk Vrouwenstaking<\/em> van Aristophanes. Daarin weigeren vrouwen seks te hebben zolang er geen vrede is tussen Athene en Sparta. Dat was pas schrikken voor de mannen.<\/p>\n

\n

Niet schrikken mama<\/em> door Marita en Alma Mathijsen is uitgegeven door de CPNB ter gelegenheid van October, de Maand van de geschiedenis 2019.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Als literatuurhistoricus van de negentiende eeuw is Marita Mathijsen wel wat gewend. Dat was een eeuw met een veel verhullende buitenkant. Over het \u2018verborgen leven\u2019 daarachter schreef ze het boek De gemaskerde eeuw. Daarin gaat het over seksualiteit, over \u2018de eenhandige zonde\u2019, over prostitutie en \u2018de onderbuik van de literatuur.\u2019 Ook ziektes, zelfmoord, misdaad en […]<\/p>\n","protected":false},"author":1248,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-447345","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/447345","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=447345"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/447345\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1248"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=447345"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=447345"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}