{"id":439661,"date":"2019-07-15T05:00:18","date_gmt":"2019-07-15T03:00:18","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=439661"},"modified":"2020-01-07T16:30:44","modified_gmt":"2020-01-07T15:30:44","slug":"kapitalisme-automatische-piloot","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/kapitalisme-automatische-piloot\/","title":{"rendered":"Kapitalisme werkt niet op de automatische piloot, maar het w\u00e9rkt wel, zegt deze econoom"},"content":{"rendered":"
\n

In de serie New Capitalism spreekt Vrij Nederland nieuwe en oude denkers, over nieuwe idee\u00ebn voor de economie van nu. In deze vierde aflevering: Sir<\/em> Paul Collier, hoogleraar economie aan Oxford, geridderd en gelauwerd ontwikkelingseconoom. En vurig pleitbezorger van \u2018het harde midden\u2019.<\/p>\n<\/div>\n

Hij is fine<\/em>, zegt hij ietwat bruusk op een gestelde beleefdheidsvraag, maar ook heel druk, dus of we to the point <\/em>kunnen komen (wat overigens niet betekent dat hij dan niet t\u00f3ch uitgebreid de tijd neemt om te antwoorden). Paul Collier is een internationaal vermaard ontwikkelingseconoom. Hij werkte jarenlang als directeur bij de Wereldbank, is daar nu nog altijd adviseur \u2013 ook bij het IMF trouwens \u2013 en schreef ruim tien jaar geleden het veelgeprezen The Bottom Billion<\/em><\/a>, over hoe de allerarmsten in de wereld in de steek werden gelaten door reguliere ontwikkelingshulp. Hij is als hoogleraar economie verbonden aan Oxford, schrijft voor media als The New Statesman<\/em> en The Washington Post<\/em> en werd een paar jaar geleden geridderd voor zijn invloed op het beleid in Afrika.<\/p>\n

The Future of Capitalism<\/em> is een politiek-filosofisch pamflet, een pleidooi voor gedeelde waarden, met een snufje patriottisme en soms een cultureel-conservatief sausje.<\/p><\/blockquote>\n

Collier is de zoon van een slager, geboren en opgegroeid in het Noord-Engelse Sheffield, wat tegenwoordig \u2013 zijn woorden \u2013 the emblematic broken city<\/em> is. Hij ging naar Oxford, en in het postcodegebied waar hij nu woont bevinden zich de duurste huizen van het land, maar zijn nichtje, geboren op dezelfde dag als hij in net zo laag opgeleid gezin, bleef als tienermoeder achter zonder kansen, terwijl die van hem steeds verder toenamen.<\/p>\n\n

\n
\n
Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.<\/div>\n \n
Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je \u00e9\u00e9n artikel helemaal gratis.<\/div>\n <\/div>\n\n
\n
\n Ja, dit wil ik ><\/a>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n

Die schrijnende ongelijkheid lag aan de basis van zijn woede, waaraan vorig jaar The Future of Capitalism<\/em><\/a> ontsproot. Een boek waarin hij weliswaar aanbevelingen doet voor een betere economie (meer regulering, meer ethiek aan de top) maar dat toch eerder een politiek-filosofisch dan een economisch pamflet is, een pleidooi voor gedeelde waarden, met een snufje patriottisme en soms een cultureel-conservatief sausje. Bill Gates bleek<\/a><\/u> fan, net als de Financial Times<\/em>. Het boek kreeg ook kritiek<\/a><\/u>: Collier gelooft in de toekomst van het politieke midden, maar verkiezingsuitslagen wijzen al jaren een andere kant uit.<\/p>\n<\/span>#newcapitalism aflevering 1<\/span>Zo graaft het hedendaagse kapitalisme zijn eigen graf<\/span>6 juni 2019<\/span><\/span><\/a>\n

Geen eeuwig utopie<\/strong><\/h5>\n

The Future of Capitalism<\/em> is ook een persoonlijk boek, waarin hij verhaalt over de dochters van zijn nichtje, die op hun beurt ook tienermoeders werden, terwijl z\u00edjn dochter als tiener werd toegelaten tot een van de meest prestigieuze scholen in het land. \u2018Once started,\u2019 <\/em>schrijft hij, \u2018divergence has it\u2019s own dynamic.\u2019<\/em><\/p>\n

\u2018Goed, ja, ik ben dus een pragmatist, en dat betekent trouwens niet dat je gewoon maar een beetje wat aanklooit.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

\u00a0<\/em>Uw pleit voor pragmatisme. Best controversieel, in deze tijd.
\n<\/em>\u2018Vind je dat zelf ook niet een sad, sad, statement<\/em>? Ik bedoel, wat zegt dat over de tijd waarin we leven? Kijk naar mijn eigen land, in de ban van dogmatici en populisten. A horrible fate.\u2019\u00a0<\/em><\/p>\n

\u2018Goed, ja, ik ben dus een pragmatist, en dat betekent trouwens niet dat je gewoon maar een beetje wat aanklooit. Er is geen bijbel die je vertelt hoe je voor altijd in een soort utopie komt, en er is trouwens ook geen eeuwig utopie. Er is alleen het nu, en hoe je nu dingen oplost. Dat doe je door het bestuderen van de context, en je accepteert dat je oplossingen niet voor eeuwig zijn, maar misschien twintig jaar goed zullen blijven, voordat een en ander weer ontspoort. Zoals nu, dus.\u2019<\/p>\n

\u2018Ook kapitalisten hebben ethisch besef, en gewoonweg pragmatisch beleid kan een hoop problemen verhelpen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Bepaalde<\/a><\/u> denkers denken dat het systeem niet meer te repareren is. U zegt: het is alleen ontspoort.
\n<\/em>\u2018Ja, soms raakt kapitalisme van het pad af, kijk maar naar de geschiedenis; we kennen drie van dat soort gevallen. De eerste grote ontsporing was in 1840, in het gebied waar ik vandaan kom: het hart van de industri\u00eble revolutie. De meest welvarende stad in Europa was destijds Bradford, vlakbij Leeds. De samenklontering van mensen en fabrieken produceerde een gezondheidsramp van jewelste, er was geen riool bijvoorbeeld, en als je daar geen beleid op voert, dan sterven mensen als vliegen. Op een gegeven moment was de levensverwachting negentien jaar.\u2019<\/p>\n

\u2018Publieke \u00e9n private investeringen in riolering, in huisvesting, verhielpen de ramp. Een plaatselijke industrieel, Titus Salt, gaf het grootste deel van zijn fortuin weg om een heel nieuw soort stad te bouwen voor de arbeiders. Ik bedoel maar: ook kapitalisten hebben ethisch besef, en gewoonweg pragmatisch beleid kan een hoop problemen verhelpen. Net als de beleidsingrepen na de crisis van de jaren dertig \u2013 de tweede ontsporing. Totaal verschillend van de eerste, dat was een gezondheidsheidscrisis, de tweede was er een van massawerkloosheid.\u2019<\/p>\n

En nu?
\n<\/em>\u2018Nu zien we weer iets nieuws: een steeds groter wordende kloof tussen stad en platteland,\u00a0 en tussen mensen die niet gestudeerd hebben en kosmopolitische hoogopgeleiden, zoals jij en ik, skilled metropolitans<\/em> noem ik ze, mensen die zich hebben losgemaakt van een gezamenlijke identiteit. Ze zien de provinciale klasse als een last. \u201cShackled to a corpse\u201d (vastgeketend aan een lijk, red.), noemde Janan Ghanesh <\/a><\/u>dat in de Financial Times<\/em>. Vreselijke uitspraak.\u2019\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u2018Het kapitalisme is het enige systeem dat heeft laten zien dat het de levensstandaard voor grote groepen mensen kan verbeteren.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

U schrijft: er is niets intrinsiek smerigs aan kapitalisme. In uw eigen land zijn er nogal wat mensen \u2013 niet in de laatste plaats jongeren \u2013 die daar heel anders over denken.
\n<\/em>\u2018Als je mensen vraagt: is kapitalisme iets goeds of niet, dan zal in China de meerderheid zeggen: ja, prima systeem. En in Amerika zeggen ze: nee, vreselijk. Dat laat wel zien hoe topsy-turvy<\/em> de wereld inmiddels is. Maar het kapitalisme is het enige systeem dat heeft laten zien dat het de levensstandaard voor grote groepen mensen kan verbeteren.\u2019<\/p>\n

\u2018Alleen: het werkt niet op de automatische piloot, dat is het hem nou juist. De dogmatici op rechts denken dat het w\u00e9l op de automatische piloot werkt, en de linkse ideologen geloven \u00fcberhaupt niet dat het werkt. Als je werkelijk dat laatste gelooft, dan heb je in de na-oorlogse periode oogkleppen op gehad. En als je het eerste idee aanhangt, dan ben je de laatste veertig jaar blind geweest.\u2019<\/p>\n<\/span>#newcapitalism aflevering 2<\/span>Hoe technologische vooruitgang het kapitalisme op de knie\u00ebn zal krijgen<\/span>18 juni 2019<\/span><\/span><\/a>\n

U bent vooral kritisch op de sociaal-democratische partijen. Wat hebben zij fout gedaan?
\n<\/em>\u2018Ze zijn zich gaan afkeren van pragmatisme. Ze vroegen zich niet langer af wat de echte zorgen waren van arbeiders, of van diegenen die minder te besteden hadden. Sociaaldemocraten zijn ingekapseld door de klasse van jonge, kosmopolitische, hoogopgeleiden \u2013 mensen zoals jij eigenlijk…\u2019<\/p>\n

Nou…
\n<\/em>\u2018Ja, nee, ik bedoel niet specifiek jou, het geldt ook voor mij, al is het wat langer geleden. Maar wat ik bedoel: een hoogopgeleide klasse die zich in de steden ophoudt, zich los heeft gemaakt van provinciale wortels. En wat daarvoor in de plaats kwam was, in mijn optiek, een desperate zoektocht naar slachtoffergroepen \u2013 victim hunts. <\/em>Zodat die kosmopolitische elite kon zeggen: kijk, wij zijn moreel verheven, want wij geven om slachtoffergroepen. Hier in Groot-Brittanni\u00eb gaat het huidige debat bijvoorbeeld alleen nog over transgenders.\u2019<\/p>\n

\u2018Hartstikke belangrijk, heb ik niks op tegen, maar het gaat volledig voorbij aan de angsten en zorgen die leven onder wat ik de provinciale groepen noem, die hun levensstandaard de afgelopen veertig jaar niet zagen verbeteren en \u2013 terecht \u2013 vrezen dat hun kinderen het slechter krijgen dan zij. En dat is nou juist waar sociaaldemocraten zich w\u00e9l op moeten richten. Dat werkt in mijn optiek een stuk beter dan wat Hillary Clinton deed, met haar campagneslogan I\u2019m with her. <\/em>Wat zeg je daar nu helemaal mee \u2013 stem op mij, want ik ben ook een slachtoffer?\u2019<\/p>\n

De feministische beweging is toch niet af te doen als een beweging gebaseerd op slachtofferschap?
\n<\/em>\u2018De feministische beweging van de vorige eeuw draaide om inclusie, d\u00e1\u00e1r ging dat gevecht om, daarom heb jij de baan die je hebt, omdat dat gevecht gewonnen is, al is het nog altijd gaande. Maar de insteek was dat vrouwen bij het grotere geheel wilden horen. To be included in the \u201cwe\u201d.<\/em> Dat geldt ook voor de burgerrechtenbeweging van Afro-Amerikanen uit diezelfde periode.\u2019<\/p>\n

\u2018De feministische beweging van de vorige eeuw stelde: \u201cWij zijn ook mensen, wij willen niet alleen rechten, maar ook plichten.\u201d\u2019<\/p><\/blockquote>\n

U ziet bij de huidige emancipatiebewegingen niet precies datzelfde verlangen?
\n<\/em>\u2018De huidige groepen zetten zich juist af, gaan op zoek naar wat hen onderscheidt van het grotere geheel. De essentie van het slachtoffer. Als jij zegt dat je een slachtoffer bent, dan zeg je eigenlijk: ik draag geen verantwoordelijkheid. A get out of jail free card.<\/em> Mijn belangrijkste punt is dat we allemaal verplichtingen hebben naar elkaar toe. De feministische beweging van de vorige eeuw eiste dat ook op. Die stelde: \u201cWij zijn ook mensen, wij willen niet alleen rechten, maar ook plichten.\u201d\u2019<\/p>\n

Het harde midden<\/strong><\/h5>\n

Collier ziet zijn gelijk bevestigd in het succes van Mette Frederiksen, de sociaal-democratische leider en nieuwe premier van Denemarken. In een stuk<\/a><\/u> in The New Statesman<\/em> zet Collier uiteen hoe Frederiksen de oude achterban van de sociaaldemocraten terugwon door standpunten op migratie radicaal om te gooien. (Een analyse die overigens weersproken wordt door onder anderen Joost van Spanje<\/a>, universitair hoofddocent politieke communicatie aan de UvA, MS). \u2018Over de achterban van de sociaaldemocraten zei Frederiksen: you didn\u2019t leave us, we left you<\/em>,\u2019 vertelt Collier. \u2018Dat is brilliant.\u2019<\/p>\n

Voor Collier bewijst de nieuwe koers van de Deense sociaal-democraten dat er wel degelijk hoop is voor wat hij het \u2018harde midden\u2019 noemt. Het sluit aan bij het pleidooi in zijn boek; verschillen wegnemen door een gedeeld doel te agenderen. Zo ziet hij een extra belasting voor de stad Londen \u2013 of welke andere metropool dan ook \u2013 ten faveure van het achterland als een middel om de enorme kloof tussen stad en platteland weg te nivelleren. De angsten van de arbeidersklasse \u2013 veroorzaakt door het kapitalisme \u2013 kunnen wel degelijk worden weggenomen, denkt hij, door in navolging van Frederiksen te hameren op een gedeelde identiteit en een pragmatische aanpak \u2013 en in het Deense geval betekent dat: het verder beperken van migratie.<\/p>\n<\/span>#NewCapitalism aflevering 3<\/span>Wat is in onze economie van waarde, en wie bepaalt dat eigenlijk?<\/span>4 juli 2019<\/span><\/span><\/a>\n

U noemt pragmatisme een tegengif voor ideologie. Maar is pragmatisme in zichzelf niet \u00f3\u00f3k een ideologie?
\n<\/em>Hij zucht licht ironisch. \u2018Ik probeer niet onbeleefd te zijn als mensen dat zeggen. Maar het laat vooral een misvatting zien over wat een ideologie precies is. In mijn optiek is de filosofie van het pragmatisme de constatering dat een utopie niet bestaat, en dat er geen draaiboek is hoe we er moeten komen.\u00a0 Het is het accepteren dat de wereld inherent een onzekere plek is, en dat we niet alles weten. Dat is simpelweg hoe de wereld is: radicale onzekerheid.<\/p>\n

\u2018De grootste ramp in de moderne economie was Milton Friedman, en zijn grootste misvatting -\u2013 er waren er velen \u2013 was het wegredeneren van die onzekerheid. Er was alleen nog maar risico. Het was die ideologie die leidde tot een ongebreideld geloof in macro-economische modellen. Modellen die zelfs tijdens de crisis van 2008 nog voorspelden dat wat er op dat moment voor onze ogen plaatsvond, niet kon gebeuren.\u2019<\/p>\n

\u2018De enigen die nu de zorgen van kiezers benoemen, zijn de populisten. Pas als het midden diezelfde zorgen serieus gaat nemen, is er een toekomst voor dat midden.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

U gelooft in een toekomst voor het politieke midden. Maar in veel Europese landen verliest het midden juist ten koste van de flanken. Hoe komt u zo hoopvol?
\n<\/em>\u2018Ik geloof dat als middenpartijen terugkeren naar dat waar hun kiezers zich \u00e9cht druk om maken, de stemmers volgen. Kijk naar hoe Macron ooit opkwam, uit het niets. Of neem dus Frederiksen in Denemarken. De enigen die nu de zorgen van kiezers benoemen, zijn de populisten. Pas als het midden diezelfde zorgen serieus gaat nemen, is er een toekomst voor dat midden.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

In de serie New Capitalism spreekt Vrij Nederland nieuwe en oude denkers, over nieuwe idee\u00ebn voor de economie van nu. In deze vierde aflevering: Sir Paul Collier, hoogleraar economie aan Oxford, geridderd en gelauwerd ontwikkelingseconoom. En vurig pleitbezorger van \u2018het harde midden\u2019. Hij is fine, zegt hij ietwat bruusk op een gestelde beleefdheidsvraag, maar ook […]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-439661","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-economie"],"acf":[],"author_name":"Maaike Schoon","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/439661","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=439661"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/439661\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Maaike Schoon","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=439661"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=439661"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}