{"id":441833,"date":"2019-08-06T14:17:12","date_gmt":"2019-08-06T12:17:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=441833"},"modified":"2020-01-22T14:04:26","modified_gmt":"2020-01-22T13:04:26","slug":"boekenimperium-sun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/boekenimperium-sun\/","title":{"rendered":"Literaire Kroniek: Een boekenimperium voor kritisch links gedachtengoed"},"content":{"rendered":"

Als redacteur van de\u00a0Socialistische\u00a0Uitgeverij Nijmegen (SUN) stond Wilfried Uitterhoeve in de jaren negentig aan de wieg van een aantal journalistieke boeken, onder meer die van Marcel Metze over Philips (Kortsluiting<\/em>) en over het einde van het kabinet Lubbers (Stranding<\/em>). In deze geest had Barbara Smit het plan om een biografie te schrijven over Freddy Heineken. Het zou geen biografie worden die door Heineken geautoriseerd zou worden. Dat wetende vroeg Heineken zijn vriend en oud-Elsevier-directeur Pierre Vinken om de SUN op te kopen, dan kon hij voorkomen dat die biografie zou verschijnen. Van die koop kwam niets en de biografie Heineken. Een leven in de brouwerij<\/em> verscheen gewoon.<\/p>\n

Het is geen anekdote die karakteristiek is voor de geschiedenis van de SUN, opgericht in een van de jaren der verbeelding 1969. Maar in de jaren negentig had de SUN zich noodzakelijk \u2018verbreed\u2019 en was niet meer alleen de uitgeverij van \u2018moeilijke linkse boeken\u2019, zoals de gevleugelde reputatie luidde. Dat de anekdote nu wordt verteld heeft te maken met het vijftig jarige bestaan van de Stichting Studentenpers Nijmegen (SSN), de drukkerij die in de jaren zeventig en tachtig onder leiding van Johan Holterman al het studentendrukwerk verzorgde en ook de boeken van de SUN drukte.<\/p>\n

Over die drukkerij, maar vooral over de SUN en de boekwinkel waar de uitgaven van de SUN in Nijmegen werden verkocht door Margreet Holterman, De Oude Mol, heeft Ruud Abma vanwege dat jubileum een boek geschreven: Een zaak van lange adem.<\/em><\/p>\n

Drie handen op \u00e9\u00e9n buik<\/h5>\n

De SUN, de drukkerij SSN en De Oude Mol waren drie handen op \u00e9\u00e9n buik. Ze hielden elkaar op de been. De drie\u00ebenheid bestond uit vrienden en strijdmakkers die elkaar kenden vanaf het eerste studentenprotest over medezeggenschap aan de Nijmeegse universiteit: Hugues Boekraad, Henk Hoeks, Sjef van de Wiel en Wilfried Uitterhoeve. Ze hadden ongeveer dezelfde idee\u00ebn over de wereld: ze waren kritisch links, geducht intellectueel en voorzien van de tegenwoordigheid van geest van kunst en literatuur niet te verwachten dat ze politiek in de pas zouden lopen. Gelijkheid ja, maar cultureel niet, vond Boekraad. Er moest ge\u00ebxperimenteerd kunnen worden met idee\u00ebn.<\/p>\n

\"\"
V.l.n.r. Johan Holterman, Margreet Holterman, Henk Hoeks, Sjef van de Wiel, Mayke van Dieten, Wilfried Uitterhoeve en Hugues Boekraad. Foto uit\u00a0Een zaak van lange adem<\/em>.<\/figcaption><\/figure>\n

Abma vertelt ook de voorgeschiedenis van dit \u2018boekenimperium\u2019, dat in de jaren zeventig een iconische status kreeg door de uitgave van links-theoretische boeken. Die geschiedenis begint vroeg in de jaren zestig wanneer in 1963 in Nijmegen de Studenten Vakbeweging (SVB) wordt opgericht op initiatief van Ton Regtien. Hij schreef met Max Arian een Demokratisch Manifest <\/em>en\u00a0zette het schrijven voort in het Nijmeegs Universiteitsblad<\/em> en in Vox Carolina, <\/em>waarna hij de discussie regelmatig op scherp stelde in de alternatieve studentenvereniging Diogenes.<\/p>\n

Het was de tijd dat in Nijmegen het katholicisme werd veranderd in marxisme en het Latijn werd vervangen door het jargon van de politieke theorie. De Katholieke Universiteit veranderde in de Kritische Universiteit en daarmee stond Nijmegen in de geest op \u00e9\u00e9n lijn met Amsterdam, waar de Uitgeverij Van Gennep in de Kritische Bibliotheek Universiteit in opstand<\/em> van Regtien uitgaf.<\/p>\n

Een ivoren fabriek<\/h5>\n

Het politieke engagement stond in Nijmegen en Amsterdam in het teken van Marx\u2019 uitspraak dat de filosofen de wereld op verschillende manieren hadden ge\u00efnterpreteerd, maar dat het er nu om ging haar te veranderen. De opstandige universiteit was de samenleving in het klein: de autoriteiten wilden, schreven Boekraad en Hoeks in Universiteit en onderneming<\/em>, van de academie via \u2018industrialisering\u2019 een heus bedrijf maken met professionele bestuurders aan hoofd: \u2018een paramilitaire commandostructuur\u2019 met \u2018hoogleraren als ploegbazen.\u2019<\/p>\n

Was de universiteit vroeger een ivoren toren, nu werd hij \u2018omgebouwd tot een soort ivoren fabriek, een grote hygi\u00ebnische broeibak voor jong intellect\u2019, schreef Regtien in Universiteit in opstand <\/em>(1969). \u2018Het kapitaal\u2019 probeerde greep te krijgen op de universiteit. Zoals Heineken even dacht dat hij een uitgeverij kon kopen. Het was de tijd dat bepaalde woorden steevast terugkeerden in de discussies en het bewustzijn bepaalden: we moesten af van de \u2018regentenmentaliteit\u2019, van studenten moesten geen \u2018vakidioten\u2019 gemaakt worden, de universiteit moest \u2018reflexief\u2019 blijven en niet in dienst staan van de arbeidsmarkt, niet alles moest in cijfers worden uitgedrukt. De \u2018rationalisering van het kennisbedrijf\u2019 moest voorkomen worden.<\/p>\n

De \u2018linkse verwaarlozing van vrouwenzaken\u2019 werd door de SUN gecorrigeerd door Joyce Outshoorn, Selma Leydesdorff, Mieke Aerts en Anja Meulenbelt de ruimte te geven.<\/p><\/blockquote>\n

Het katern in het boek met een overzicht van de boeken die de SUN uitgaf werpt je terug in de jaren waarin de namen van Georg Luk\u00e1cs, Nicos Poulantzas, Louis Althusser, Ernest Mandel en Andr\u00e9 Gorz een nieuwsgierige huiver veroorzaakten vanwege de radicaliteit en de duistere dieventaal die ze konden hanteren. Daar ontstonden dan ook de nodige meningsverschillen over, uitgevochten met Bart Tromp, Marius Broekmeijer of Ger Harmsen, al dan niet in het tijdschrift van de SUN dat regelmatig het nodige losmaakte, Te Elfder Ure<\/em>, met onder meer Jacq Vogelaar en Kees Vollemans in de redactie.<\/p>\n

Jan Pen en Karel van het Reve mochten in Hollands Maandblad<\/em> vanuit een sceptische andere wereld met wellust meedoen. Van die dieventaal was iets minder sprake bij Theodor Adorno en Max Horkheimer van wie de SUN Dialektiek van de verlichting<\/em> uitgaf, het boek dat de voor- en tegenstanders van de Verlichting splijtte. Ook niet bij Michel Foucault van wie alle vier delen over de geschiedenis van de seksualiteit bij de SUN verschenen in het kader van de verbreding van het fonds. De \u2018linkse verwaarlozing van vrouwenzaken\u2019 werd door de SUN gecorrigeerd door Joyce Outshoorn, Selma Leydesdorff, Mieke Aerts en Anja Meulenbelt de ruimte te geven.<\/p>\n

De stuipen op het lijf<\/h5>\n

Er werden door de SUN boeken uitgegeven die de collegebanken en de gemoederen soms lange tijd bezig hielden. Zoals het Sunschrift 68 over Materialistische literatuurtheorie<\/em>, een boek over de literatuuropvattingen van Herman Gorter, Henri\u00ebtte Roland Holst, Theodor W. Adorno, Walter Benjamin, Bertolt Brecht en Georg Luk\u00e1cs. Dit was het boek waarmee het neo-marxisme de literatuur in zou worden geloodst. De burgerlijke literatuur werd er de stuipen mee op het lijf gejaagd. Hoezeer Terry Eagleton in Marxisme en literatuurkritiek<\/em> in 1976 ook probeerde de literatuur niet louter door de ogen van de klassenstrijd te zien, het bleef hem aankleven, zozeer dat hij in 2003 After Theory<\/em> moest schrijven om van die reputatie af te komen.<\/p>\n

De wereld verandert onder je vingers en niet altijd ten goede.\u00a0Dus moet er veranderd worden.<\/p><\/blockquote>\n

Door toedoen van vooral Wilfried Uitterhoeve verbreedde en veranderde het uitgeven bij de SUN in de jaren tachtig, met name door het lumineuze idee van de Van A to Z-<\/em>reeks, negen boeken over personages en thema\u2019s uit de literatuur en geschiedenis, zoals Van Alexandros tot Zenobia: Thema\u2019s uit de klassieke geschiedenis in literatuur, muziek, beeldende kunst en theater<\/em>, samengesteld door Eric M. Moormann en Wilfried Uitterhoeve zelf. Of: Van Ab\u00e9lard tot Zoroaster: Literaire en historische figuren vanaf de renaissance<\/em>. En zo verder over de middeleeuwen, heiligen, klassieke mythologie en de Bijbel.<\/p>\n

Een stevige tweede reeks werd onvoorzien het autobiografische werk van Eric de Kuyper, van wie in 1988 als eerste deel Aan zee<\/em> verscheen, bijna elk jaar gevolgd door nieuwe delen als De hoed van tante Jeannot<\/em> en Grand Hotel Solitude. <\/em>Het werden uiteindelijk twaalf delen. <\/em>Andere vertrouwde auteurs van de SUN werden Bert Keizer (Het refrein van Hein<\/em>), Michel van Nieuwstadt, Willem Frijhoff en Gabri\u00ebl van den Brink.<\/p>\n

Toen de SUN eind jaren negentig weer in de rode cijfers raakte werd ze in 2000 overgenomen door de veel grotere, maar in veel opzichten verwante uitgeverij Boom. Maar al eerder had Marc Beerens in 1996 gezien dat het niet goed ging en het initiatief genomen een boek dat de SUN niet kon uitgeven voor zijn rekening te nemen. Daarvoor richtte hij Uitgeverij Vantilt op. Daar verschijnt sindsdien menig boek dat de SUN ook had kunnen uitgeven.<\/p>\n

Het motto van Marx over de filosofen die de wereld moesten gaan veranderen nadat die uitvoerig op allerlei manieren was ge\u00efnterpreteerd, blijft natuurlijk van kracht. De wereld verandert onder je vingers en niet altijd ten goede. Dus moet er veranderd worden.<\/p>\n

\n

Een zaak van lange adem. Hoe een Nijmeegs boekenimperium de studentenbeweging overleefde<\/em><\/a> door Ruud Abma is uitgegeven door Vantilt.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Als redacteur van de\u00a0Socialistische\u00a0Uitgeverij Nijmegen (SUN) stond Wilfried Uitterhoeve in de jaren negentig aan de wieg van een aantal journalistieke boeken, onder meer die van Marcel Metze over Philips (Kortsluiting) en over het einde van het kabinet Lubbers (Stranding). In deze geest had Barbara Smit het plan om een biografie te schrijven over Freddy Heineken. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-441833","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/441833","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=441833"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/441833\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=441833"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=441833"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}