De moeder van de Duitse dichter Heinrich Heine was bang voor po\u00ebzie. Ze \u2018droomde een glanzende toekomst\u2019 voor haar zoon, te beginnen met een carri\u00e8re in het leger vanwege \u2018de goudenste epauletten\u2019 die zij op zijn schouders zag. Wilde hij dat niet dan werden het \u2018de opgesmukste ereambten aan het hof van de keizer\u2019 die klaarlagen.<\/p>\n
Maar het keizerrijk viel, dus gingen haar dromen in de richting van het bankwezen. Een bekende van haar man was een Rothschild, vandaar dat Heinrich nu \u2018plutocraat\u2019 moest worden en veel vreemde talen en boekhouden moest leren. Maar een grote handelscrisis liet deze \u2018mercantiele zeepbel\u2019 knappen. Dat ging samen met een danig verlies aan vermogen van zijn vader.<\/p>\n
Nu werd het zaak aan een \u2018broodstudie\u2019 te denken, iets dat voor brood op de plank zorgde. Het werd rechten in Bonn. Voor het bekostigen van zijn studie verkocht zijn moeder haar kostbaarste sierraden, collier en oorbellen.<\/p>\n
In Bonn maakte Heine kennis met de Bijbel van het ego\u00efsme, het Corpus Juris<\/em> van het Romeins recht, en hield er een \u2018blijvende hekel\u2019 aan de juristerij aan over. Voor zijn moeder heeft hij \u2018die godvervloekte studie\u2019 wel voltooid, maar er nooit iets mee gedaan. \u2018Dat hij dichter wilde worden\u2019 zei zijn moeder hem altijd, dat was wel \u2018het ergste wat mij kon overkomen.\u2019<\/p>\n Deze dans rond de beroepskeuze moest Heine niet alleen van de po\u00ebzie afhouden, \u2018zij griste mij elke roman uit handen, stond mij geen bezoek aan toneel toe, verbood mij aan volksvertier deel te nemen, hield scherp in de gaten met wie ik omging, berispte de dienstmeisjes die in mijn aanwezigheid spookverhalen vertelden \u2013 kortom, ze deed alles wat in haar vermogen lag om bijgeloof en po\u00ebzie bij mij vandaan te houden.\u2019 Het verstand en het gevoel van Heine\u2019s moeder waren \u2018een en al gezondheid’. Zijn zin voor het fantastische, ironische en romantische kwam niet bepaald van haar.<\/p>\n Heine\u2019s moeder was een soort rationaliste. Voor haar was po\u00ebzie denken in het luchtledige, zonder ondergrond, onbeschermd, zodat je elk moment in de diepte kon vallen, ook maatschappelijk. In het verlengde van deze onbeschermde manier van denken zou zich dan een leven bevinden dat zich afspeelde op negentiende eeuwse onverwarmde zolderkamers, het Biedermeier-clich\u00e9 zoals Carl Spitzweg het heeft geschilderd: in bed, ingepakt in dekens, omgeven door boeken, een houtkacheltje, manuscripten, papieren en een paar flakkerende kaarsen.<\/p>\n Wanneer Heine dit vertelt in zijn Memoires en bekentenissen<\/em> zoals die nu in het bestek van slecht 153 pagina\u2019s in de reeks Priv\u00e9-domein zijn uitgegeven, verschijnt je die tijd meteen voor ogen. Conservatief, streng, zwart, hoge hoeden, wit damast, witte schortjes, en een jongen die in alles afhankelijk is van dit goed geregelde leven, met zijn moeder als middelpunt. Heine schrijft er ironisch bijtend over, geamuseerd ook, want Heine wil er zelf altijd ook iets aan hebben.<\/p>\n Heine is ironisch, cynisch, polemisch, boosaardig, sentimenteel, maar hij schrijft vooral zinnen die stuk voor stuk reli\u00ebf hebben. Er staan geen saaie, middelmatige of weinigzeggende woorden in zijn zinnen, ze vallen allemaal op als speciaal. Of de mededeling is bijzonder.<\/p>\n Daar stierf hij aan een soort syfilis een langzame dood \u2013 het begon \u2018langzamerhand saai\u2019 te worden.<\/p><\/blockquote>\n Wanneer Heine, na uit Duitsland te zijn verdreven, het over zijn eerste dagen in Parijs heeft, in het jaar 1831, staat er: \u2018Mijn ziel, dat arme sensitieve schepsel, dat in zijn schuwheid voor de vaderlandse grofheid zo was samengetrokken, ontspande zich weer door deze vleiende klanken van de Franse urbaniteit.\u2019<\/p>\n De laatste acht jaar van zijn leven, vanaf 1848, bracht Heine voornamelijk in bed door, in zijn \u2018matrassengraf\u2019 zoals hij het zelf noemde. Daar stierf hij aan een soort syfilis een langzame dood \u2013 het begon \u2018langzamerhand saai\u2019 te worden. Maar dat liet hij niet echt gebeuren: Heine ging deze \u2018memoires en bekentenissen\u2019 schrijven.<\/p>\n Daarbij gaat hij niet al te systematisch te werk, maar dat is geen groot bezwaar. Zijn altijd enigszins malicieuze stijl houdt de aandacht makkelijk gevangen. Zoals met het verhaal over Christian Dietrich Grabbe, die \u2018tot de grootste Duitse dichters behoort\u2019 en met Shakespeare vergeleken mag worden, ware het niet dat hij te veel dronk.<\/p>\n Maar zover was het nog niet toen Grabbe naar Berlijn ging om te studeren. Bij het afscheid drukte zijn moeder hem een pakketje in handen waarin een half dozijn zilveren lepels zat, zes dito koffielepeltjes en een grote dito soeplepel. Toen Heine hem in Berlijn opzocht en vroeg hoe het hem ging antwoordde hij \u2018Ik ben aan de vierde lepel toe.\u2019 \u2018De grote zijn bijna op\u2019 verzuchtte hij op een dag.\u2019 Het was Heine duidelijk dat wanneer de kleine lepeltjes verkocht moesten worden om eten te kunnen kopen het definitief bergafwaarts zou gaan met Grabbe. En dat gebeurde ook, hij stierf aan de drank.<\/p>\n Heine\u2019s moeder had zo haar invloed op zijn ontwikkeling, maar haar broer Simon nog aanzienlijk meer. Die had geen broodstudie gedaan, maar gaf zich over \u2018aan al zijn geleerde liefhebberijen en buitenzinnigheden.\u2019 Hij was van alles op de hoogte, schreef in politieke bladen en obscure tijdschriften, en stelde Heine zijn rijke bibliotheek ter beschikking. \u2018Hij deed mij als jongen al de fraaiste en duurste werken cadeau.\u2019<\/p>\n \u2018Ik zag in dat de dunste armenhuissoep van de christelijke barmhartigheid nog altijd verkwikkender was dan de gekookte spinnenwebben van de hegeliaanse dialectiek.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Hij deed ook pogingen tot literatuur, maar dat stimuleerde Heine alleen maar om het beter te doen, al vond zijn oom hem \u2018te lichtzinnig, speels en oneerbiedig.\u2019 En dan ooms zolder: \u2018Wat een mysterieuze verrukking jubelde in het hart van de jongen als hij hele dagen kon doorbrengen op deze zolder.\u2019 Alles bevond zich daar: boeken, oude tijdschriften, globes, retorten, filosofische werken, medische werken, antiquiteiten: \u2018Mijn jonge hart stond in bloei en de zon scheen zo monter door de kleine dakraampjes dat alles door een fantastisch licht overgoten leek.\u2019<\/p>\n In deze montere toonaard gaat Heine verder te vertellen over zijn onmin met Madame de Sta\u00ebl naar aanleiding van haar boek over Duitsland. Heine heeft zelf ook een boek over Duitsland geschreven. Door het boek van De Sta\u00ebl zijn de mensen gaan denken dat de Duitse filosofie \u2018een soort mystieke nevel was waarin de godheid zich als een heilige wolkenburcht verborgen hield en Duitse filosofen sektarische zieners waren die niets dan vroomheid en godvrezenheid ademden.\u2019<\/p>\n Dat wilde Heine nog even rechtzetten, onder meer door Hegel te ontmaskeren. Over Hegel had hij zelfs een heel boek geschreven, om hem voor de leek uit te leggen, maar hij heeft het in de haard gegooid na er twee jaar aan gewerkt te hebben. \u2018Ik zag in dat de dunste armenhuissoep van de christelijke barmhartigheid nog altijd verkwikkender was dan de gekookte spinnenwebben van de hegeliaanse dialectiek.\u2019<\/p>\n Hij wil niet in de spiegel kijken om God te zien.<\/p><\/blockquote>\n Die \u2018christelijke barmhartigheid\u2019 staat er niet zo maar. Na jarenlang het christendom te vuur en te zwaard te hebben bestookt met humor en satire komt Heine in zijn Memoires<\/em> terug op de religie en geeft hij zich aan het eind van zijn leven over aan de \u2018hemelse intendant.\u2019 Hij trekt zijn \u2018zondigste vergissingen\u2019 terug. Hij keert zich af van de athe\u00efsten, \u2018deze goddeloze zelfvergoders\u2019, en ook van zijn verre familielid Karl Marx en zijn communisme.<\/p>\n Hij heeft er genoeg van zelf \u2018de levende morele wet\u2019 te zijn, de Lieve Heer op aarde te zijn. Hij wil een Lieve Heer in de hemel die naar hem kijkt. Hij wil niet in de spiegel kijken om God te zien.<\/p>\n\n‘Een en al gezondheid’<\/h5>\n
de vleiende klanken van de Franse urbaniteit<\/h5>\n
Matrassengraf<\/h5>\n
Een soort mystieke nevel<\/h5>\n