\u2018Elke maand dat een statushouder niet in de bijstand zit, is winst. Onze investering mikt op een rendement van 8 procent. Als we dat niet halen, is de belegging financieel minder succesvol, maar dragen we toch bij aan een maatschappelijk doel.\u2019<\/p>\n
Aan het woord is Cortijn van Valkenburg. De jonge bankier is penningmeester van vermogensfonds Fundatie Van den Santheuvel, Sobbe, en daarnaast actief als private banker<\/em> bij InsingerGilissen. In de statuten van het familiefonds staat dat het zich wil inzetten voor zwakkeren in de samenleving; naast conventioneel beleggen doet het ook aan liefdadigheid.<\/p>\n Vanuit die dubbele doelstelling investeerde Fundatie Van den Santheuvel, Sobbe een half miljoen euro in een project in Veldhoven. Daarmee wil de Brabantse gemeente gelegaliseerde vluchtelingen aan een baan helpen. Het vermogensfonds ontvangt een vergoeding van de gemeente voor iedere maand bijstandsuitkering die daarmee wordt uitgespaard. Als het lukt de statushouders minstens twee jaar achtereen aan het werk te houden, krijgt het de investering terug. Met een bonus.<\/p>\n \u2018De kers op de taart,\u2019 aldus Van Valkenburg.<\/p>\n Gemiddeld zit een statushouder zo\u2019n acht jaar in de bijstand. Veldhoven is de eerste gemeente die dit hardnekkige probleem op een innovatieve wijze probeert te tackelen. Tweehonderd gelegaliseerde vluchtelingen nam de gemeente de afgelopen vijf jaar op. Driekwart van hen ontvangt een uitkering. Niet zo vreemd, want een gemiddeld inburgeringstraject neemt al gauw drie jaar in beslag; een periode waarin de statushouder niet mag werken.<\/p>\n De kosten van 15.000 euro per vluchteling per jaar hangen de gemeente als een molensteen om de nek.<\/p>\n \u2018Als gemeente kunnen we dit niet betalen,\u2019 aldus de wethouder, \u2018maar onze investeerders kunnen dat wel.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Onder aanvoering van D66-wethouder Mari\u00ebnne van Dongen-Lamers bedacht Veldhoven een creatieve oplossing. Het selecteerde een groep van 66 statushouders voor een intensief inburgeringstraject. Een lokale startup, de sociale onderneming IamNL, is verantwoordelijk voor hun begeleiding. Daarbij wordt samengewerkt met lokale ondernemers. De \u2018Nonnen van Vught\u2019 (taalinstituut Regina Coeli) verzorgen een stoomcursus Nederlands.<\/p>\n \u2018Als gemeente kunnen we dit niet betalen,\u2019 aldus de wethouder bij de start van het project, \u2018maar onze investeerders kunnen dat wel.\u2019 Naast het half miljoen van vermogensfonds Fundatie Van den Santheuvel, Sobbe investeerde een partij die voorlopig onbekend wil blijven eenzelfde bedrag.<\/p>\n Eigenlijk klopt de naam van geen kant. Social impact bonds zijn geen risicoloze obligaties (bonds). Prestatiecontracten is een betere naam. Of: op resultaat gebaseerde investeringen. De kern is dat de overheid met een (sociaal) ondernemer en \u00e9\u00e9n of meer financiers een contract sluit over een specifieke aanpak om een maatschappelijke probleem op te lossen. Wordt het van tevoren afgesproken doel gehaald, dan betaalt de overheid uit. Is dat niet het geval, dan hoeft deze de investeerder niet te compenseren voor het gelopen risico. Daarmee is het voor de overheid in principe een aantrekkelijk spel zonder nieten.<\/p>\n Het fenomeen kwam vijf jaar geleden overwaaien uit Groot-Brittanni\u00eb. Daar gingen inmiddels zo\u2019n 150 social impact bonds (SIB\u2019s) van start. Ook is er een overkoepelend SIB Fund.<\/p>\n President Obama lanceerde in de vorm van het Social Innovation Fund iets soortgelijks in de VS. Dat fonds investeerde inmiddels een half miljard dollar privaat geld in achterstandswijken.<\/p>\n Er zijn ook experimenten gaande met dergelijke constructies op het terrein van ontwikkelingssamenwerking (onderwijs en gezondheidszorg) en humanitaire hulpverlening (via het internationale Rode Kruis).<\/p>\n Na de VS en het VK is Nederland met een tiental social impact bonds koploper in Europa. Er zou een kleine 14 miljoen euro mee gemoeid zijn. De actiefste belegger is het ABN AMRO Social Impact Fonds. De meeste SIB\u2019s zijn op gemeenteniveau en richten zich op de arbeidsmarkt. Maar er zijn ook al health impact bonds<\/em> gelanceerd, voor families in de Haagse Schilderswijk en voor begeleiding van kankerpati\u00ebnten. Het Amsterdamse Social Finance NL (opgezet door ABN AMRO en het Oranje Fonds) werkt met een aantal gemeenten aan een social impact bond Jongvolwassenen.<\/p>\n<\/div>\n Tot nu toe is de aanpak succesvol, meldt de gemeente. De helft van de geselecteerde groep statushouders is na een jaar scholing aan het werk.<\/p>\n Een ijzersterke business case, aldus de Veldhovense wethouder. \u2018Het kost ons alleen geld als we succesvol zijn, en dan nog altijd minder dan de bijstand ons nu kost.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Als het lukt hen blijvend uit de bijstand te houden, levert dat een forse besparing op aan bijstandsuitkeringen. Driekwart daarvan vloeit terug naar de investeerders, de rest is voor de gemeente. En de maatschappelijke winst is groot.<\/p>\n Een ijzersterke business case, aldus de Veldhovense wethouder. \u2018Het kost ons alleen geld als we succesvol zijn, en dan nog altijd minder dan de bijstand ons nu kost.\u2019<\/p>\n Het precieze resultaat van de Veldhovense aanpak weten we pas over een kleine twee jaar, als het project afloopt. Maar de politiek is alvast enthousiast. Minister Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (D66) kwam al op bezoek, en wil naar verluidt elementen ervan opnemen in de nieuwe Inburgeringswet waar hij aan werkt.<\/p>\n Zijn staatssecretaris Tamara van Ark (VVD) riep gemeenten onlangs op vaker gebruik te maken van social impact bonds. Private investeringen zijn volgens haar een uitstekend middel om problemen in het onderwijs, hulp aan vluchtelingen, schuldproblematiek of hardnekkige werkloosheid op te lossen.<\/p>\n Opvallend is dat de steun voor private investeringen in traditionele overheidstaken niet via een simpele links-rechts scheiding verloopt. Zo toonde de SP zich in de Tweede Kamer een geharnast tegenstander. Maar SP-senator Hans-Martin Don (\u2018Ik ben een pragmaticus\u2019) heeft een afwijkend standpunt. Als directeur Jeugdbescherming & Reclassering bij het Leger des Heils heeft Don dagelijks te maken met de sociale problematiek van kwetsbare mensen.<\/p>\n \u2018Zolang de overheid tekortschiet op deze terreinen, is het goed om met de particuliere sector na te denken over investeringen in het sociale domein.\u2019<\/p><\/blockquote>\n \u2018Ik ben m\u00e9t mijn partij van mening dat de overheid ernstig tekortschiet op deze terreinen,\u2019 zegt hij. \u2018Maar zolang daar geen verandering in komt, is het goed om met de particuliere sector na te denken over investeringen in het sociale domein.\u2019<\/p>\n Don wijst erop dat de charitatieve sector al eeuwenlang betrokken is bij de aanpak van maatschappelijke problemen. Het vernieuwende van de social impact bonds is dat er een financieel rendement wordt uitgekeerd aan de investeerder.<\/p>\n Don kan ermee leven, zolang het gaat om een \u2018bescheiden vergoeding\u2019.<\/p>\n \u2018De socialistische heilstaat komt er niet onmiddellijk mee dichterbij,\u2019 zegt hij met een ironische ondertoon, \u2018maar veel sociale problemen zijn nu eenmaal hardnekkig. Onze huidige overheid heeft daar geen antwoord op. Dan is het goed te experimenteren met een andere aanpak.\u2019<\/p>\n Ook het Leger des Heils denkt na over het inzetten van de private markt, met name voor de financiering van huisvesting van mensen die op een normale wijze niet aan een huis kunnen komen. Don: \u2018Zolang het Leger maar in de lead blijft, vind ik dat prima. Dat geldt ook voor gemeenten: experimenteer volop, maar houd wel de touwtjes in handen. We moeten niet naar Amerikaanse toestanden, met een overheid zich alsmaar verder terugtrekt en een samenleving die steeds meer leunt op private investeerders. Dat vind ik misselijkmakend.\u2019<\/p>\n Toch is het de vraag of al dat enthousiasme over private investeringen in het sociale domein wel zo terecht is. Het tiental social impact bonds dat de afgelopen jaren in ons land van start ging, is maar in beperkte mate succesvol. Het eerste project, waarbij de gemeente Rotterdam in zee ging met externe partijen om de jeugdwerkloosheid aan te pakken, was nog hoopgevend. Het lukte daar een groep jongeren sneller dan gemiddeld te begeleiden naar werk, opleiding of eigen bedrijf. Met een rendement van 12 procent waren ook de investeerders tevreden. Maar een project van het ministerie van Justitie en Veiligheid om met privaat geld 150 ex-gedetineerden te begeleiden naar vast werk, draaide uit op een complete mislukking.<\/p>\n Social impact bonds zijn \u2018een complexe oplossing voor een overheid die haar zaken niet op orde heeft\u2019.<\/p><\/blockquote>\n Hoogleraar Harry Hummels, sinds 2016 hoogleraar Social Entrepreneurship aan Universiteit Utrecht en erkend specialist op het terrein van impact investeren, weet wel waar dat aan ligt. Op het economenplatform Me Judice noemde hij social impact bonds \u2018een complexe oplossing voor een overheid die haar zaken niet op orde heeft\u2019. Hij zegt het enthousiasme ervoor goed te begrijpen, maar plaatst kanttekeningen. Zo is de aanpak naar zijn idee vooral effectief bij relatief simpele kwesties. \u2018Complexe vraagstukken die vragen om een ge\u00efntegreerde benadering van verschillende hulpverlenende instanties, zoals rondom probleemgezinnen of -jongeren, lenen zich er in de regel minder voor.\u2019<\/p>\n Het idee van publiek-private samenwerking is uitstekend, concludeert Hummels, maar de uitwerking laat te wensen over. Hij ziet meer in de oprichting van een publiek investeringsfonds voor moeilijk te financieren maatschappelijke problemen. De overheid blijft dan verantwoordelijk voor het succes, anders dan bij social impact bonds. Die zetten gemeenten ertoe aan achterover te leunen, zegt de hoogleraar, vanuit de gedachte dat de markt het probleem wel oplost.<\/p>\n\nCreatieve oplossing<\/strong><\/h5>\n
Wat zijn social impact bonds?<\/strong><\/h5>\n
Maatschappelijke winst<\/h5>\n
Socialistische heilstaat<\/strong><\/h5>\n
Simpele kwesties<\/strong><\/h5>\n