{"id":436891,"date":"2019-06-29T03:00:36","date_gmt":"2019-06-29T01:00:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=436891"},"modified":"2020-01-14T10:46:15","modified_gmt":"2020-01-14T09:46:15","slug":"jonah-falke-levensverhaal-opa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/jonah-falke-levensverhaal-opa\/","title":{"rendered":"Jonah Falke duikt in het levensverhaal van zijn opa. &#8216;Het ongeluk zat \u00edn hem&#8217;"},"content":{"rendered":"<div class=\"info-box\">\n<p><iframe src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?url=https%3A\/\/api.soundcloud.com\/tracks\/643292997&amp;color=%236a6a6a&amp;auto_play=false&amp;hide_related=true&amp;show_comments=false&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=true\" width=\"100%\" height=\"166\" frameborder=\"no\" scrolling=\"no\"><\/iframe><br \/>\n<em>\u00a0Jonah heeft zijn verhaal ook voor je ingesproken.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<h5>1.<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Een week na mijn oma\u2019s dood op 27 oktober 2018 dook er tijdens het leeghalen van haar huis een boekje op. De titel is <em>Voltooid verleden tijd<\/em>. Het werd door mijn opa geschreven op een typmachine, vlak voor zijn dood in 1992. In het boekje staat zijn levensverhaal.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Als kind was hij het slachtoffer van het sadistische geweld van zijn ouders. Ze sloegen hem met een karwats omdat hij niet aan hun hoge verwachtingen voldeed. Hij schrijft: \u2018Ik heb iedere vorm van liefde moeten missen vroeger door de terreur van mijn ouders. Waarom was ik het zwarte schaap?\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Op zijn sterfbed gaf hij het boekje aan zijn drie kinderen. Door zijn levensverhaal met hen te delen, hoopte hij dat ze beter zouden begrijpen waarom hij zelf geen goede vader was.<\/p>\n<h5>Vuistslag<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Ik heb mijn opa niet gekend. Hij overleed toen ik twee jaar was. Mijn vader had nooit een goed woord voor hem over. \u2018Ik heb niet lang gerouwd toen hij stierf,\u2019 zei hij. Van liefde was geen sprake geweest.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Opa was een autoritaire, empathieloze, narcistische man. Toen zijn kinderen klein waren, moesten ze op zijn schoot worden gehesen, want zelf was hij daar emotioneel gezien niet toe geneigd. Als mijn vader en oom als pubers te laat thuiskwamen, bleef de deur dicht en konden ze als honden buiten slapen. Van een vuistslag uitdelen was hij niet vies.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Op zijn zestiende ging mijn vader het huis uit.<\/p>\n<blockquote><p>Ik hoopte dat dit boekje helderheid zou scheppen. \u2018Lees het,\u2019 zei mijn vader, \u2018maar je mag het niet publiceren.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Er was ook het verhaal van mijn oma. Zij had haar echtgenoot onafgebroken opgehemeld. Tijdens elk bezoek zei ze tegen mij, wijzend op een foto van hem bij een flakkerend lichtje: \u2018Het is zo jammer dat hij er niet meer is en dat jij hem niet hebt gekend, het was zo\u2019n goede en slimme man.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">In het boekje had mijn opa geschreven: \u2018Graag zou ik willen dat dit werkje na lezing vernietigd zou worden.\u2019 Toch verstopte mijn oma het in het kastje waarop een kaars stond te branden, en toen ze dement was een led-waxinelichtje.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ik wist nooit wat ik moest geloven. De tegenstrijdige verhalen maakten mijn opa tot een onsamenhangend geheel, een mysterie. Ik hoopte dat dit boekje helderheid zou scheppen. \u2018Lees het,\u2019 zei mijn vader, \u2018maar je mag het niet publiceren.\u2019<\/p>\n<h5>2.<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Het boekje opent met de zin: <em>Wie na het lezen van dit werkje denkt dat de beschreven feiten zijn bijeen gefantaseerd door een geesteszieke moet ik erop wijzen dat er niets is verzonnen of verdraaid aan de beschreven toestanden en dat alles is gebaseerd op pure waarheid en werkelijk beleefde en zelf ondergane gebeurtenissen.<\/em><\/p>\n<p class=\"tekst\">De theatraliteit van deze zin stond me enorm tegen. Ik las verder.<\/p>\n<blockquote><p>Het geweld dat hij beschrijft is sadistisch. Hij werd als slaaf behandeld en onafgebroken vernederd.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Mijn opa doet een beroep op het empathische vermogen van de lezer. Hij rekent af met zijn ouders en vraagt begrip. Het geweld dat hij beschrijft is sadistisch. Hij werd als slaaf behandeld en onafgebroken vernederd.<br \/>\nNooit waren zijn schoolcijfers naar believen van zijn ouders.<\/p>\n<p class=\"tekst\"><em>Mijn vader was inventief genoeg om zich een pracht van een karwats te maken. Een stuk rondhout van zo\u2019n 30 centimeter, verlengd met leren riemen van zo\u2019n 50 centimeter. Meestal was ik gewoon gekleed. Maar vaak ook op de keukentafel op mijn blote kont. Moeder vasthouden en vader ranselen. Waarschijnlijk hebben mijn ouders er meer ondeugden ingeslagen dan eruit.<\/em><\/p>\n<p class=\"tekst\">In de vakantieperioden werd hij volkomen aan banden gelegd. Zijn broers gingen uit met vrienden, hij niet.<\/p>\n<p class=\"tekst\"><em>In de vakanties mocht ik in het geheel niet op straat komen en verrichtte voor hen alle werkzaamheden, zoals tuinwerk, de heg knippen (105 meter aan drie kanten), peren schillen om die dan gedroogd te laten worden voor de winter, het grindpad harken, enzovoorts. Ook een van de straffen van mijn vader was om mij een flinke appel te geven en in de keuken op een stoel neer te zetten. Ik moest dan net zo lang blijven zitten totdat deze appel op was. Ik was allergisch en kon ze niet eten. Het gevolg van al dat binnen de poort blijven was dan ook dat ik in mijn jeugd nooit vrienden heb gehad. Ik leefde werkelijk contactarm en keek dan ook vaak jaloers naar mijn broers, die dit niet beleefden en die dan ook \u2018beter\u2019 waren dan ik.<\/em><\/p>\n\n<div class=\"newsletter-teaser bg-gray\">\n    <div class=\"teaser__content__container\">\n                    <div class=\"teaser__header\">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.<\/div>\n        \n                    <div class=\"teaser__text\">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je \u00e9\u00e9n artikel helemaal gratis.<\/div>\n            <\/div>\n\n    <div class=\"teaser__btn__container\">\n                    <div class=\"teaser__btn\">\n                <a class=\"btn btn--rounded btn--white-bg\" \n                    href=\"\/service\/nieuwsbrieven\"\n                    data-ga-category=\"banner-newsletter-button\" \n                    data-ga-label=\"Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.\" \n                    data-ga-action=\"clicked\">Ja, dit wil ik ><\/a>\n            <\/div>\n            <\/div>\n<\/div>\n<p class=\"tekst\">Als enige van zijn broers en zus kreeg hij nooit een cadeau van Sinterklaas maar <em>enkel een paar flinke klappen met de roe. Aan die roe zat dan een briefje van mijn vader, niet van Sinterklaas (ik herkende zijn handschrift).<\/em><br \/>\nMet uitzondering van zijn schooluren groeide hij binnenshuis op. Mijn opa voert alle gebeurtenissen van vroeger op als oorzaken voor zijn eigen gebreken als vader. Hij beschrijft geen pogingen om zichzelf voor de fouten van zijn ouders te behoeden.<\/p>\n<p class=\"tekst\">De uitdrukking \u2018twaalf ambachten en dertien ongelukken\u2019 lijkt hem op het lijf geschreven. Pas op late leeftijd kreeg hij een vaste aanstelling als conci\u00ebrge op een middelbare meisjesschool in Silvolde. Het werden zijn gelukkigste jaren.<\/p>\n<figure id=\"attachment_438635\" aria-describedby=\"caption-attachment-438635\" style=\"width: 1280px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img decoding=\"async\" class=\"size-image_1280 wp-image-438635\" src=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/jonah-2-1280x890.jpg\" srcset=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/jonah-2-320x223.jpg 320w, https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/jonah-2-640x445.jpg 640w, https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/jonah-2-1280x890.jpg 1280w, https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/jonah-2-1920x1336.jpg 1920w\" alt=\"opa\" width=\"1280\" height=\"890\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-438635\" class=\"wp-caption-text\"><strong>Kinderen van een beschadigde vader<\/strong>\u00a0Aan het hoofd van de tafel Jonahs vader; linksvoor zijn oom, rechts midden zijn tante<\/figcaption><\/figure>\n<h5>3.<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Zijn zelfingenomenheid deed me twijfelen. Ik las het boekje nogmaals. Mijn argwaan werd aangewakkerd door zijn manier van schrijven: <em>Het klinkt niet erg geloofwaardig maar het is niets dan de zuivere waarheid.<\/em><\/p>\n<p class=\"tekst\">Zulke woorden deden me denken aan de man die momenteel in het Witte Huis heerst. Zegt niet alleen een leugenaar dat hij \u00e9cht te vertrouwen is? Terwijl ik had gehoopt meer over mijn opa te leren, werd ik afgeleid door twijfel.<\/p>\n<h5>Een akelig verhaal<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Ik vertelde mijn vader dat ik met alle nabestaanden over het boekje wilde praten.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Je gaat nu toch niet alsnog die hele familiegeschiedenis op straat leggen?\u2019<br \/>\n\u2018Deels, misschien, ja,\u2019 zei ik. \u2018Maar waar komt jouw behoefte vandaan om die man ineens te beschermen? Dat heb je nog nooit gedaan.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Hij zuchtte en zei: \u2018Dit is niet iets om prat op te gaan, het is beschamend. Ik heb met mezelf afgesproken nooit meer slecht over die man te spreken. Hij kan zich niet meer verdedigen. Wat heeft het voor zin?\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Zwijgen staat me meer tegen dan het vertellen van een akelig verhaal. Het lijkt me verfrissend of zelfs troostend om af en toe in de menselijke afgrond te kijken.<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Toen je me vertelde over het bestaan van dat boekje, dacht ik: <em>ik weet precies wat daarin staat<\/em>.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<h5>4.<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Rond 1800 trok een tak van de familie Falke van Duitsland naar Nederland. De achterblijvers begonnen in 1895 met het breien van sokken. Inmiddels bedraagt de gemiddelde prijs voor een paar Falke-sokken vijftien euro.<\/p>\n<p class=\"tekst\">De Falkes die naar Nederland gingen, belandden in de Achterhoek. Mijn opa groeide op in het landelijke Lichtenvoorde in een gezin van vijf kinderen. Zijn moeder was molenaarsdochter, zijn vader werd onderwijzer en ging daarmee tot de notabelen van het dorp behoren. Ineens waren ze <em>mensen die ertoe deden<\/em>.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Van dit gezin leven het jongste broertje en zusje nog. Het inmiddels 84-jarige zusje van mijn opa, mijn oudtante, sprak ik als eerste. Ik stuurde haar het boekje. Kort daarna zat ik in de woonkamer van haar lichte appartement in Arnhem-Zuid. Beneden raasde een snelweg. Ze zei: \u2018Toen je me vertelde over het bestaan van dat boekje, dacht ik: <em>ik weet precies wat daarin staat<\/em>.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Over de waarheid kon ze heel kort zijn: alles was waar. \u2018Maar,\u2019 zei ze doortastend, \u2018hij lijkt zich niet te realiseren dat anderen ook de dupe waren van onze sadistische ouders.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ze wees naar het raam en zei: \u2018Daar, in Oosterbeek, liggen mijn ouders begraven. Alles wat er vroeger is gebeurd, kwam door moeder, mijn vader was eigenlijk wel een goedzak. Als mijn moeder tegen hem zei: geef een van de kinderen een klap, dan deed hij dat en dan zag je hem vervolgens verdwaasd kijken, van: wat heb ik nu eigenlijk gedaan?\u2019 Ik knikte.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ze zei: \u2018Hij schrijft over zijn slechte schoolrapporten, h\u00e8? Dat hij ooit uit angst om naar huis te gaan in een tram heeft geslapen?\u2019<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Ik heb het behoorlijk voor m\u2019n kiezen gehad, maar het was niet zo erg als bij jouw opa. Hij voelde zich terecht het zwarte schaap.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Ik knikte weer en dacht: deze geschiedenis heeft zich letterlijk herhaald, ook mijn vader heeft buiten moeten slapen. \u2018Mijn vader was onderwijzer, alles minder dan een 9 was fout, ze hadden belachelijk hoge verwachtingen van ons. Een keer vroeg ik mijn vader: \u201cWat doe je met me als ik een 8 haal? En wat als ik een 7 haal? En een 6?\u201d enzovoorts. Bij een vier zei hij: \u201cDan sla ik je dood!\u201d Op een dag h\u00e1d ik een vier. Ik heb door alle omliggende dorpen gelopen omdat ik dacht dat mijn laatste uren geteld waren.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ik had geen idee wat te zeggen.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Alles was ge\u00ebnt op: houd je kop, wat zullen de buren er wel niet van denken,\u2019 zei mijn oudtante. \u2018We waren dan wel notabelen, maar de buren waren de echte groten.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ik dacht aan psychotherapeut Louis Tas die zei: \u2018Schaamte is het gevoel dat je in de ogen van anderen compleet waardeloos bent en dat ze daarin nog gelijk hebben ook.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ernstig zei ze: \u2018Ik heb het behoorlijk voor m\u2019n kiezen gehad, maar het was niet zo erg als bij jouw opa. Hij voelde zich terecht het zwarte schaap. De reden dat mijn ouders hem het meest straften, is me volstrekt onduidelijk. Hij was levendig, druk, dat wel. Op school bonden ze hem weleens vast op een stoel. Maar als hij zich daar misdroeg, dan moest hij dat thuis dubbel zo hard ontgelden met de zweep.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ze vroeg: \u2018Hoe was jij eigenlijk als kind?\u2019<br \/>\nIk was ook een druk kind. En ook mijn vader was een energiek kind en geen voorbeeldig student.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Ga je ook nog naar Canada? Dit jaar wordt mijn broer 91. Dat moet interessant zijn voor je verhaal, want hij heeft vreemd genoeg een perfecte jeugd gehad, mijn ouders waren weg van hem. Ze wisten al vroeg dat hij priester ging worden. Ik ben niet snel jaloers, maar dat ze tegen hem alleen maar aardig deden, dat is toch een vreemde toespitsing van liefde binnen het gezin?\u2019<\/p>\n<blockquote><p>Ontstaat de aantrekkingskracht van geweld uit de afwezigheid ervan in het eigen leven?<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Toen we afscheid namen, zei ze uit het niets: \u2018Ik kan nu nog niet dood, natuurlijk.\u2019<br \/>\n\u2018Want?\u2019<br \/>\n\u2018Ik moet eerst je artikel afwachten.\u2019<\/p>\n<h5>5.<\/h5>\n<p class=\"tekst\">In alle eerlijkheid moet ik bekennen dat het geweld en het verdriet me ook intrigeerden.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Tot een van mijn favoriete non-fictieboeken reken ik <em>De geschiedenis van geweld<\/em> van \u00c9douard Louis, over iemand die wordt aangevallen en aan de dood ontsnapt.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Is dit wroeten in het verleden mijn kleinburgerlijke zucht naar avontuur, vanaf een veilige afstand toekijken? Ontstaat de aantrekkingskracht van geweld uit de afwezigheid ervan in het eigen leven?<\/p>\n<h5>6.<\/h5>\n<p class=\"tekst\">De broer van mijn vader, mijn oom, belandde als baby in het ziekenhuis met psoriasis. Hij werd daar door nonnen op een bed vastgebonden, als Jezus aan het kruis, om het krabben tegen te gaan. De avond voor ik mijn oom sprak, stuurde hij \u2018aantekeningen\u2019 bij het boekje. Hij schreef over de akelige uitwerking die zijn vader op hem had: <em>Ik was altijd op zoek naar een vaderfiguur die impliciet liet weten achter me te staan. Ik was bang om zelfstandig stappen te zetten. Ik miste de vaderfiguur die me onvoorwaardelijk steunde, desnoods aan mijn oren trok om stappen te maken.<\/em><\/p>\n<figure id=\"attachment_438631\" aria-describedby=\"caption-attachment-438631\" style=\"width: 1280px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img decoding=\"async\" class=\"size-image_1280 wp-image-438631\" src=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/jonah-3-1280x784.jpg\" srcset=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/jonah-3-320x196.jpg 320w, https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/jonah-3-640x392.jpg 640w, https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/jonah-3-1280x784.jpg 1280w, https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/jonah-3-1920x1176.jpg 1920w\" alt=\"opa\" width=\"1280\" height=\"784\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-438631\" class=\"wp-caption-text\"><strong>Verschillende kinderlevens<\/strong>\u00a0Jonahs overgrootouders van Jonah met hun 5 kinderen. Achter het meisje (oudtante) staat de oudoom in Canada. Helemaal rechts Jonahs opa<\/figcaption><\/figure>\n<p class=\"tekst\">We spraken af in een luidruchtig eetcaf\u00e9 in Ulft. Over mijn reserves zei hij: \u2018Twijfels heb ik ook gehad, waarom dikt hij toch zo aan dat hij niet liegt? Maar die gedachten heb ik meteen verdrongen, het was vast gewoon zijn manier van schrijven.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>Als mijn vriendin me wil kwetsen, zegt ze: \u2018Is het weer allemaal in het belang van Meneer Falke?\u2019 Dat irriteert me mateloos omdat het waar is.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Ik knikte en merkte op dat mijn opa nauwelijks over zijn naasten schrijft. \u2018Het draaide ook altijd alleen om hem. Zoals veel mannen in de familie Falke vooral met zichzelf bezig zijn. Jouw vader ook, hij ging altijd zijn eigen weg en wilde niks meer met zijn familie van doen hebben.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ik slikte en dacht: ik ben precies zo, iemand die alleen met zijn eigen doel bezig is. Ik veins altijd ge\u00efnteresseerd te zijn in de ander, maar wat eraan ten grondslag ligt, is zuiver eigenbelang. Vriendschappen die geen \u2018doel\u2019 hebben, verwateren of vervelen snel. De familieleden die ik spreek voor dit verhaal had ik nooit zomaar bezocht, ik gebruik ze voor mijn verhaal. Alles moet in dienst staan van \u2018iets\u2019. Als mijn vriendin me wil kwetsen, zegt ze: \u2018Is het weer allemaal in het belang van Meneer Falke?\u2019 Dat irriteert me mateloos omdat het waar is.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ik zei dat er in het boekje staat: een kind moet zijn energie en levenslust kunnen uitleven. Mijn oom zei: \u2018Daar hebben wij als zijn kinderen niks van gemerkt. Voor jouw vader en mij gold dat muziek de belangrijkste uitlaatklep was. Ik had een luit op mijn kamer, het klankgat was afgedicht met een fraaie houtsnede. Toen vader een keer op mijn kamer kwam, schopte hij die luit zomaar omver en de houtsnede eruit. Geen excuses, alleen een veeg uit de pan, ik had dat ding daar niet neer moeten zetten.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Waar kwam zijn gedrag vandaan, denk je?\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Er zijn opvoeders die in conflictueuze situaties uit pure wanhoop aantoonbaar foute opvoedmethodes van hun ouders overnemen, bij gebrek aan pedagogische handvatten. Je oma, mijn moeder, nam het voor hem op en zei: hij heeft geen liefde gekregen, dus dan kan hij het ook niet geven.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>Net voor mijn oma met mijn opa trouwde, belde haar aanstaande schoonmoeder op en sprak: \u2018Jij gaat onze familienaam naar beneden halen als je met mijn zoon trouwt.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<h5>7.<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Mijn relatie met mijn oma was uitmuntend. Maar daarmee maakte ook zij zich schuldig aan een \u2018vreemde toespitsing van liefde\u2019. Ik kon niks fout doen in haar ogen en werd als een heilige behandeld. De andere kleinkinderen hadden het nakijken. Het was g\u00eanant om haar lofzang over mij te horen waar familieleden of vreemden bij waren. We brachten heel veel tijd door samen en voor een groot deel voedde ze me op.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ook haar beschouw ik als een \u2018slachtoffer\u2019 van mijn overgrootouders, haar schoonouders. Toen ze begon te dementeren, keerde \u00e9\u00e9n verhaal tijdens elk bezoek terug. Soms wel een paar keer per half uur. Net voor ze met mijn opa trouwde, belde haar aanstaande, \u2018notabele\u2019 schoonmoeder op en sprak: \u2018Jij gaat onze familienaam naar beneden halen als je met mijn zoon trouwt.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Mijn oma was een boerendochter. In het luidruchtige eetcaf\u00e9 vroeg ik mijn oom wat mijn oma van deze zoektocht zou hebben gevonden.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Dit had ze verschrikkelijk gevonden. Ze had gezegd dat je die man moest laten rusten. Ze zou bang zijn dat je lelijke dingen over hem zou schrijven. Want het gekke is dat het huwelijk van mijn ouders goed was. Die twee hielden zielsveel van elkaar.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Met het naar buiten brengen van dit verhaal schend ik haar vertrouwen. Nogmaals moet ik vaststellen een egocentrisch mens te zijn: oma lag nog maar net onder de grond en ik begon al schaamteloos in de historie te graven. Ik dacht aan wat ze op haar sterfbed met een brede glimlach had gezegd: \u2018Jonah, jij mag over alles schrijven, alleen niet over dat ik ooit in mijn broek plaste omdat jij me aan het lachen maakte.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>De therapeutische werking van schrijven moet nog bewezen worden, volgens mij. Misschien maakt het noteren van problemen ze alleen maar groter.<\/p><\/blockquote>\n<h5>8.<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Mijn tante bezocht ik in haar rijtjeshuis te Doetinchem. We gingen aan tafel zitten en tot mijn verbazing vertelde ze een heel ander verhaal over mijn opa.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Opa was een strenge man, ja, maar ik koester veel goede herinneringen aan hem. We werkten bijvoorbeeld veel samen in de tuin. Later gingen we dagjes uit naar pretparken en hij was dan erg leuk met de kleinkinderen en zo. Misschien behandelde hij me anders omdat ik een meisje was. Maar ik heb ook altijd gewoon redelijk goed geluisterd. Ik was geen dwarsbomer. Daarom doet dit boekje me verschrikkelijk veel pijn. Ik snap niet waarom hij niet eerder heeft verteld over zijn jeugd. Wij wisten er zo goed als niets van. Ja, dat hij het \u201cniet fijn had vroeger\u201d, dat was het. Als hij het eerder had gezegd, dan had ik hem kunnen helpen.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ze viel stil en probeerde niet te huilen. Ik vroeg: \u2018Hoe vond je het om dit boekje te herlezen?\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Ik zag er tegenop en stelde het steeds uit. Ik vond het heftig, ik heb veel medelijden met wat ze hem hebben aangedaan. Al dat zinloze mishandelen, hem als een zwart schaap behandelen. Hij was niet zo\u2019n prater, geen man van gevoel, daarom schreef hij het op, denk ik. Ik probeer soms ook dingen van me af te schrijven. Misschien zit het in onze familie\u2026\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ik glimlachte wel, maar ging er niet op in. De therapeutische werking van schrijven moet nog bewezen worden, volgens mij. Misschien maakt het noteren van problemen ze alleen maar groter.<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Ik vond het zo zielig, hij zei op zijn sterfbed: \u201cIk hoop dat ik mijn moeder niet tegenkom in de hemel.\u201d\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Net als mijn vader en oom las mijn tante het boekje toen mijn opa op sterven lag. \u2018Praten ging toen al niet echt meer, hij was al heel ver weg door de morfine. Met dat open einde heb ik het heel moeilijk gehad. Ik vond het zo zielig, hij zei op zijn sterfbed: \u201cIk hoop dat ik mijn moeder niet tegenkom in de hemel.\u201d\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Haast verontschuldigend zei ze: \u2018Je zult tot nu toe alleen de verhalen van je vader en ooms kennen, maar zo\u2019n verhaal heb ik niet. Ik kom er nu wel achter dat onze jeugdervaringen erg van elkaar verschillen. Daar moeten we het samen maar eens over hebben.\u2019 En toen opgewekter: \u2018Ergens vind ik het ook wel leuk dat ik iets positiefs te vertellen heb en het niet alleen maar drama is.\u2019<\/p>\n<h5>9.<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Met het schrijven van het boekje vraagt mijn opa om begrip en medeleven. Maakte dat het boekje tot een aflaat om rustig te kunnen sterven? Een ego\u00efstische biecht?<\/p>\n<p class=\"tekst\">Mijn eigen vader oogde het koelst van de drie kinderen. Hij had zijn eigen plan getrokken en wilde zich het liefst distanti\u00ebren van zijn verleden. Maar hij vertelde wel een keer dat hij bang was geweest om vader te worden, bang dat de geschiedenis zich zou herhalen en hij ook een gewelddadige man werd. Dat is niet gebeurd. Hij heeft me nooit met een vinger aangeraakt of vernederd, maar louter gestimuleerd waar het kon en verder vrijgelaten.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Doorgaans is mijn vader een bedachtzame, kalme Falke. Maar soms kan hij razend worden en streng zijn. Als mijn moeder hem op zo\u2019n moment wil raken, zet ze haar joker in en zegt: \u2018Je bent net je eigen vader nu.\u2019<\/p>\n<figure id=\"attachment_438633\" aria-describedby=\"caption-attachment-438633\" style=\"width: 1280px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img decoding=\"async\" class=\"size-image_1280 wp-image-438633\" src=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/aangepast-jonah-1-1280x1866.jpg\" srcset=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/aangepast-jonah-1-320x467.jpg 320w, https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/aangepast-jonah-1-640x933.jpg 640w, https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/aangepast-jonah-1-1280x1866.jpg 1280w\" alt=\"opa\" width=\"1280\" height=\"1866\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-438633\" class=\"wp-caption-text\"><strong>Een gelukkig huwelijk<\/strong>\u00a0Opa en oma bij de brug in Doesburg zomer 1952<\/figcaption><\/figure>\n<h5>10.<\/h5>\n<p class=\"tekst\">In de periode dat ik aan dit verhaal werkte, maakte ik mij zelf ook schuldig aan huiselijk geweld. Ik had mensen gesproken over wat voor impact mijn opa\u2019s jeugd en het geweld hadden gehad, maar kennelijk had ik daar niks van geleerd.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Mijn vriendin en ik stonden al enige tijd naar elkaar te schreeuwen. Het werd steeds erger en het hield maar niet op. Op den duur stond ze op een centimeter van mijn neus af. Ik stond met mijn rug tegen het aanrechtblad. Ik wilde dat ze stopte. Zonder nadenken duwde ik haar met mijn volle kracht van me af. Ze viel tegen de tafel en kwam keihard neer. Ze greep naar haar stuitje en even was ik bang dat ze blind zou worden. Ik kreeg een droge mond, ging op de grond naast haar zitten en bood onafgebroken mijn excuses aan, maar die hoefde ze niet. Ik schaamde me. Ze riep: \u2018Donder op, ik wil je niet meer zien, ga weg, anders bel ik de politie.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ze had wel met d\u2019r kop tegen de punt van de tafel kunnen komen. En dan?<\/p>\n<blockquote><p>Mijn geliefde had de vernedering van het op de grond gegooid worden het allerergste gevonden.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Nog nooit had ik me zo machteloos gevoeld. Dat ik het zo makkelijk lichamelijk van haar kon winnen, deed me walgen van mezelf. Ik pakte mijn tas, ging de stad uit en vluchtte het platteland op als een bang dier. Het was onwerkelijk om zo buiten het beeld te treden dat je van jezelf hebt.<\/p>\n<h5>Besef van liefde<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Twee dagen later stond ik op de stoep met een mandarijnenboompje. Mijn geliefde had de vernedering van het op de grond gegooid worden het allerergste gevonden. Ze zei: \u2018Ik voelde me een zwakke vrouw, en dat wil ik nooit meer voelen.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">In het begin was alles tussen ons onwennig, alsof we elkaar opnieuw moesten leren kennen, op een onaangename manier.<\/p>\n<p class=\"tekst\">De enige positieve bijwerking van dit voorval was, voor mij, dat het me deed beseffen hoeveel ik van haar hield. Maar wat had zij daaraan? Je zou dat ook louter ego\u00efsme kunnen noemen. Was dit besef van liefde ook ooit voorgekomen bij mijn opa of zijn ouders? Hun geweld was systematisch en niet incidenteel. Ik ontdekte dat in spijt tenminste nog liefde schuilt.<\/p>\n<h5>11.<\/h5>\n<p class=\"tekst\">In maart reisde ik met mijn vriendin naar Canada voor een bezoek aan de oudoom die priester was geworden. Als broer van mijn grootvader moest hij het geweld hebben meegemaakt en antwoord kunnen geven op de vraag of het inderdaad zo erg was.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Voor vertrek bezocht ik mijn oudtante. Ze lag in het Radboud-ziekenhuis in Nijmegen en was bijzonder blij om me te zien. Ze vertelde dat ze bijna was gestikt door vocht achter haar longen. \u2018Maar ik kan nog niet dood,\u2019 zei ze. \u2018Dat weet je, h\u00e8?\u2019<\/p>\n<h5>12.<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Op het treinstation van Ottawa stiefelde een oude man voorbij. Aarzelend riep ik: \u2018Falke?\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Hij draaide zich om en zei: \u2018Falke?\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Mijn oudoom leek op mijn opa, die ik alleen kende van foto\u2019s. Het was een lange, kale man met een scherpe blik. Hij droeg knalblauwe sokken in sandalen, een beige jas en een gebreide muts. We schudden elkaar de hand, hij glimlachte kort en zei: \u2018Ok\u00e9, kom!\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Ik rij nauwelijks auto,\u2019 zei hij. Een minuut later werd duidelijk waarom. We zagen de universiteit van Ottawa en het parlementsgebouw, zei hij. Maar om iets uit te leggen of aan te wijzen stond hij soms bijna stil op de snelweg. In de achteruitkijkspiegel zag ik mijn geliefde steeds witter worden.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Voor een gigantische villa in een woonwijk stapten we uit. Mijn oudoom zei: \u2018Hier huizen de inwoners van onze gemeenschap: <em>the priests of the sacred heart<\/em>.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>De man leek meer gewend aan vertellen dan aan vragen stellen. Pas op dag drie vroeg hij mijn geliefde en mij: \u2018Wat doen jullie eigenlijk voor werk?\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">We bewonderden het Villa Kakelbont-achtige huis. Het interieur was zo oud als mijn oom zelf. Op de vloeren lag een dik tapijt. Daaronder hoorde je het hout kraken. Alleen de koelkast was gloednieuw.<\/p>\n<p class=\"tekst\">De temperatuur binnen was tropisch. We gingen zitten in de serre vol planten en een vogelkooi met drie schetterende parkieten. We dronken slappe koffie en mijn oudoom sprak: \u2018Ik wist op mijn twaalfde al dat ik priester wilde worden, dus ik ging naar het grootseminarie.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Het was een vreemde gewaarwording dat hij tijdens het praten precies dezelfde grote en beweeglijke handgebaren maakte als mijn vader. En nog voor hij sprak, wist ik wanneer hij iets ironisch ging zeggen. In welke kleine trekken dat zat, weet ik niet. Maar als een vreemde voelde hij niet.<\/p>\n<p class=\"tekst\">De volgende dagen zou hij vertellen als een wandelende encyclopedie. De man leek meer gewend aan vertellen dan aan vragen stellen. Pas op dag drie vroeg hij mijn geliefde en mij: \u2018Wat doen jullie eigenlijk voor werk?\u2019 Het moest beroepsdeformatie zijn, hij was priester en kunstonderwijzer geweest, onder meer in Oeganda.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Dozen vol foto\u2019s die hij in Afrika maakte, had hij onlangs aan de straat gezet. \u2018Niemand wil ze zien en ik ben oud, dus ik moet langzaam van alles af.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ik hoopte dat hij nog van meer dingen af wilde voor zijn dood. Daarom was ik er immers: om een pijnlijk verhaal te ontwaren of gewoon om grofvuil op te halen.<\/p>\n<h5>Altijd een geweer<\/h5>\n<p class=\"tekst\">De volgende dag bezochten we zijn oude parochie. Een man vertelde me er dat hij altijd een geweer bij zich droeg. Er liepen te veel gekken rond.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Tijdens het eten die avond zei een priester: \u2018Hebben jullie het nieuws al gehoord? Er is vandaag een priester neergestoken tijdens een dienst in Montreal.\u2019 Er werd gezucht aan tafel. \u2018Tegen zulke gekken kan niemand zich verdedigen.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Later die avond vertelde ik eindelijk over het boekje. Mijn oudoom wilde het eerst lezen. Hij zei: \u2018Mijn broer was really the black sheep van de familie. Ik ken hem beter dan hij zichzelf kende.\u2019<\/p>\n<h5>13.<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Die nacht las hij het boekje. De volgende ochtend zei hij: \u2018Toen je opa hier op bezoek was, hebben we het over zijn jeugd gehad. Hij moest erg huilen. Zijn hele verhaal heeft te maken met het ophouden van de stand. Mijn vader had zich opgewerkt uit een armoedig milieu tot hoofdonderwijzer. Dat was iets waar je niet aan moest komen. En daar zit de knoop. Want mijn broer, jouw opa, was een moeilijke en onverschillige man. Dat was iets waarmee hij geboren werd. Hij dreigde altijd de hoge verwachtingen van het dorp voor de Falkes naar beneden te halen. Mijn ouders waren vaak ten einde raad in hun pogingen om hem in te passen in hun \u201cideale\u201d familie.\u2019 De aanhalingstekens verzorgde hij zelf, met zijn lange vingers.<\/p>\n<blockquote><p>Een man vertelde me er dat hij altijd een geweer bij zich droeg. Er liepen te veel gekken rond.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">\u2018Bijvoorbeeld,\u2019 zuchtte hij, \u2018je opa ging trouwen. Iedereen in de kerk wachtte op het bruidspaar, het orgel speelde en de mis begon al. En je opa, hij was er niet. Hij kwam twintig minuten te laat aan voor z\u2019n eigen trouwerij. \u201cJa, ik was de ringen vergeten. En toen we de ringen gingen halen, kwamen we vast te zitten in een sloot.\u201d Met paarden moest hun auto eruit getrokken worden. Dit is maar \u00e9\u00e9n voorbeeld, h\u00e8?\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ik kende de foto van het bruidspaar dat angstig naar een groot zwart paard keek. Met mijn oma had ik vaak om gelachen om deze tragikomedie.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Je kunt erom lachen, maar het is iets wat alleen hem kon overkomen,\u2019 zei mijn oudoom streng. \u2018Hij had iets van nature, het ongeluk zat \u00edn hem. Dus het is niet allemaal puur de schuld van mijn ouders. Dat moet je ook inzien. Hij was een erg lastige leerling. Bij elke docent ging het mis. En er was later ook niet \u00e9\u00e9n werkgever die met hem kon.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Hij lachte ongemakkelijk, sloeg zijn armen over elkaar en zei: \u2018Eens waren onze vader en moeder een dag weg, en je opa was het mannetje in het huis. Hij was helemaal dol, zette de radio loeihard en met z\u2019n vuisten hengstte hij op de piano. Mijn vader was vroeger vioolspeler. Je opa greep die viool van de muur en speelde.\u2019 Met zijn grote beweeglijke handen deed mijn oudoom een wilde violist na. \u2018En natuurlijk brak hij de viool in twee\u00ebn. Zo was hij. Constant van die onbenullige uitbarstingen, en dan kreeg hij weer straf. Hij leek niet te willen deugen. Elke zondag moesten wij als een keurig geklede familie door het dorp wandelen, en we mochten niet tegen stenen schoppen! Maar wie deed dat wel?\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">In het boekje schrijft mijn opa dat hij als kind weliswaar druk was, maar niet zo wild als mijn oudoom zegt. Als ik dit verhaal moest geloven, was hij misschien een soort ADHD\u2019er. \u2018Ben jij weleens mishandeld door je ouders?\u2019 vroeg ik.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Nee, nooit. Een andere broer heeft \u00e9\u00e9n keer een goed pak klappen gehad.\u2019<br \/>\n\u2018En je zus natuurlijk, mijn oudtante\u2026\u2019<br \/>\n\u2018Die heeft nooit slaag gehad!\u2019<br \/>\n\u2018Ze zegt zelf van wel\u2026\u2019<br \/>\n\u2018Dat betwijfel ik.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Het was vreemd om hem zo stellig te horen over iets wat zijn zus haar hele leven met zich mee heeft moeten dragen.<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Mijn vader was geen goede leraar, hij had geen controle op school. En thuis was er zijn eigen zoon, die kon hij wel aan.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">\u2018Kon jij er iets van zeggen, als ze je broer sloegen?\u2019<br \/>\n\u2018Nee, dat was aan mijn ouders. \u201cWat heb je nou weer gedaan?\u201d schreeuwde mijn vader dan. \u201cWaarom heb je een vier op je rapport?\u201d En hij maar jammeren, ja maar. Ik had altijd goede rapporten. De beste of de tweede van de klas. Er was geen moeilijkheid aan. Bij mij ging alles vanzelf. Je opa zei op een dag: \u201cWat hij kan, dat kan ik ook, als ik maar het wil.\u201d Toen heeft hij straf gehad. Maar het was ook een onnozele opmerking, natuurlijk.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Als kind heb ik dat bijna letterlijk ook tegen mijn leerkrachten gezegd: \u2018Als iedereen het doet en kan, dan kan ik het ook. Maar het interesseert me niet.\u2019 Mijn ouders en leerkrachten sloegen me niet, maar zeiden: \u2018Laat dan eens zien wat je kan.\u2019 Dat was mijn eer te na. Ze stuurden me naar het vmbo.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Wat vond je ervan dat hij zo wild was als kind?\u2019 vroeg ik.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Ik heb het allemaal gezien en er doorheen geleefd, en in zekere zin heb ik er ook onder geleden. Ik had geen idee wat er van hem moest worden. Ik kon gemakkelijk met mijn zus spelen, die zes jaar jonger is. Met hem ging dat niet. Dat ligt aan allerlei fysieke en psychische redenen. Maar de andere oorzaak is dus die kleinburgerlijkheid van mijn ouders. Dat heeft hem tegengewerkt. Mijn vader was geen goede leraar, hij had geen controle op school. En thuis was er zijn eigen zoon, die kon hij wel aan.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ik knikte en vroeg hoe mijn opa op latere leeftijd was.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Dat was zijn goede tijd. Ik gaf hem eens vijfduizend dollar en zei: \u201cIk wil hebben dat je eens reisjes gaat maken.\u201d Ze gingen altijd maar aan de Rijn in de wei zitten met een tent. Toen hebben ze een paar mooie reizen gemaakt. Naar Rome en een paar weken in dit huis. Verder was het een groot geluk dat hij op latere leeftijd de liefde voor klassieke muziek vond. Beethoven was hem heilig. En je oma, zij had echt een hele goede invloed op hem. Ze was het zachte element. Dat was nodig om de dwarsheid die in hem zat te compenseren.\u2019 En toen zei hij na een korte stilte besluitend: \u2018Je oma was heerlijk.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Wat me met terugwerkende kracht het meest \u2018steekt\u2019 aan het \u2018levensverhaal\u2019 uit het boekje, is dat mijn opa slechts in een enkele bijzin over zijn vrouw praat.<\/p>\n<h5>De schone schijn<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Bij het afscheid op het busstation van Ottawa gaf mijn oudoom me een brief mee. Toen de bus Ottawa uitreed, luisterde ik naar het album <em>Here Is What Is<\/em> van de Canadees Daniel Lanois en ik las de brief. Mijn oudoom besluit die met: \u2018Ik raad je aan, zoals je opa zelf ook begon te begrijpen en voorstelde, om het documentje te verbranden. Iedereen heeft eruit geleerd waarom hij, soms duidelijk onredelijk, moeite had met de opvoeding van zijn eigen drie kinderen. Gelukkig heeft de natuurlijke zachtmoedigheid van je oma daarin de nodige balance gebracht. Bijna niemand is een compleet opvoeder.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>Hoe graag ik het ook wilde, helemaal los zal ik er nooit van raken, ik neem het verhaal hoe dan ook mee.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Toen ik later mijn oudtante dit artikel liet lezen, sprak ze een aantal dingen tegen die mijn oudoom had gezegd. Volgens haar waren haar ouders helemaal niet van schamele komaf. Werd niet alleen mijn opa mishandeld met de karwats. Heeft ze haar moeder nooit echt als een schat of wijze vrouw gezien en het feit dat mijn opa \u2018hun teleurstelling\u2019 was, vond ze onbegrijpelijke woorden van de priester. Ook zei ze dat ik de gewelddadige dieptepunten wel erg veel aandacht gaf in mijn verhaal. Maar ze voegde eraan toe: \u2018Waar ik mezelf op betrap, is dat ik van jou een persoon wil maken die de naam Falke met trots draagt en die eventueel doorgeeft.\u2019 Daar hoorde ik niets anders in dan dat zij ook de schone schijn wilde ophouden. Herhaalde de geschiedenis zich?<\/p>\n<p class=\"tekst\">De muziek van Daniel Lanois paste goed bij het besneeuwde landschap in Canada. Op het album Here Is What Is is een dialoog tussen Brian Eno en Daniel Lanois te horen. Eno zegt, haast als een priester: \u2018<em>Beautiful things grow out of shit. Nobody ever believes that. Everyone thinks that Beethoven had his string quartets completely in his head \u2013 they somehow appeared there and formed in his head \u2013 and all he had to do was write them down and they would be manifest to the world. But what I think is so interesting, and would really be a lesson that everybody should learn, is that things come out of nothing.\u2019 \u2018You know, the tiniest seed in the right situation turns into the most beautiful forest. And then the most promising seed in the wrong situation turns into nothing.<\/em>\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Die woorden leken verband te houden met mijn opa\u2019s jeugd als teleurstellende nazaat in een \u2018hoopvolle\u2019 omgeving, maar ook met zijn liefde voor Beethoven en het gelukkige huwelijk met mijn oma, na hun stroeve start van het verschil in stand en het paard in de sloot.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ik keek uit het raam en ik had erg veel zin om dit familieverhaal af te ronden en verder te gaan. Want op zoektocht waren maar weinig <em>beautiful things<\/em> <em>out of shit<\/em> tevoorschijn gekomen. Hoe graag ik het ook wilde, helemaal los zal ik er nooit van raken, ik neem het verhaal hoe dan ook mee. De enige manier om dit te veranderen, verder te gaan, is misschien wel om me voort te planten en een goede vader te worden.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Wellicht was ik gewoon opgewonden. De afgelopen dagen hadden mijn geliefde en ik niet gevree\u00ebn. Het kruisje boven ons bed, in het gehorige huis vol priesters, had het verlangen gedoofd. Meteen nadat de bus aankwam in Montreal bedreven we de liefde, in een hotelkamer op zevenhoog.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>De opa van schrijver Jonah Falke was als kind slachtoffer van zijn sadistische ouders. Vlak voor zijn dood schreef hij op wat hem was overkomen, en waarom hij zelf later ook geen goede vader was. Als het boekje van zijn opa opduikt, begint Jonah Falke een zoektocht naar het ware verhaal.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-436891","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","dossier-leven"],"acf":[],"author_name":"Jonah Falke","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/436891","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=436891"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/436891\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jonah Falke","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=436891"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=436891"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}