{"id":443711,"date":"2019-09-03T03:00:38","date_gmt":"2019-09-03T01:00:38","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=443711"},"modified":"2020-01-22T14:08:38","modified_gmt":"2020-01-22T13:08:38","slug":"monopolie-amsterdam-umc-transgenderzorg","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/monopolie-amsterdam-umc-transgenderzorg\/","title":{"rendered":"Hoe de transgenderzorg door een monopolie belemmerd wordt"},"content":{"rendered":"

\u2018Raak je seksueel opgewonden van mannenkleding,\u2019 vraagt de psycholoog.
\nWie denk je dat je voor je hebt, denkt Pepijn. Een crossdresser? We hebben toch al vijf gesprekken met elkaar gevoerd?
\n\u2018Heb je seks met je vriend? En wat doe je dan precies?\u2019
\nDat gaat je geen reet aan, denkt Pepijn. Om privacyredenen, ook; dit gaat ook over zijn vriend. Maar de psycholoog zaagt door. Pepijn verzint een antwoord.
\n\u2018Masturbeer je? Op welke manier? En kom je dan ook klaar?\u2019
\nGenoeg. Pepijn loopt weg. Maar direct slaat de twijfel toe. Gaat ze straks zeggen dat ik mijn transitie niet mag afmaken?
\n\u2018Ik was zo bang.\u2019<\/p>\n

Twee jaar later krijgt Pepijn Stoop (20) nog steeds een knoop in z\u2019n maag als hij erover praat. \u2018Ik voel me nog steeds vernederd. Verbaal aangerand,\u2019 vertelt hij in een caf\u00e9 in het centrum van Leiden. \u2018Ze ging veel te ver. Maar ze hamerde erop dat de vragen onderdeel waren van het protocol.\u2019<\/p>\n

Offici\u00eble klacht<\/strong><\/h5>\n

Psychologen stellen inderdaad vaker dit soort intieme vragen over hun seksleven aan transgender personen, zegt Lisa van Ginneken, voorzitter van belangenorganisatie Transvisie. Alhoewel: \u2018Die over masturbatietechnieken, die had ik nog nooit gehoord,\u2019 zegt ze hoofdschuddend op een Amsterdams terras.<\/p>\n

Het mag dan protocol zijn, Pepijn diende een offici\u00eble klacht in bij het VUmc, dat vanwege het medisch beroepsgeheim niet wil reageren op de kwestie. Sindsdien probeert hij zo min mogelijk een voet over de drempel te zetten bij het ziekenhuis, dat inmiddels Amsterdam UMC heet.<\/p>\n

Maar dat blijkt erg moeilijk. Het Amsterdam UMC is veruit de grootste partij in de transgenderzorg. Het behandelt naar schatting zo\u2019n 70 tot 80 procent van alle mensen die hulp zoeken bij hun transitie. Kinderen en adolescenten kunnen zelfs alleen maar in Amsterdam terecht voor het volledige zorgtraject. Het UMCG in Groningen, het enige andere ziekenhuis met een genderteam, behandelt alleen volwassenen.<\/p>\n

Bij het Amsterdam UMC duurt alleen al het wachten op een intakegesprek twee jaar.<\/p><\/blockquote>\n

De sector als geheel stoort zich aan die bijna-monopoliepositie. \u2018De transgenderzorg is jarenlang gedomineerd door \u00e9\u00e9n partij, het VUmc,\u2019 zegt Van Ginneken. \u2018Dat heeft de situatie op slot gezet. Daardoor hebben nieuwe aanbieders moeite een grote positie op te bouwen en worden vernieuwingen tegengehouden.\u2019<\/p>\n

Ze noemt de dominantie bovendien een \u2018factor\u2019 in de lange wachttijden, al jaren h\u00e9t probleem binnen de transgenderzorg. Bij het Amsterdam UMC duurt alleen al het wachten op een intakegesprek, het eerste contact met een psycholoog, twee jaar. Dat was eind 2016 nog een half jaar, maar ook dat ligt ver boven de afgesproken norm (de Treeknorm) van vier weken. Bij het Amsterdamse ziekenhuis staan ruim 1.500 mensen op de wachtlijst.<\/p>\n

\"Transgender\"<\/p>\n

Internationale reputatie<\/strong><\/h5>\n

Wachtlijsten zijn er altijd al geweest. Alleen: in de jaren tachtig meldden zich nog honderd mensen per jaar aan bij de genderpoli, nu zijn dat er honderd per maand<\/em>. Vooral vanaf 2014 groeide dat aantal explosief, vermoedelijk vanwege de snel toegenomen maatschappelijke acceptatie en zichtbaarheid van transgender personen, onder meer door programma\u2019s als Hij is een zij<\/em> en bekende rolmodellen als actrice Laverne Cox, tv-persoonlijkheid Caitlyn Jenner of model Loiza Lamers.<\/p>\n

Jaar in jaar uit breiden het Amsterdam UMC en het UMCG hun capaciteit uit. In 2011 voerde Amsterdam nog 150 operaties uit, in 2018 bijna 700. Groningen verdubbelde het aantal behandelingen in 2017 naar 80. Maar het is niet genoeg.<\/p>\n

Het Amsterdam UMC geniet een rijke historie: het ziekenhuis behandelt transgender mensen al sinds de jaren zeventig en heeft sindsdien een internationale reputatie opgebouwd als pionier.<\/p>\n

\u2018Het is min of meer toeval dat de transgenderzorg bij het VUmc terecht is gekomen,\u2019 zegt Alex Bakker, historicus en auteur van het boek Transgender in Nederland, een buitengewone geschiedenis<\/em> (2018). De in 1972 opgerichte Genderstichting bond endocrinoloog Grad Hellinga aan zich, die aan de VU werkte. Toen hij aan zijn collega\u2019s een noodkreet deed om operatiebedden, werd die gehoord, schrijft Bakker in zijn boek.<\/p>\n

Door de degelijke reputatie van de VU werden transgender mensen in de jaren daarna ook serieus genomen door zorgverzekeraars, politici en de media.<\/p><\/blockquote>\n

Bijzonder, want de VU was een protestants-christelijk ziekenhuis waar zaken als abortus en euthanasie nog als taboe golden. \u2018De VU had de reputatie van een conservatieve, stijve instelling, die niet zo van de nieuwigheden was,\u2019 zegt Bakker. Maar toen plastisch chirurg Freek Bouman, die binnen de VU goed bekend stond, in de ethische commissie van het ziekenhuis een beroep deed op christelijke waarden als barmhartigheid, ging de VU om. Bakker: \u2018Dat is beslissend geweest.\u2019<\/p>\n

Juist omdat de transgenderzorg nu bij een academisch ziekenhuis werd ondergebracht, kreeg Nederland een voortrekkersrol in de wereld, zegt Bakker: \u2018Als de transgenderzorg bij een priv\u00e9kliniek was gebleven, dan was het academisch onderzoek lang niet van de grond gekomen.\u2019 Door de degelijke reputatie van de VU werden transgender mensen in de jaren daarna ook serieus genomen door zorgverzekeraars, politici en de media.<\/p>\n

Ik weet al wie ik ben<\/strong><\/h5>\n

In de jaren tachtig begon de centralisering. De kleine genderpoli in Amsterdam groeide uit tot een multidisciplinair team. Genderteams in Groningen (vanaf 1979) en ziekenhuis Rijnstate in Arnhem (1987-97) bleven marginaal met zo\u2019n tien pati\u00ebnten per jaar. Ze behandelden bovendien voornamelijk mensen uit de regio en Arnhem stopte weer toen hun plastisch chirurg naar Groningen vertrok.<\/p>\n

Naar Amsterdam komen mensen uit het hele land. De VU professionaliseerde snel met protocollen, psychologische tests en vragenlijsten en maakte vanaf begin deze eeuw internationaal indruk met de behandeling van kinderen; specialisten uit de hele wereld komen kijken.<\/p>\n

Ook al waren er lange wachtlijsten, toch meldde de toen 17-jarige Pepijn zich in 2016 aan bij het Amsterdam UMC. Ergens anders een psycholoog zoeken had geen zin: voor de volgende stap, de hormoonbehandeling, zou hij alsnog achter aan moeten sluiten bij de wachtlijst van het Amsterdam UMC. Dat doet het ziekenhuis om afsnijroutes te voorkomen.<\/p>\n

De gesprekken met de psycholoog duurden een half jaar. \u2018Terwijl ik binnenkwam met: ik ben al uit de kast, ik weet al wie ik ben, ik wil die nieuwe stap zetten.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Toen het na maanden wachten eindelijk tijd was voor zijn intake, stond Pepijn binnen een half uur weer buiten. \u2018Echt heel onzinnig,\u2019 vond hij het gesprek. \u2018Ze stelde me allemaal vragen die mijn huisarts ook al had gesteld. Welke kleding ik in m\u2019n kast had hangen, hoe lang ik al uit de kast was, of m\u2019n familie het al wist.\u2019 Zijn psycholoog stelde die vragen daarna weer. \u2018Dus waarom die intake is, ik heb geen idee.\u2019<\/p>\n

De gesprekken met de psycholoog duurden vervolgens een half jaar. \u2018Terwijl ik binnenkwam met: ik ben al uit de kast, ik weet al wie ik ben, ik wil die nieuwe stap zetten.\u2019 Hij ging al door het leven als man. Toch moest hij zijn levensverhaal opschrijven, moest zijn moeder een keer mee en waren er die vragen over zijn seksleven.<\/p>\n

Zelfbeschikking<\/strong><\/h5>\n

De psycholoog bemoeit zich met te veel, zegt Van Ginneken van Transvisie: \u2018Met je sociale netwerk, motivatie, de vraag of je wel sterk genoeg bent. Daarmee leggen ze de bewijslast bij de transgender persoon. Maar we zijn niet verminderd toerekeningsvatbaar!\u2019 Zij pleit al jaren voor een kleinere rol van de psycholoog bij de indicatiestelling. Volgens haar is het bij veel transgender personen al na \u00e9\u00e9n of twee gesprekken duidelijk dat ze naar de endocrinoloog kunnen. Zij denkt dat de gemiddelde gesprekstijd, die in Amsterdam rond de vijf of zes gesprekken ligt, daarmee gehalveerd kan worden.<\/p>\n

In Canada, de VS en Groot-Brittanni\u00eb zijn er klinieken waar pati\u00ebnten meteen na de intake kunnen beginnen aan hormonen, een diagnose is er niet nodig.<\/p><\/blockquote>\n

De gesprekken zijn bedoeld om andere stoornissen uit te sluiten en spijtoptanten te voorkomen. Van Ginneken: \u2018Maar dat is met een paar vragen te checken.\u2019 Onderzoek<\/a>\u00a0wees vorig jaar uit dat van de bijna 6.800 behandelde transgender mensen sinds 1972 (tot 2015) slechts veertien mensen spijt hadden, van wie vijf vanwege een gebrek aan \u2018sociale acceptatie\u2019. In landen met een minder uitgebreide psychische screening is dat niet hoger, volgens Van Ginneken.<\/p>\n

In andere landen ligt de nadruk veel meer op de autonomie van de transgender persoon, volgens onderzoek<\/a> v<\/a>an<\/a> Transvisie<\/a>. In Canada, de VS en Groot-Brittanni\u00eb zijn er klinieken waar pati\u00ebnten meteen na de intake kunnen beginnen aan hormonen, een diagnose is er niet nodig. Ook in Spanje en Nieuw-Zeeland zijn klinieken die meer uitgaan van \u2018zelfbeschikking\u2019.<\/p>\n

Examinator<\/strong><\/h5>\n

Omdat de psycholoog de rol van examinator heeft, zijn veel transgender mensen niet eerlijk tijdens de sessies, zegt Van Ginneken. \u2018Hoe kun je een open gesprek voeren met iemand die toetst of je door mag?\u2019 Transgender personen geven elkaar tips over welke antwoorden ze moeten geven om te worden goedgekeurd.<\/p>\n

Na de nare ervaring met zijn psycholoog wilde hij zijn borsten absoluut niet in het Amsterdam UMC laten verwijderen. Maar waar dan wel?<\/p><\/blockquote>\n

Pepijn heeft \u2018vaak genoeg gelogen\u2019 tegen zijn psycholoog, zegt hij. \u2018Ik lak m\u2019n nagels bijvoorbeeld, maar telkens als ik naar een gesprek ging, haalde ik dat eraf en trok ik mannelijkere kleding aan.\u2019 Ook verzweeg hij dat hij tussen zijn 13de en 16de \u2018heel erg\u2019 een meisje-meisje was. \u2018Daar schaam ik me helemaal niet voor, maar als ik dat vertel, mag ik misschien niet door, dacht ik.\u2019 Met vragen over zijn homoseksualiteit kon hij voor zijn gevoel niet terecht.<\/p>\n

Na de nare ervaring met zijn psycholoog wilde hij zijn borsten absoluut niet in het Amsterdam UMC laten verwijderen. Maar waar dan wel? De opties zijn dan beperkt; het construeren van een mannenborstkas na een mastectomie is hogere plastische chirurgie.<\/p>\n

Dr. van Loenen kan dat. Ze staat bekend als de beste in haar vak en is immens populair onder transmannen. Van Loenen werkte echter in het Slotervaartziekenhuis, dat in 2018 failliet ging. Het duurde maanden voordat zij een nieuwe behandelplek had gevonden, maanden van onzekerheid dus voor de mannen die al bij haar een intakegesprek hadden gevoerd.<\/p>\n

\u2018Ik weet niet hoeveel ziekenhuizen ik heb afgebeld,\u2019 zegt Pepijn.<\/p>\n

Uiteindelijk kon hij via Stepwork Transgenderzorg, de ggz-instelling waar hij zijn nieuwe psycholoog had, bij dr. Hoorntje terecht in het Groningse Martini Ziekenhuis. Dat was wel drie uur rijden, niet bepaald een pretje met een hele reeks hechtingen in je lijf. \u2018Op de terugweg had ik het gevoel dat ik bij elke hobbel uit elkaar kon scheuren.\u2019<\/p>\n

Zorgvuldigheidsmaatregelen <\/strong><\/h5>\n

Bij zijn laatste zoektocht, naar een chirurg die zijn baarmoeder kon verwijderen, had Pepijn weer moeite om langs het Amsterdam UMC te komen. Tijdens zijn belrondje langs ziekenhuizen kreeg hij \u2018nee, nee, nee\u2019 te horen. \u2018Terwijl heel veel gynaecologen dit kunnen,\u2019 zegt Pepijn. \u2018Dit keer is het geen plastische chirurgie, maar een inwendige ingreep. Daar is geen hele speciale skill<\/em> voor nodig.\u2019<\/p>\n

Bij het Reinier de Graaf-ziekenhuis in Delft leek Pepijn dit voorjaar eindelijk beet te hebben. Een gynaecoloog wilde hem wel opereren. Omdat ze nog nooit een transgender pati\u00ebnt had behandeld, belde ze eerst met het Amsterdam UMC voor advies. \u2018Toen zag ik de bui al hangen,\u2019 zegt Pepijn. \u2018Die gaan haar ervan af praten.\u2019<\/p>\n

Dat gebeurde inderdaad.<\/p>\n

\u2018Ze adviseerden het niet te doen,\u2019 bevestigt de gynaecoloog, die niet met haar naam genoemd wil worden vanwege haar medisch beroepsgeheim. Ze kan de operatie wel uitvoeren, \u2018dat is niet heel moeilijk,\u2019 maar het Amsterdam UMC maakte haar duidelijk dat ze er wel zeker van moest zijn dat de begeleiding goed was geregeld. \u2018Amsterdam heeft daarvoor een heel traject opgezet, met allerlei zorgvuldigheidsmaatregelen eromheen. Wij hebben die ervaring niet.\u2019<\/p>\n

Dat Pepijn begeleiding kreeg van een psycholoog bij Stepwork, was niet voldoende. \u2018Stepwork kende ik niet. En je wil het gewoon goed doen.\u2019<\/p>\n

Mogelijk speelde de stroeve relatie tussen het Amsterdam UMC en Stepwork Transgenderzorg een rol. Het vertrouwen van het Amsterdamse ziekenhuis in de psychologenpraktijk laat te wensen over, zeggen meerdere personen binnen de sector. De relatief nieuwe ggz-instelling groeide afgelopen jaren hard. \u2018Vertrouwen heeft tijd nodig,\u2019 zegt manager bedrijfsvoering Hayo Boon van Stepwork. Ze kennen elkaar gewoon nog niet goed genoeg. Maar het gaat de goede kant op, zegt hij: \u2018In ons laatste gesprek kwam het groeiende vertrouwen ter sprake.\u2019 Ook hebben ze duidelijke afspraken gemaakt over het overnemen van elkaars zorg.<\/p>\n

\u2018Nu moest ik me laten opereren op een plek waar ik me niet comfortabel voel.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Volgens de gynaecoloog was het gesprek met het Amsterdam UMC \u2018open\u2019: \u2018Ze zeiden niet: je mag het niet doen. Zo werkt dat niet. Ik ben verantwoordelijk voor m\u2019n eigen doen en laten.\u2019<\/p>\n

Pepijn was radeloos. \u2018Nu moest ik me laten opereren op een plek waar ik me niet comfortabel voel,\u2019 zegt hij. In Amsterdam, dus. \u2018Ik heb vroeger wel eens gehuild, maar nu was ik alleen maar gevoelloos. Ik voelde echt niks meer.\u2019<\/p>\n

Geen rocket science<\/strong><\/h5>\n

Andere zorgaanbieders herkennen dat specialisten na een gesprek met het Amsterdam UMC afzien van het behandelen van transgender mensen. Twee afzonderlijke psychologen, die vanwege hun \u2018afhankelijkheidspositie\u2019 ten opzichte van het Amsterdam UMC niet herkenbaar in dit artikel genoemd willen worden, probeerden meermaals een samenwerking op te starten met endocrinologen om hun pati\u00ebnten daarnaar door te kunnen verwijzen. Zo zouden ze minder afhankelijk worden van het Amsterdam UMC, met zijn lange wachttijden.<\/p>\n

Maar steeds zagen de hormoonartsen van zo\u2019n samenwerking af nadat ze contact hadden gezocht met het Amsterdamse ziekenhuis. Volgens de psychologen benadrukte het Amsterdam UMC in die gesprekken dat de zorg specialistisch is, en bovendien multidisciplinair, die je beter onder \u00e9\u00e9n dak kunt aanbieden.<\/p>\n

Belangenorganisatie Transvisie krijgt vaker signalen, van zowel transgender personen als van zorgaanbieders, dat het Amsterdam UMC \u2018actief ontmoedigt\u2019.<\/p><\/blockquote>\n

In de tussentijd zien de psychologen dat door de wachttijden pati\u00ebnten \u2018somber tot su\u00efcidaal\u2019 worden. \u2018Kinderen van 12 of 13 hebben tegen de tijd dat ze aan de beurt zijn bij het Amsterdam UMC baardhaar, bilhaar, alles wat ze niet willen,\u2019 zegt er een. \u2018Ik zag kinderen die doordat ze borsten kregen in een sociaal isolement terechtkwamen. Die durfden niet eens naar buiten.\u2019<\/p>\n

Belangenorganisatie Transvisie krijgt vaker signalen, van zowel transgender mensen als van zorgaanbieders, dat het Amsterdam UMC \u2018actief ontmoedigt\u2019, zegt voorzitter Van Ginneken. \u2018Het is behoorlijk structureel.\u2019<\/p>\n

\u2018Wij raden nooit af om zorg te organiseren,\u2019 zegt drs. Annelijn Wensing, sectiehoofd Gender en Seksuologie bij het Amsterdam UMC. \u2018Sterker nog, wij verwelkomen het juist.\u2019 Wat volgens haar alleen vaak gebeurt, is dat artsen het \u2018spannend\u2019 vinden om zorg voor transgender mensen op te starten. \u2018Ze bellen ons dan. Wij beschrijven vervolgens hoe wij gewend zijn deze zorg te leveren, bijvoorbeeld dat wij het prettig vinden om met alle betrokken disciplines te overleggen en korte lijnen te hebben voor het geval het niet goed gaat. Om multidisciplinair te werken.\u2019<\/p>\n

\u2018Ik ben het ermee eens dat het multidisciplinaire zorg is,\u2019 zegt een van de psychologen die een samenwerking met een endocrinoloog probeerde op te zetten. \u2018Maar dat betekent niet dat het onder \u00e9\u00e9n dak moet.\u2019 Bovendien noemt ze het toedienen van hormonen \u2018geen rocket science\u2019.\u00a0<\/strong><\/p>\n\n

\n
\n
Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.<\/div>\n \n
Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je \u00e9\u00e9n artikel helemaal gratis.<\/div>\n <\/div>\n\n
\n
\n Ja, dit wil ik ><\/a>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n
Verschillende smaken<\/strong><\/h5>\n

\u2018Het Amsterdam UMC heeft zijn eigen visie op de transgenderzorg,\u2019 zegt Van Ginneken van Transvisie. \u2018Ze willen onder het mom van kwaliteit en zorgvuldigheid zo veel mogelijk disciplines bij elkaar houden.\u2019 Bij hun multidisciplinair overleg zitten volgens haar wel zeven specialisten over een pati\u00ebnt te praten. \u2018Maar moet er echt al vanaf het begin een uroloog en kno-arts bij zitten? Dat vertraagt de boel alleen maar. Misschien kiest de transgender persoon niet eens voor operaties waarbij die specialisten \u00fcberhaupt nodig zijn.\u2019<\/p>\n

Wensing van het Amsterdam UMC vindt dat niet iedereen de zorg op dezelfde manier hoeft te organiseren. \u2018Integendeel. Er moeten verschillende smaken kunnen ontstaan.\u2019<\/p>\n

Zo\u2019n andere smaak is Stepwork, die het concept \u2018ketenzorg\u2019 sterk heeft doorgevoerd. Stepwork doet alleen de psychologische fase en verwijst daarna door naar endocrinologen in een van de acht ziekenhuizen waarmee ze afspraken hebben gemaakt. Voor de chirurgie hebben ze contacten in binnen- en buitenland. Stepwork is \u2018regievoerder\u2019 tijdens het zorgtraject.<\/p>\n

Netwerkzorg is de enige manier om de wachtlijsten binnen de transgenderzorg op te lossen, volgens bestuurder drs. Lucien Dijksma-Rieske van Stepwork Transgenderzorg. Hij vindt het treurig dat dit proces zo stroef verloopt: \u2018Bovendien kost het levens.\u2019 Zijn afdeling heeft op dit moment 1.050 pati\u00ebnten ingeschreven, er staan er driehonderd op de wachtlijst. Dagelijks melden zich vijf mensen aan.<\/p>\n

Ketens<\/strong><\/h5>\n

Ook Genderteam Zuid-Nederland, dat kinderen en volwassenen behandelt en onder de Mutsaersstichting valt, werkt met dit \u2018bouwstenenmodel\u2019, zegt programmaco\u00f6rdinator en klinisch psycholoog Joep Roeffen. \u2018De psycholoog, die we eventueel koppelen aan medisch specialisten in ziekenhuizen waar we afspraken mee hebben, staat centraal.\u2019 Zo verwijst hij door naar kinderendocrinoloog dr. Klink in Antwerpen. Bij hem is er nauwelijks wachttijd. Roeffen: \u2018Dat bespaart ongelofelijk veel leed.\u2019<\/p>\n

Het Amsterdam UMC heeft liever dat zorgverleners voortaan niet hen, maar de \u2018kwartiermaker\u2019 bellen om advies, zegt sectiehoofd Wensing: \u2018Die heeft alle partijen ge\u00efnterviewd, en kent alle smaken.\u2019<\/p>\n

Complexe chirurgische ingrepen en psychiatrische zorg moeten door specialistische centra worden gedaan, maar psychologische begeleiding en endocrinologische nazorg kunnen prima daarbuiten.<\/p><\/blockquote>\n

De kwartiermaker werd in oktober door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Zorgverzekeraars Nederland aangesteld om de problemen in de transgenderzorg in kaart te brengen en met concrete oplossingen te komen. Specifiek moest dit adviesbureau, Zorgvuldig Advies, de \u2018netwerkzorg\u2019 onderzoeken.<\/p>\n

Al in januari kwam Zorgvuldig Advies met het eerste verkennende\u00a0rapport<\/a>, waarin het schreef dat complexe chirurgische ingrepen en psychiatrische zorg nog steeds door specialistische centra gedaan zouden moeten worden, maar psychologische begeleiding en endocrinologische nazorg zouden prima daarbuiten kunnen. Het advies benadrukte wel het belang van de stabiliteit van dat netwerk; alle \u2018ketens\u2019 moeten goed weten wat ze van elkaar kunnen verwachten.<\/p>\n

Ruimte voor twijfel<\/strong><\/h5>\n

Deze flexibilisering is hard nodig. Transgender mensen kunnen erg verschillen in hun behandelwensen; de een heeft al genoeg aan een aantal goede gesprekken met een psycholoog, de ander wil een volledige geslachtsaanpassing. Maar, schrijft Zorgvuldig Advies: \u2018Deze behoefte aan een persoonsgerichte benadering staat op gespannen voet met het in de praktijk doorgaans uniform georganiseerde zorgpad.\u2019 De transgenderzorg wordt ervaren als een \u2018one-size-fits-all\u2019-benadering.<\/p>\n

\u2018De non-binaire groep verdient nog wel wat extra aandacht in de zorg.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Het besef dat niet alle transgender personen hetzelfde zijn is de afgelopen jaren bestendigd, zowel in de zorg, als in de maatschappij. Zo is sinds de transgenderwet uit 2014 sterilisatie niet meer verplicht om je geslacht op je paspoort te kunnen wijzigen. Non-binaire personen, die ergens tussen man en vrouw zitten, hebben de afgelopen jaren meer bekendheid gekregen, ook weer geholpen door tv-programma\u2019s als Geslacht <\/em>en Genderbende<\/em> uit 2017.<\/p>\n

\u2018De non-binaire groep verdient nog wel wat extra aandacht in de zorg,\u2019 zegt Joep Roeffen van de Mutsaersstichting. Wat betreft \u2018zorg op maat\u2019 valt volgens hem nog wel wat te winnen. \u2018Er is te weinig aandacht in de media voor mensen met een verstandelijke beperking en genderdysforie, bijvoorbeeld. En voor mensen die twijfelen. Geef mensen ruimte voor twijfel!\u2019<\/p>\n

Kennis delen<\/strong><\/h5>\n

In juni werd in de Tweede Kamer unaniem een\u00a0motie<\/a>\u00a0aangenomen om de kennis over endocrinologische zorg in algemene ziekenhuizen te verbeteren, zodat transgender mensen daar beter terechtkunnen. Het Amsterdam UMC verwijst voor hormoonbehandelingen ook steeds vaker door naar die ziekenhuizen, constateerde Zorgvuldig Advies. Het laat het \u2018alles-onder-\u00e9\u00e9n-dak\u2019-principe steeds meer los, volgens het adviesbureau.<\/p>\n

Zelfs voor de ingewikkeldere behandelingen kunnen transgender mensen op steeds meer plekken terecht. In september hopen twee zelfstandige klinieken te beginnen met chirurgische ingrepen: Genderclinic in Bosch en Duin en de Stichting Genderzorg in Velsen. Het MC Bloemendaal, waar dr. Van Loenen van het Slotervaartziekenhuis naartoe overstapte, wil zijn capaciteit uitbreiden. Wat vooral zoden aan de dijk zal zetten, is de opening van een derde academisch gendercentrum: vanaf 2020 wil het Radboudumc in Nijmegen daarmee beginnen, met de focus op kinderen en adolescenten.<\/p>\n

Wat betekenen al die nieuwe partijen voor het Amsterdam UMC? Volgens de kwartiermaker zouden academische centra zich \u2018nog meer dan ze nu al doen, in moeten spannen om hun kennis van transgenderzorg actief te delen\u2019. Wensing ziet die grotere rol als kenniscentrum, \u2018in plaats van een groeiend zorgcentrum\u2019, goed voor zich: \u2018Dat zou een prachtige toekomst zijn.\u2019<\/p>\n

Scheidsrechtersrol<\/strong><\/h5>\n

Een complicerende factor zijn nog de zorgverzekeraars. Zij zijn terughoudend met nieuwe zorgaanbieders of zorgsystemen. Het \u2018bouwstenenmodel\u2019 van Genderteam Zuid bijvoorbeeld vergoeden sommige nog niet, zegt co\u00f6rdinator Roeffen. Dat leidt volgens hem tot veel onzekerheid bij cli\u00ebnten.<\/p>\n

Zorgverzekeraars kennen vooral Amsterdam UMC. Als een cli\u00ebnt vraagt een behandeling ergens anders te vergoeden, bellen ze Amsterdam om advies. Levert die zorgaanbieder goed werk? Hebben ze daar voldoende ervaring?<\/p>\n

Het Amsterdam UMC wil af van die scheidsrechterrol. \u2018Maar ik begrijp het ook wel,\u2019 zegt Wensing. \u2018Tot voor kort was nauwelijks omschreven aan welke randvoorwaarden transgenderzorg moet voldoen.\u2019 Oftewel: dat zorgverzekeraars zo leunen op het Amsterdam UMC komt onder meer door een gebrek aan een zorgstandaard, een beschrijving van hoe goede transgenderzorg eruitziet. Een psychische zorgstandaard is er al wel, een somatische (lichamelijke) nog niet. Als die er wel zou zijn, zouden zorgaanbieders zich daarop kunnen beroepen als zorgverzekeraars zich afvragen of ze hen kunnen contracteren.<\/p>\n

Momenteel geven gespecialiseerde hormoonartsen de endocrinologische nazorg, maar zij zijn duur, en met weinig. Huisartsen zijn met veel, en overal.<\/p><\/blockquote>\n

Die zorgstandaard laat alleen al drie jaar op zich wachten. Zeven beroepsorganisaties en Transvisie zijn er sinds 2016 over in onderhandeling. Een breekpunt was de rol van de huisartsen bij hormoonbehandelingen. Momenteel geven gespecialiseerde hormoonartsen de endocrinologische nazorg, maar zij zijn duur, en met weinig. Huisartsen zijn met veel, en overal. Hoe ver voer je de decentralisatie door? De partijen zijn er bijna uit, na de zomer wordt de standaard verwacht.<\/p>\n

Een Nederlandse aangelegenheid<\/strong><\/h5>\n

In afwachting van de zorgstandaard kwam kwartiermaker Zorgvuldig Advies in juni alvast met een\u00a0\u2018handreiking\u2019<\/a> om \u2018zorgaanbieders te helpen bij het aangaan van nieuwe samenwerkingen\u2019 en \u2018inkopers een handvat te geven om goede netwerken van zorg met vertrouwen in te kopen\u2019. \u2018De handreiking is een van de instrumenten om ervoor te zorgen dat niet alle transgender mensen naar het Amsterdam UMC gaan,\u2019 zegt Michiel Verkoulen van Zorgvuldig Advies.<\/p>\n

18-minners moeten bij het Amsterdam UMC nog steeds 49 weken wachten voor een eerste gesprek.<\/p><\/blockquote>\n

Zorgvuldig Advies kwam ook met een ge\u00fcpdatet overzicht<\/a> van de wachttijden, die vergeleken konden worden met een half jaar eerder. In plaats van 77 weken moeten 18-minners bij het Amsterdam UMC nog 49 weken wachten voor een eerste gesprek. Voor volwassenen blijft het twee jaar, al heeft het ziekenhuis wel zijn interne wachttijd verkort: tussen de intake en de eerste psychologische sessie zitten nu geen 37, maar 11 weken.<\/p>\n

Maar het aantal wachtenden bleef oplopen in Amsterdam: van 595 naar 740 onder de 18 jaar, en van 811 naar 1.010 wachtenden boven de 18 jaar. Het ziekenhuis heeft echter aangegeven aan zijn plafond te zitten wat betreft operatiecapaciteit en OK-personeel. \u2018In eerste instantie dachten we dat we de groei wel in ons eentje konden oplossen,\u2019 zegt Wensing van het Amsterdam UMC. \u2018Maar we zijn daarvan teruggekomen. Dat de transgenderzorg goed wordt georganiseerd is een Nederlandse aangelegenheid.\u2019<\/p>\n

Verbaal aangerand<\/strong><\/h5>\n

Pas vorige maand praatte Pepijn het uit met de psycholoog van het Amsterdam UMC door wie hij zich \u2018verbaal aangerand\u2019 voelde. \u2018Voor die tijd voelde ik me niet sterk genoeg,\u2019 zegt Pepijn. Wensing was ook bij het gesprek aanwezig. De psycholoog was geschrokken. \u2018Ze had er niet bij stilgestaan wat de impact van haar vragen op mij was.\u2019 Er werden excuses aangeboden en voor Pepijn is de zaak nu afgesloten.<\/p>\n

Het einde van zijn medische transitie komt ook in zicht. Via Stepwork vond hij een gynaecoloog die zijn baarmoeder wilde verwijderen, dr. Kraayenbrink van het Rijnstate in Arnhem. Dr. Kraayenbrink heeft vroeger bij het VUmc gewerkt.<\/p>\n

Zijn operatie zou worden uitgevoerd met robotarmpjes, legde Kraayenbrink uit, zodat \u2018maar twee kleine sneetjes\u2019 hoeven worden gemaakt. \u2018Ik had geen zin in een keizersnede-achtig litteken,\u2019 zegt Pepijn, \u2018dan moet ik dingen gaan uitleggen.\u2019<\/p>\n

Hij is inmiddels geopereerd, er was nauwelijks een wachttijd.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018Raak je seksueel opgewonden van mannenkleding,\u2019 vraagt de psycholoog. Wie denk je dat je voor je hebt, denkt Pepijn. Een crossdresser? We hebben toch al vijf gesprekken met elkaar gevoerd? \u2018Heb je seks met je vriend? En wat doe je dan precies?\u2019 Dat gaat je geen reet aan, denkt Pepijn. Om privacyredenen, ook; dit gaat […]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-443711","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-zorg"],"acf":[],"author_name":"Menno Sedee","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/443711","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=443711"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/443711\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Menno Sedee","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=443711"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=443711"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}