{"id":430523,"date":"2019-05-27T03:00:26","date_gmt":"2019-05-27T01:00:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=430523"},"modified":"2020-01-14T10:39:28","modified_gmt":"2020-01-14T09:39:28","slug":"bangvoordebaas-seksloos-machtsmisbruik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/bangvoordebaas-seksloos-machtsmisbruik\/","title":{"rendered":"#BangVoorDeBaas: waarom seksloos machtsmisbruik zo moeilijk te bestrijden is"},"content":{"rendered":"<div class=\"info-box\"><iframe src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?url=https%3A\/\/api.soundcloud.com\/tracks\/627393924&amp;color=%23949494&amp;auto_play=false&amp;hide_related=true&amp;show_comments=false&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=false\" width=\"100%\" height=\"166\" frameborder=\"no\" scrolling=\"no\"><\/iframe><br \/>\nLiever luisteren dan lezen? Blendle Audio heeft dit verhaal ingesproken.<\/div>\n<p>Elke dag met lood in je schoenen naar je werk, bang om ontslagen te worden, hartkloppingen, stress, voortdurend op je hoede voor een uitbrander. Exacte cijfers zijn er niet, maar volgens een ruwe schatting van organisatieadviseur Peter Fijbes, auteur van het boek <em>Angstcultuur <\/em>(2017)<em>, <\/em>is dertig procent van alle werkende Nederlanders bang voor de baas. Toch leidt het fenomeen nauwelijks tot maatschappelijke verontwaardiging.<\/p>\n<p>Gek eigenlijk, na de #MeToo-beweging van 2017 die seksueel machtsmisbruik voorgoed <em>not done<\/em> verklaarde. Hoewel het onlangs naar buiten gebrachte jarenlange \u2018grensoverschrijdend gedrag\u2019 van hoogleraar arbeidsrecht R.B. misschien anders doet vermoeden, zullen mannen op machtsposities over het algemeen toch niet zo snel meer oneerbaar voorstellen doen zonder te denken aan de Harvey Weinsteins, Job Gosschalks en Tariq Ramadans van deze wereld.<\/p>\n<blockquote><p>Bazen die hun macht op nietsontziende wijze inzetten, hoeven zich nauwelijks te verantwoorden voor de rechter en de publieke opinie.<\/p><\/blockquote>\n<p>Dat blijkt niet het geval bij wat je \u2018seksloos machtsmisbruik\u2019 zou kunnen noemen. Bazen die hun macht op nietsontziende wijze inzetten, hoeven zich nauwelijks te verantwoorden voor de rechter en de publieke opinie. Af en toe bericht een krant over dergelijke misstanden, onlangs nog bij het ministerie van Justitie, waar een angstcultuur zou heersen, in 2017 bij de Universiteit Leiden, waar drie hoogleraren werden aangepakt wegens tirannieke methodes, en in 2012 bij het COA, waar toenmalig directeur Albayrak een schrikbewind voerde.<\/p>\n<p>In geen van deze gevallen kwam het tot een grootscheeps maatschappelijk debat. Spandoeken tegen seksuele intimidatie op de werkvloer waren er volop tijdens MeToo-demonstraties, maar waarom staat dat woord \u2018seksueel\u2019 er zo prominent? Zou \u2018tegen intimidatie op de werkvloer\u2019 niet ook voldoen? Waarom staat mentaal machtsmisbruik, dat vaak gepaard gaat met fysieke klachten, eigenlijk in de schaduw van seksueel machtsmisbruik? Staat lichamelijke integriteit boven geestelijke? En is er sprake van toevallige excessen of is het tijd voor een hashtag BangVoorDeBaas?<\/p>\n<h5><strong>Motiveren door te d\u00e9motiveren<\/strong><\/h5>\n<p>In dit verhaal komen mensen aan het woord die slachtoffer waren van het machtsbeluste gedrag van hun baas, die hun baan verloren of uit pure wanhoop over de dagelijkse martelgang ander werk zochten. Op \u00e9\u00e9n na willen de ge\u00efnterviewden liever anoniem blijven. Zij moeten nog verder met hun leven, zijn op zoek naar een nieuwe baan of zijn zelfs nu nog bang voor hun oude baas.<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Ik hoefde alleen maar de eerste letter van zijn voornaam te zien verschijnen op mijn telefoonscherm om al last te krijgen van hartkloppingen en een opgejaagd gevoel.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>\u2018Ik hoefde alleen maar de D, de eerste letter van zijn voornaam, te zien verschijnen op mijn telefoonscherm om al last te krijgen van hartkloppingen en een opgejaagd gevoel,\u2019 vertelt ambtenaar Lies (35) in een lawaaiig caf\u00e9. Ze draagt een broekpak, wiebelt zenuwachtig op haar stoel en zit veelvuldig aan haar vers gedraaide paardenstaart. \u2018Meestal was die angst gegrond, als hij bijvoorbeeld een mailtje stuurde waarin hij mij op ferme toon betichtte van iets wat ik niet gedaan had. Dan hoorde ik mezelf excuses aanbieden terwijl iemand anders in de fout was gegaan. De rest van het kantoor leed net zo erg als ik: altijd beducht op onredelijke verzoeken, scheldkanonnades, dreiging met ontslag, opmerkingen die ervoor zorgden dat je steevast het gevoel kreeg het nooit goed genoeg te doen.\u2019<\/p>\n<figure id=\"attachment_433287\" aria-describedby=\"caption-attachment-433287\" style=\"width: 1280px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img decoding=\"async\" class=\"size-image_1280 wp-image-433287\" src=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/meryl-streep-devil-wears-prada-1280x853.jpg\" srcset=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/meryl-streep-devil-wears-prada-320x213.jpg 320w, https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/meryl-streep-devil-wears-prada-640x427.jpg 640w, https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/meryl-streep-devil-wears-prada-1280x853.jpg 1280w\" alt=\"\" width=\"1280\" height=\"853\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-433287\" class=\"wp-caption-text\">Meryl Streep als Miranda Priestly in The Devil Wears Prada<\/figcaption><\/figure>\n<p>Ook oud-reisleider Steven, 68, met een uiterlijk dat zowel voor Spaans, Frans of Indiaas zou kunnen doorgaan, noemt dat als een van de constanten binnen het \u2018management by fear\u2019 van de touroperator waar hij gedurende dertig jaar werkzaam was. \u2018Ik deed het in hun ogen nooit goed genoeg. Het was een perverse manier van motiveren door te d\u00e9motiveren.\u2019<\/p>\n<h5><strong>Bange muizen<\/strong><\/h5>\n<p>Volgens organisatieadviseur Peter Fijbes kun je het pas over een angstcultuur hebben als er sprake is van een \u2018belemmerende angst\u2019 die \u2018prominent\u2019 aanwezig is en \u2018stelselmatig\u2019 wordt gebruikt om loyaliteit, gehoorzaamheid en inzet bij medewerkers af te dwingen.<\/p>\n\n<div class=\"newsletter-teaser bg-gray\">\n    <div class=\"teaser__content__container\">\n                    <div class=\"teaser__header\">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.<\/div>\n        \n                    <div class=\"teaser__text\">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je \u00e9\u00e9n artikel helemaal gratis.<\/div>\n            <\/div>\n\n    <div class=\"teaser__btn__container\">\n                    <div class=\"teaser__btn\">\n                <a class=\"btn btn--rounded btn--white-bg\" \n                    href=\"\/service\/nieuwsbrieven\"\n                    data-ga-category=\"banner-newsletter-button\" \n                    data-ga-label=\"Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.\" \n                    data-ga-action=\"clicked\">Ja, dit wil ik ><\/a>\n            <\/div>\n            <\/div>\n<\/div>\n<p>Angst op de werkvloer is er ook als er frictie bestaat tussen wat de baas z\u00e9gt voor te staan en de dagelijkse realiteit. Bijvoorbeeld: werk dat moet worden uitgevoerd binnen een onhaalbare tijdspanne. Of de baas zegt open te staan voor feedback, maar duldt geen kritiek. Of eigen initiatief wordt gewaardeerd, maar ondertussen moet alles exact zoals de baas het wil.<\/p>\n<p>Op de lange termijn is in permanente angst leven vrijwel onmogelijk. Het is dan ook niet verrassend dat het personeelsverloop binnen bedrijven met een angstcultuur aanzienlijk is. Toch hoeft dat niet automatisch te betekenen dat de resultaten van die organisaties tegenvallen. Er kunnen enorme winsten worden geboekt binnen een verziekte sfeer.<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Zelfs mensen met een redelijk grote bek transformeerden tot bange muizen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>En de mensen die blijven ondanks de terreur, voelen niet zelden een hechte band. Ze hebben een pervers soort trots in de categorie: wij houden v\u00f3l. \u2018Het was opvallend dat we door alle stress en ellende juist harder gingen werken,\u2019 zegt ICT\u2019er Martin (43) die ik tijdens ons telefoongesprek veelvuldig aan zijn sigaret hoor trekken. \u2018Het team werd hechter omdat we een gemeenschappelijke vijand hadden.\u2019<\/p>\n<p>Organisatieadviseur Fijbes beaamt dat je je veilig kunt wanen binnen een angstcultuur.\u00a0\u2018Je went aan de intimidatie: zolang in de pas blijft lopen en blijft voldoen aan de al dan niet onredelijke verzoeken van een baas, word je ontzien.\u2019 Martin:\u00a0\u2018Collega\u2019s trokken zich steeds meer terug. Iedere keer dat de baas dreigde met ontslag, waar het overigens nooit van kwam, werd er harder gewerkt en harder gehuild. Zelfs mensen met een redelijk grote bek transformeerden tot bange muizen.\u2019<\/p>\n<p>\u2018Dat zie je vaker,\u2019 zegt Jeanette Hemke (60), vijfentwintig jaar werkzaam als bedrijfsarts. \u2018Ook werknemers met een grote mond kunnen heel klein worden als ze z\u00e9lf doelwit zijn. Mensen die zich zo laten kleineren, komen niet op een gezonde manier voor zichzelf op. Om je heen slaan is niet gezond, maar in je schulp kruipen evenmin.\u2019<\/p>\n<p>In veel gevallen is sprake van een zogeheten angststilteparadox, zegt organisatieadviseur Fijbes. \u2018Omdat mensen die bang zijn zich minder snel durven te uiten, zal er niet vlug melding worden gemaakt van de misdragingen,\u2019 zegt hij. \u2018Er hangt simpelweg te veel vanaf. Personeel is bang zich kwetsbaar op te stellen omdat het de baas dan een stok geeft om mee te slaan. Maar als je je mond houdt, zeggen leiders achteraf \u201choezo angst? Daar heeft niemand me ooit op aangesproken.\u201d\u2019<\/p>\n<h5><strong>Bang om afgebrand te worden<\/strong><\/h5>\n<p>Juriste Jenny (44) huivert n\u00f3g als ze terugdenkt aan haar baan bij een groot advieskantoor. Vooral hoe haar baas op een heel aardige toon de meest gemene dingen kon zeggen heeft er diep bij haar ingehakt. \u2018Ik hoor geluiden over jou vanuit de organisatie,\u2019 zei haar meerdere dan dreigend zonder specifiek te zijn. \u2018Personeelszaken had me een negatief advies gegeven om jou aan te nemen, maar ik besloot je t\u00f3ch een kans te geven.\u2019 Jenny: \u2018Ik raakte er volledig van in paniek en durfde daardoor nauwelijks in opstand te komen. Ik was continu bang om afgebrand te worden en fouten te maken, terwijl ik mijn werk in principe prima deed.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Het was een macabere deal die ik sloot: zij gaven me werk en deden vervolgens met me wat ze wilden.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>Ook Steven twijfelde niet aan zijn capaciteiten als reisleider. Toch kreeg hij regelmatig van het management te horen dat zijn collega\u2019s het vele malen beter deden dan hij. Volgens Steven werd er vaak gedreigd met reisjes die nauwelijks iets aan fooi zouden opleveren. De collega\u2019s hadden het onderling over misbruik. \u2018Er tegenin gaan had geen zin, dan kreeg je helem\u00e1\u00e1l geen reizen meer, voor jou tien anderen; oprotten. Ze konden je elk moment dumpen. Binnen die organisatie was er niet zoiets als een vertrouwenspersoon of vakbond, er was niks behalve totale willekeur. Het was een macabere deal die ik sloot: zij gaven me werk en deden vervolgens met me wat ze wilden.\u2019<\/p>\n<h5><strong>Een vorm van Stockholmsyndroom<\/strong><\/h5>\n<p>Was Steven zich nog bewust van het onrecht dat hem werd aangedaan en accepteerde hij zijn lot, het komt ook voor dat mensen denken dat ze z\u00e9lf schuldig zijn aan de situatie waarin ze verkeren. Ambtenaar Lies twijfelde voortdurend aan zichzelf, of wat ze deed wel goed genoeg was. \u2018Als je nooit een compliment krijgt en alleen maar hoort wanneer iets n\u00edet goed is, verlies je je innerlijke kompas,\u2019 zegt ze. \u2018Je lijdt onder die baas, maar desondanks kom je niet, of te weinig, voor jezelf op.\u2019<\/p>\n<p>Het kwam ook voor dat zij werd ontzien, maar dat collega\u2019s in n\u00f3g ondergeschiktere posities de volle laag kregen. En dan zweeg ze. \u2018Dat zwijgen kon ik bijna niet naar mezelf verantwoorden, maar toch deed ik dat. De angst was simpelweg te groot. Daar walg je dan van en voor je het weet zit je \u00e9n in de put vanwege die rotte baas \u00e9n wegens gewetenswroeging.\u2019<\/p>\n<p>Regelmatig hoorde Lies zichzelf aan anderen vertellen dat haar baas zo goed was in wat hij deed en zo succesvol, maar ondertussen leefde ze met die hevige angsten. \u2018Terugkijkend,\u2019 zegt ze bijna verontschuldigend, \u2018kan ik het niet anders omschrijven dan als een vorm van Stockholmsyndroom: ik beschermde mijn agressor.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Je rekt je eigen grenzen steeds verder op.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>De afgelopen tijd heeft ze veel nagedacht over de vraag waarom ze zichzelf in die positie had gemanoeuvreerd. Haar antwoord? Als ze haar baas niet zou verdedigen, zou ze helem\u00e1\u00e1l geen argumenten meer over hebben om daar nog te werken. Bovendien voelde het als een geleidelijk proces. \u2018Je rekt je eigen grenzen steeds verder op.\u2019 En dan is er nog de schaamte die je klemzet, want all\u00e9\u00e9n werken voor geld of status, zo zat ze niet in elkaar.<\/p>\n<p>Steven koos w\u00e9l bewust voor het geld. \u2018Ik ben dertig jaar bereid geweest een deel van mijn zelfrespect op te offeren,\u2019 zegt hij. Zijn vrouw roept tijdens het gesprek op de achtergrond dat hij \u2018de helft van de tijd ziek is geweest\u2019 van zijn werk. Steven: \u2018Dat was de prijs die ik voor mijn luxeleven betaalde: een huis in Frankrijk, veel op reis, vijf maanden per jaar vrij. En vroeg met pensioen. Ik wist dat ik op mijn vijfenvijftigste met niemand meer iets te schaften wilde hebben. Dat was het doel: mezelf vrijkopen.\u2019 Berustend: \u2018En zo is het ook gegaan.\u2019<\/p>\n<h5><strong>Scoren<\/strong><\/h5>\n<p>Waarom gedragen veel bazen zich eigenlijk zo intimiderend? En waarom zijn we niet veel verontwaardigder over machtsmisbruik van leidinggevenden? Het lijkt op het pre-MeToo-tijdperk, toen iedereen wel w\u00edst over die seksueel intimiderende filmregisseur, maar niemand er in het openbaar schande van sprak.<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Het publieke discours is niet gericht op het toekennen van betekenis aan machtsongelijkheid.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>Vinden we dat het nu eenmaal bij machtsposities hoort?<\/p>\n<p>Socioloog Mark van Ostaijen vindt die vraag lastig te beantwoorden. \u2018Het publieke discours is niet gericht op het toekennen van betekenis aan machtsongelijkheid. Als er weinig krachten op de werkvloer zijn die een leidinggevende corrigeren, kunnen deviante geluiden makkelijk worden geminimaliseerd: iedereen die twijfels heeft, wordt tot stilte gemaand.\u2019<\/p>\n<figure id=\"attachment_433291\" aria-describedby=\"caption-attachment-433291\" style=\"width: 640px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-433291 size-image_640\" src=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/p01lyw12-640x360.jpg\" srcset=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/p01lyw12-320x180.jpg 320w, https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/p01lyw12-640x360.jpg 640w\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"360\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-433291\" class=\"wp-caption-text\">Ricky Gervais als David Brent in The Office<\/figcaption><\/figure>\n<p>Onze cultuur is gericht op scoren en kwantiteit, zegt Van Ostaijen. Als je daaraan kunt voldoen, speelt de kwaliteit een minder grote rol. MeToo heeft daar wel verandering in gebracht. Dat heeft te maken met de bekende namen die zich aan deze beweging hebben verbonden, denkt Van Ostaijen. \u2018Die mensen hebben publiekelijk ruimte gecre\u00eberd voor anderen om hun verhaal te doen zonder dat daar meteen represailles op volgden.\u2019<\/p>\n<h5><strong>Verziekte sfeer<\/strong><\/h5>\n<p>Volgens angstcultuurdeskundige Fijbes zijn leidinggevenden zelf ook regelmatig slachtoffer van de bedrijfsstructuur. Hoe hi\u00ebrarchischer het bedrijf, hoe sneller mensen beloond worden met hoge functies. Mensen die het begrepen hebben worden gepromoveerd, is het uitgangspunt. Ze krijgen dan functies met grote verantwoordelijkheden. Maar een goede verkoper is niet per se een goede baas. Integendeel: leiderschap is voor veel verantwoordelijken eerder een straf dan iets waarbij ze tot hun recht komen. En veel bazen zitten niet te wachten op ondergeschikten die niet in de buurt komen van wat zij z\u00e9lf denken te kunnen. Fijbes: \u2018Die frustratie is vaak de basis van hun wangedrag, de fonkelende resultaten die ze zelf ooit haalden, moeten nu worden behaald door ondergeschikten. Dat leidinggevenden op die manier macht uitoefenen, realiseren ze zich niet eens altijd.\u2019<\/p>\n<p>ICT\u2019er Martin werd jarenlang bedreigd met ontslag en ook en plein public vernederd door zijn baas. Hij herkent zich in de uiteenzetting van Fijbes: \u2018Op zichzelf was mijn leidinggevende een briljante geest die buitengewoon goed was in wat hij deed. Maar dat was tegelijkertijd zijn zwakke punt.\u2019 Hij was iedereen altijd zeven stappen voor en vond het irritant als hij de rest niet meteen op zijn niveau mee kreeg. \u2018Even tieren kan voor een baas opluchten en een uur later kan alles weer <em>back to normal<\/em> zijn. Maar een ondergeschikte die een woedeaanval over zich heen krijgt, slaapt daar niet van.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Mensen zijn financieel afhankelijk van de baas die zich misdraagt. En als je kritiek levert en er dan uitvliegt, heb je ook nog stress in je priv\u00e9leven.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>Klachten vari\u00ebren van slapeloosheid tot hevige hartkloppingen, van stress tot hoofdpijn, van rugpijn tot depressie. Werknemers hebben soms niet eens in de gaten dat er een correlatie bestaat tussen hun klachten en de verziekte sfeer waarin ze werken, zegt bedrijfsarts Jeanette Hemke. \u2018Pas bij doorvragen blijkt dan wat er werkelijk speelt.\u2019<\/p>\n<p>Waarom staan werknemers niet op tegen gedrag dat het betamelijke ver overschrijdt? Vaak worden werknemers met verdeel- en heerstechnieken tegen elkaar uitgespeeld, waardoor van collectief in actie komen zelden sprake is en ze zich wel drie keer bedenken voor ze die onveilige werksfeer aankaarten. En dan is er ook nog de hypotheek. Fijbes: \u2018Mensen zijn financieel afhankelijk van de baas die zich misdraagt. En als je kritiek levert en er dan uitvliegt, heb je ook nog stress in je priv\u00e9leven.\u2019<\/p>\n<h5><strong>Terugpakken<\/strong><\/h5>\n<p>Arnold Bakker (54), hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie aan de Erasmus Universiteit, denkt dat het uitblijven van protest ook te maken heeft met een gebrek aan alternatieven. \u2018Als iemand minder te bieden heeft of al wat ouder is, is hij minder snel geneigd zijn baan in gevaar te brengen. Je richt je dan liever op de positieve kanten van het werk en ziet de baas als noodzakelijk kwaad.\u2019<\/p>\n<p>Oud-reisleider Steven hield zichzelf voor dat er aan elke situatie waarin je belandt wel een nadeel kleeft. \u2018Als je zoals ik zonder opleiding ergens aan de bak komt waar veel geld te verdienen is, incasseer je beledigingen en intimidaties om te overleven. Ik had geen pensioen of financieel vangnet, dus ik had niets anders dan mijn werk om op terug te vallen.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Als je tegen het beleid van een meerdere ingaat, heb je sneller kans dat ze je minder leuk zullen vinden of niet meer voordragen voor een promotie.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>Je openlijk uitspreken over je ongemak op de werkvloer kan ook leiden tot andere gevolgen dan louter financi\u00eble, zegt Bakker. Je kunt niet alleen je baan, maar ook je positie in de maatschappij of bepaalde privileges verliezen. Het toeval wil dat de hoogleraar, nota bene z\u00e9lf expert op dit gebied, in een vergelijkbare situatie zit, hoewel hij niet bang is. \u2018Binnen de universiteit durfden collega\u2019s hun mond niet open te doen over een op handen zijnde fusie. Ik deed dat wel, maar kreeg tijdens een meeting met de rector en de decaan geen bijval. Door mijn tegenspraak werd de decaan rood van woede.\u2019<\/p>\n<p>Vanwege hun machtspositie kunnen leidinggevenden dingen doen zonder overleg, zegt Bakker. \u2018Daarbij kunnen ze je terugpakken als jij de dwarsligger bent. Als jij problemen benoemt, is de kans groot dat jij de gebeten hond bent. Veel mensen hebben dat er niet voor over.\u2019 Zeker in het begin van je loopbaan ben je afhankelijk van mensen die boven je staan in een organisatie. \u2018Als je tegen het beleid van een meerdere ingaat, heb je sneller kans dat ze je minder leuk zullen vinden of niet meer voordragen voor een promotie.\u2019<\/p>\n<p>Bakker spreekt binnen zijn eigen universiteit eveneens van een angstcultuur, maar lijkt zelf niet erg onder de indruk van mogelijke represailles na de publicatie van dit artikel. Hij hamert op de verhoudingen die scheef zouden zitten binnen de universiteit.\u00a0\u2018Ik ben heel benieuwd hoe ze dit stuk zullen lezen. Ik denk dat ik erop zal worden aangesproken, maar dat lijkt me geen probleem. Ik zie het wel. Ik ben hoogleraar binnen een Nederlandse universiteit, wat zullen we nou krijgen? Ik mag zeggen wat ik wil, zeker binnen mijn eigen expertise.\u2019<\/p>\n<h5><strong>Klokkenluider<\/strong><\/h5>\n<p>Wat kan je eraan doen als er sprake is van angst op de werkvloer? En \u00eds er eigenlijk wel iets aan te doen? Een lastige vraag, omdat je eigenlijk in gesprek zou moeten gaan met de baas die jou de stuipen op het lijft jaagt. Bovendien wordt er \u2013 zo blijkt uit de verhalen van de ge\u00efnterviewden \u2013 liever collectief gezwegen. Fijbes: \u2018Een interventie zou een mogelijkheid kunnen zijn. Je baas erop aanspreken of iemand binnen het bedrijf die je vertrouwt en invloed heeft op de leider, of een vertrouwenspersoon inschakelen dan wel een mediator.\u2019<\/p>\n<p>Ook hoogleraar Bakker denkt dat vertrouwenspersonen een belangrijke rol kunnen spelen. \u2018Daar kun je anoniem je verhaal doen. En als zo\u2019n persoon merkt dat hetzelfde verhaal steeds terugkomt en er dus sprake is van een patroon, kunnen er gesprekken worden gevoerd die tot verbetering van de sfeer kunnen leiden.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Als je anoniem actie onderneemt en als een soort klokkenluider je baas erbij lapt, is in de meeste bedrijven snel bekend wie zijn mond open heeft gedaan en dan is hij of zij alsnog de pineut.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>Maar volgens bedrijfsarts Hemke is dat zo makkelijk niet. \u2018Veel bedrijven hebben een vertrouwenspersoon, preventiemedewerkers en bedrijfsartsen zoals ik. Allemaal middelen die zouden moeten helpen. Maar als je anoniem actie onderneemt en als een soort klokkenluider je baas erbij lapt, is in de meeste bedrijven snel bekend wie zijn mond open heeft gedaan en dan is hij of zij alsnog de pineut.\u2019<\/p>\n<p>Dat is precies wat juriste Jenny overkwam. Ze dacht dat ze een directe collega kon vertrouwen toen ze die inlichtte over haar situatie, maar dat liep fout. \u2018De Gestapo, zoals ik haar inmiddels noem, bleek een handlanger van mijn bazin en briefde meteen alles aan haar door. Aan de afdeling personeelszaken had ik ook niks. De collega\u2019s op die afdeling kenden mijn bazin al zo lang en goed, daar hoefde ik niets van te verwachten.\u2019<\/p>\n<h5><strong>Geen duidelijk raamwerk<\/strong><\/h5>\n<p>Als de situatie niet verbetert of juist erger wordt, moet je jezelf de vraag stellen of je wel in zo\u2019n omgeving w\u00edlt blijven, zegt Fijbes. Ook bedrijfsarts Hemke benadrukt dat de keuze uiteindelijk bij jezelf ligt, hoe onrechtvaardig dit ook kan voelen. \u2018Als ik met een pati\u00ebnt alles geprobeerd heb, van praten over de situatie tot inlichten van de leidinggevende en bemiddeling, maar niets werkt, ga ik liever in gesprek over het zoeken van ander werk, want je kunt zo\u2019n strijd uiteindelijk niet winnen.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>Hoogleraar Bakker pleit ervoor net als bij #MeToo, een maatschappelijke discussie te voeren over hoe ver een baas mag gaan.<\/p><\/blockquote>\n<p>Daar is Bakker inmiddels ook bang voor: \u2018Ik ben de meest geciteerde onderzoeker van de universiteit, maar mijn expertise wordt genegeerd bij een op handen zijnde fusie. Als mijn persoonlijke werk me onmogelijk zou worden gemaakt, zou ik weggaan, maar sowieso: als een decaan ontploft van woede zodra ik mijn mond open doe, zit ik misschien niet op de goede plek.\u2019<\/p>\n<p>Hoogleraar Bakker pleit ervoor net als bij #MeToo, een maatschappelijke discussie te voeren over hoe ver een baas mag gaan. Een baas die een keer uit zijn slof schiet intimideert niet direct, maar waar de grens w\u00e9l ligt is moeilijk vast te stellen bij machtsmisbruik dat niet gepaard gaat met seksueel wangedrag. \u2018Bovendien is dat laatste strafbaar en emotionele intimidatie vooralsnog niet.\u2019<\/p>\n<p>Waarom is een intimiderende baas niet of nauwelijks aanspreekbaar op zijn of haar gedrag? De werkgever is verplicht zorg te dragen voor een veilige werkomgeving. Niet alleen als het gaat om arbeidsomstandigheden, maar ook anderszins. Als een werknemer zich niet veilig voelt, dan moet hij of zij dat kenbaar maken aan de werkgever, hoe moeilijk dat ook is.<\/p>\n<p>Arbeidsjurist Cuchi Geelen (33): \u2018Als die er vervolgens niet genoeg aan doet om de situatie te verbeteren, zou je een vergoeding kunnen eisen voor aangedaan leed. Maar in de praktijk is dat lastig, omdat er, anders dan bij seksueel wangedrag, geen duidelijk raamwerk voor is. Bij #MeToo was een verdachtmaking in sommige gevallen al genoeg om iemand te ontslaan, of voor klanten aanleiding genoeg om weg te lopen bij een bedrijf.\u2019<\/p>\n<p>Bij machtsmisbruik die niet seksueel van aard is, gelden kennelijk andere regels. Ook de publieke verontwaardiging is van een andere aard. Fijbes: \u2018Het is behalve minder zichtbaar dan seksueel wangedrag ook moeilijker te duiden wanneer iets bij jezelf ligt of bij de baas. Het gedrag van een baas laat veel werknemers twijfelen over hun eigen capaciteiten; jij snapt niks en de rest wel zegt zo\u2019n baas dan. Of iemand dan sterk genoeg is om in verweer te komen, hangt af van iemands zelfbeeld.\u2019<\/p>\n<h5><strong>Leedadel<\/strong><\/h5>\n<p>Behalve hoogleraar Arnold Bakker werkt geen van de ge\u00efnterviewde ervaringsdeskundigen nog bij de bedrijven waarover ze in dit artikel vertellen. De meesten hebben er lange tijd over gedaan hun ervaringen te verwerken. \u2018Met de ogen van nu zie ik pas hoe abnormaal het is dat ik soms tot tachtig uur per week werkte, non stop met mijn telefoon in de weer was, ook tijdens vakanties, avonduren en weekends,\u2019 zegt Martin.<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Vaak merken werknemers pas bij een nieuwe baan hoe verrot de situatie op de vorige plek eigenlijk was.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>Volgens Fijbes hebben werknemers vaak pas door hoe erg de situatie was als ze er eenmaal uit zijn. Angst op de werkvloer verdient dan ook een maatschappelijk debat, vindt hij, het onderwerp moet uit het verdomhoekje komen. \u2018Vaak merken werknemers pas bij een nieuwe baan hoe verrot de situatie op de vorige plek eigenlijk was.\u2019<\/p>\n<p>Jenny kan daarover meepraten: \u2018Werk is voor mij levensgeluk, je brengt zoveel uren door achter je bureau en het heeft impact op je verdere leven. Tijdens mijn werk bij dat adviesbureau voelde ik me miserabel, \u00f3\u00f3k fysiek. Ik was alleen maar met het wangedrag van mijn bazin bezig: thuis, met vrienden, met mijn man, overal.\u2019<\/p>\n<p>Altijd was er dat gevoel van hevige stress. Pas nu ze weg is, heeft ze de ruimte om te ontspannen en aan andere dingen te denken.<\/p>\n<p>Lies, die over haar beladen werkverleden praat alsof ze deel was van een sekte, is er al wat langer uit en denkt nog maar zelden terug aan die vreselijke tijd. \u2018Ik kan me niet eens meer voorstellen dat ik dergelijk gedrag ooit accepteerde, maar daar was heel wat therapie voor nodig. Ik bleek \u00fcberhaupt slecht in het stellen van grenzen en liet door wel meer mensen dan mijn baas over mij heen lopen. Die tijd is echt voorbij.\u2019<\/p>\n<p>Martin: \u2018Ik zou de ervaring niet willen hebben missen, want ik heb er een boel van geleerd. Bijvoorbeeld wat ik n\u00edet meer wil.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>Moet er eerst een Hollywoodster of een Bekende Nederlander opstaan om het ware verhaal te vertellen over een tirannieke televisiebaas?<\/p><\/blockquote>\n<p>In de hi\u00ebrarchie van het lijden (de leedadel, zoals Ischa Meijer dat zo mooi noemde) staan in de westerse samenleving seksuele intimidatie en misbruik op de werkvloer op \u00e9\u00e9n. Terwijl \u2018gewoon\u2019 machtsmisbruik, zo blijkt uit de verhalen van de ervaringsdeskundigen, minstens zo ontwrichtend kan zijn. Is het niet tijd voor #BangVoorDeBaas? Of moet eerst een Hollywoodster of een Bekende Nederlander opstaan om het ware verhaal te vertellen over een tirannieke televisiebaas, een autoritaire hoogleraar of een CEO van een groot bedrijf die alleen kan gedijen bij een angstcultuur?<\/p>\n<p>Als het aan socioloog Mark van Ostaijen ligt, zou een hashtag een goede optie kunnen zijn: \u2018Ik heb zelf geen activistische agenda op dit punt, maar ik zou het interessant vinden als er mensen zouden opstaan om een bepaald geluid te vertolken. In ieder geval wordt er dan tegenmacht georganiseerd en dat is noodzakelijk binnen elke organisatie waar een machtige factor vrij spel heeft.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Liever luisteren dan lezen? Blendle Audio heeft dit verhaal ingesproken. Elke dag met lood in je schoenen naar je werk, bang om ontslagen te worden, hartkloppingen, stress, voortdurend op je hoede voor een uitbrander. Exacte cijfers zijn er niet, maar volgens een ruwe schatting van organisatieadviseur Peter Fijbes, auteur van het boek Angstcultuur (2017), is [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-430523","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-macht"],"acf":[],"author_name":"Ronit Palache","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/430523","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=430523"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/430523\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ronit Palache","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=430523"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=430523"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}