{"id":427907,"date":"2019-04-29T03:00:43","date_gmt":"2019-04-29T01:00:43","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=427907"},"modified":"2020-01-13T14:52:28","modified_gmt":"2020-01-13T13:52:28","slug":"pensioenfondsen-vervuilende-bedrijven-verandering","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/pensioenfondsen-vervuilende-bedrijven-verandering\/","title":{"rendered":"Hoe pensioenfondsen vervuilende bedrijven tot verandering kunnen dwingen"},"content":{"rendered":"

Wie de laatste weken het nieuws over oliegigant Shell volgde, zou bijna vergeten dat het op \u00e9\u00e9n na grootste oliebedrijf ter wereld precies d\u00e1t is: een oliebedrijf. Een van de grootste vervuilers ter wereld, verantwoordelijk voor tonnen aan CO2<\/sub>-uitstoot. Maar plots was daar het nieuws dat de oliereus uit een invloedrijke Amerikaanse lobbyclub stapt (\u2018niet groen genoeg\u2019), dat ze automoblisten aan de pomp de mogelijkheid willen bieden om voor \u00e9\u00e9n cent extra klimaatneutraal te tanken (\u2018We nemen zo de klant mee die dit interessant vindt\u2019) en zich bovendien willen toeleggen op een heel nieuwe tak van sport: natuurbehoud, door in samenwerking met Staatsbosbeheer extra bomenplant te financieren (\u2018We willen duidelijk maken dat de boom een van de pilaren is waar Shells strategie op is gebaseerd\u2019).<\/p>\n

Een jaartje adempauze<\/strong><\/h5>\n

Een belangrijke verantwoordelijke voor de omslag bij Shell lijkt Follow This, de actiegroep van oud-journalist Mark van Baal \u2013 die en passant begin april aankondigde Shell dit jaar ni\u00e9t verder te pushen met weer een klimaatresolutie en ze een jaartje adempauze te geven. Follow This<\/a> toonde aan dat aandeelhoudersactivisme werkt. Vorig jaar stemden zes van de grootste investeerders \u2013 waaronder Aegon, Lanschot van Kempen, Actiam<\/a> en Nationale Nederlanden \u2013 voor de resolutie van Van Baal, die Shell moet houden aan de klimaatdoelen van Parijs.<\/p>\n

Grote, vervuilende bedrijven blijken vatbaar voor druk van binnen, van hun eigen beleggers.<\/p><\/blockquote>\n

De invloed van Follow This reikt verder dan meestemmende aandeelhouders alleen, analyseerde Menno Tamminga onlangs in NRC<\/em>. Na de druk van Follow maakte ook pensioenfonds ABP, dat al die tijd tegen Follow This had gestemd of zich van stemming had onthouden, afspraken met Shell, dat beloofde nu hun eigen duurzaamheidsdoelstellingen direct te koppelen aan beloningen aan de top. Enige scepsis is op zijn plaats, stelt Tamminga, want Shell moet nog gaan leveren, maar toch: het akkoord is een mijlpaal. Grote, vervuilende bedrijven blijken vatbaar voor druk, niet alleen van buiten \u2013 het publiek of de politiek \u2013 maar veel belangrijker: ook van binnen, van hun eigen beleggers.<\/p>\n

Koerswijziging<\/strong><\/h5>\n

En die beleggers zijn in belangrijke mate de Nederlandse pensioenfondsen. Ze beheren ruim 1400 miljard euro. Het grootste fonds \u2013 ABP, voor leraren en politieagenten \u2013 neemt daarvan ruim 400 miljard voor zijn rekening. ABP is daarmee een van de grootste fondsen ter wereld. Als zo\u2019n fonds besluit tot een koerswijziging, dan is dat merkbaar in de rest van de economie.<\/p>\n\n

\n
\n
Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.<\/div>\n \n
Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je \u00e9\u00e9n artikel helemaal gratis.<\/div>\n <\/div>\n\n
\n
\n Ja, dit wil ik ><\/a>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n

Mark van Baal is kritisch over de rol van ABP bij Shell \u2013 ondanks alle mooie nieuwsberichten (\u2018Die verbaasden ons, want er stond eigenlijk niks nieuws in\u2019), maar: \u2018Ze h\u00e9bben nu eenmaal enorm veel macht, macht die ze heel lang niet gebruikt hebben. En anders dan de politiek, waar de blik altijd op de volgende verkiezingen is gericht en lobbygroepen enorm veel invloed hebben, en anders dan de bedrijven zelf, waar het volgende kwartaal leidend is, hebben pensioenfondsen een enorm lange horizon. Dus ze hebben het geld, en ze hebben de tijd. En zoals een grote belegger mij ooit Spiderman citeerde: \u201cWith great power comes great responsibility.\u201d\u2019<\/p>\n

\u2018Wij beheren het pensioengeld van 2,9 miljoen Nederlanders. En die geven in toenemende mate aan dat zij het belangrijk vinden dat hun geld duurzaam en verantwoord wordt belegd.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Dat lijkt ook de conclusie van het onlangs verschenen boek Principles of Sustainable Finance<\/em> van Dirk Schoenmaker, hoogleraar Banking and Finance in Rotterdam, en Willem Schramade, portfoliomanager bij NN Investment Partners. De financi\u00eble sector, stellen zij, moet niet langer een obstakel zijn op de weg naar een duurzame wereld, maar juist een aanjager. Omwille van wat die sector financiert: bedrijven. Als financiers eisen stellen aan die bedrijven, kan dat een omslag teweegbrengen, beargumenteren de schrijvers.<\/p>\n

In het geval van de pensioenfondsen is dat ook precies wat de deelnemers aan die fondsen willen, en middels de pensioenwet zijn de fondsen wettelijk gebonden aan de wensen van hun deelnemers. \u2018Wij beheren het pensioengeld van 2,9 miljoen Nederlanders,\u2019 aldus ABP-voorvrouw Corien Wortmann. \u2018En die geven in toenemende mate aan dat zij het belangrijk vinden dat hun geld duurzaam en verantwoord wordt belegd. Dus daar zijn wij aan gehouden. En wij willen ook onderdeel zijn van die beweging \u2013 al noemen we onszelf liever een actieve aandeelhouder dan een activistische.\u2019<\/p>\n

Het markeert een belangrijke verschuiving in economisch denken, signaleert Sandra Phlippen, hoofdeconoom Nederland bij ABN Amro. \u2018Het argument vanuit de financi\u00eble sector liep decennialang langs de lijnen van Milton Friedman: een bedrijf is sociaal als het winst maximaliseert, omdat die winst terecht komt bij de werknemers en de aandeelhouders. Friedman erkende overigens dat er ook aandeelhouders zijn die een bedrijf duurzamer of socialer willen maken vanuit een intrinsieke motivatie \u2013 rond 1970 bestond zeker ook al de roep om bedrijven meer voor mens en maatschappij te laten zorgen. Maar volgens Friedman moeten aandeelhouders hun winst dan maar besteden aan goede doelen, die dan weer bij de overheid konden lobbyen voor andere regels. Aan dat argument is een einde gekomen. We weten nu dat productie en vervuiling onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.\u2019<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Voorbij de horizon<\/strong><\/h5>\n

Zowel de financi\u00eble sector als het bedrijfsleven lijden onder wat Mark Carney, gouverneur van de Bank of England, in een inmiddels befaamde speech \u2018The tragedy of the Horizons<\/a><\/u>\u2019 noemt: de wetenschap dat catastrofale gevolgen van klimaatverandering gevoeld gaan worden \u2018voorbij de horizon van de meeste bestuurders, centrale bankiers en politici: imposing a cost of future generations that the current generation has no direct incentive to fix<\/em>\u2019. Phlippen: \u2018Binnen de financi\u00eble sector zijn pensioenfondsen nog het meest gericht op het langetermijnbelang. Voor hen is er geen uitruil tussen langetermijninvestering of kortetermijnrendement. Omdat zij naar de toekomst kijken, weten ze: nu niks doen is veel kostbaarder dan stap voor stap actie ondernemen.\u2019<\/p>\n

\u2018Andere partijen voeren rechtszaken of dienen direct een resolutie in. Wij proberen het via gesprekken. Maar als dat niet werkt, dan gaan we publiek \u2013 zoals bij BP.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

De vraag is of pensioenfondsen dat wel voldoende doen. De twee grootste fondsen, ABP en PFZW (het fonds voor zorgmedewerkers) zeggen te investeren in duurzamer beleggingen. Zo heeft ABP concrete doelen gesteld: het wil in 2020 onder meer 58 miljard ge\u00efnvesteerd hebben in duurzaam, vijf miljard in duurzame energie en de CO2<\/sub>-voetafdruk moet met 25 procent omlaag ten opzichte van 2015. De grote Nederlandse pensioenfondsen zijn bovendien aangesloten bij de Climate Action 100+, een inversteringscollectief van meer dan driehonderd van de grootste beleggers ter wereld (waaronder veel pensioenfondsen en verzekeraars) die door gemeenschappelijke actie proberen vervuilende bedrijven onder druk te zetten. Onlangs bijvoorbeeld Exxon Mobile, en eerder ook Shell.<\/p>\n<\/span>Lees ook<\/span>Laat de consument een CO2-belasting betalen, niet de producent<\/span>1 april 2019<\/span><\/span><\/a>\n

Onder deze waaier zeggen pensioenfondsen voortdurend in gesprek te zijn met de top van deze bedrijven. Parallel aan de moties van Follow This voerde ABP naar eigen zeggen voortdurend gesprekken met het bedrijf, gesprekken die uiteindelijk uitmondden in de toezegging van Shell dat de salarissen aan de top gaan lijden als ze hun eigen doelen niet halen. Ook ExxonMobile kreeg die behandeling, al leidde dat vooralsnog niet tot dezelfde toezeggingen. Bij oliebedrijf BP duurde het zelfs de gematigde fondsen van de Climate Action 100+ wat al te lang. De fondsen dienden \u2013 naar goed voorbeeld \u2013 een resolutie in. <\/strong>ABP-voorvrouw Wortmann: \u2018Andere partijen voeren rechtszaken of dienen direct een resolutie in. Wij proberen het via gesprekken. Maar als dat niet werkt, dan gaan we publiek \u2013 zoals bij BP.\u2019<\/p>\n

Bijdragen aan een betere wereld<\/strong><\/h5>\n

Eind maart verscheen in Nederland voor het eerst het Eerlijk Pensioenlabel; een initiatief van NGO\u2019s als Amnesty en Pax vergelijkbaar met de al veel oudere Eerlijke Bankwijzer, waarop de beleggingen van banken worden doorgelicht op hun groene gehalte. Op een schaal van 1 tot 10 behaalden de pensioenfondsen gemiddeld het behoorlijk lage cijfer van 1,5, tot grote schrik van de fondsen zelf.<\/p>\n

\u2018Onze redenering is: als je 400 miljard te beleggen hebt, dan moet je opschrijven wat je doet om te voorkomen dat je mensen daarmee schaadt.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

\u2018Wij wilden na alle mooie nieuwsberichten over Shell en fondsen die stoppen met steenkool, eens kijken welk beleid fondsen nu publiceren voor al hun beleggingen,\u2019 stelt Cor Oudes van NGO Pax. \u2018En wij vonden daarin weinig concreets terug. Het is natuurlijk goed dat een fonds als ABP gestopt is met tabak of met kernwapens en investeert in groene projecten. Maar onze redenering is: als je 400 miljard te beleggen hebt, dan moet je opschrijven wat je doet om te voorkomen dat je mensen daarmee schaadt. Dat geldt ook voor steenkool, schaliegas, olie: spreek bedrijven aan op de schade die ze hiermee aanrichten, of stap eruit.\u2019<\/p>\n

Bijdragen aan een betere wereld met pensioengeld k\u00e1n niet als je ook investeert in bedrijven als Shell en ExxonMobile, zeggen de activisten.<\/p><\/blockquote>\n

Een eerder verschenen rapport van actiegroep Fossielvrij, over de beleggingen van ABP, had als titel Still Dirty, Still Dangerous<\/em>, vanuit dezelfde redenering.<\/p>\n

Bijdragen aan een betere wereld met pensioengeld k\u00e1n niet als je ook investeert in bedrijven als Shell en ExxonMobile, zeggen de activisten.<\/p>\n

Maar invloed uitoefenen houdt op op het moment dat je eruit stapt, stelt ABP.<\/p>\n

Paradox<\/strong><\/h5>\n

De pensioenfondsen lijken daar een punt te hebben. Rens van Tilburg, directeur van het Sustainable Finance Lab (SFL) aan de Universiteit Utrecht, doet al jaren onderzoek naar de beleggingen van grote investeerders en duurzaamheid. Al in 2014 waarschuwde SFL de grote fondsen voor de \u2018carbon bubble\u2019: het gevaar dat rendabele investeringen in fossiele bedrijfstakken een financi\u00eble zeepbel blijken in de toekomst, als al die fossiele brandstoffen niet langer nodig zijn. \u2018Dat idee is echt gaan vliegen, en investeerders \u2013 van banken en verzekeraars tot pensioenfondsen \u2013 zijn veel meer gaan beleggen in duurzamer aandelen,\u2019 aldus Van Tilburg. Dat idee van zogenoemde ESG (Environment Sustainable Governance) houdt simpel gesteld in dat investeerders rekening houden met drie factoren bij het investeren in bedrijven en aandelen: Environmental (energieverbruik, klimaat, grondstoffen), Social (gezondheid, veiligheid) en Governance (goed ondernemingsbestuur).<\/p>\n

\u2018Kijk, als ik met pensioen ga, wil ik ook het hele Zwitserlevengevoel, met palmbomen op het strand. Maar dan is het w\u00e9l fijn als die palmbomen er nog staan.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Lang bestond het idee dat dat misschien wel goed was voor de wereld, maar niet voor het rendement: eerlijk en duurzaam beleggen k\u00f3n toch nooit net zoveel geld opleveren als die oude investeringen in tabak, wapens en olie? Toch wel, stelt ook pensioen- en beleggingsexpert Anna Grebenchtchikova: \u2018Een paar jaar geleden nog liet een metastudie van tweehonderd onderzoeken zien dat investeren in ESG op zijn minst hetzelfde rendement oplevert als andere aandelen. Sterker nog: op de lange termijn verwachten we dat dat soort aandelen de gewone aandelen gaat\u00a0outperformen<\/em>. Pensioendeelnemers w\u00edllen dat ook: onderzoek laat zien dat het merendeel bereid is rendement in te leveren. Kijk, als ik met pensioen ga, wil ik ook het hele Zwitserlevengevoel, met palmbomen op het strand. Maar dan is het w\u00e9l fijn als die palmbomen er nog staan.\u2019<\/p>\n

Als veel grote investeerders alleen nog maar zouden investeren in bedrijven die helemaal groen, sociaal of beide zijn, wat gebeurt er dan met de bedrijven die dat niet zijn? Die houden niet op te bestaan.<\/p><\/blockquote>\n

Dus: wat let grote investeerders eigenlijk om gewoon al hun vermogen in die prachtige ESG\u2019s te gooien en alle vieze aandelen overboord? Activisten tevreden, wereld gered, palmbomen incluis. Economen Van Tilburg en Phlippen wijzen op een paradox. Phlippen beschrijft het nadeel van \u2018exclusion\u2019 \u2013 het dumpen van vervuilende aandelen: als veel grote investeerders plotsklaps alleen nog maar zouden investeren in bedrijven die helemaal groen, sociaal of beide zijn, wat gebeurt er dan met de bedrijven die dat niet zijn? Die houden niet op te bestaan. Sterker nog: investeerders die een stuk minder geven om klimaat of mensenrechten stappen juist in d\u00e1t soort bedrijven, met het ietwat bizarre gevolg dat volgens onderzoekers de totale CO2<\/sub>– uitstoot dan zal stijgen.<\/p>\n

En dat speelt juist in regio\u2019s die het toch al moeilijk hebben. Van Tilburg: \u2018Je ziet nu ook \u201cverantwoorde\u201d beleggingsproducten verschijnen die beweren hun klimaathuiswerk te hebben gedaan. Die vinden dan dat de klimaatrisico\u2019s van bijvoorbeeld overstromingen en cyclonen in Zuid-Oost Azi\u00eb relatief groot zijn en concluderen: wegwezen uit Zuid-Oost Azi\u00eb. Terwijl juist die regio investeringen nodig heeft om de groeiende en steeds welvarender bevolking op een duurzame manier van energie, transport en voedsel te voorzien. Als we die infrastructuur nu niet op een duurzame manier aanleggen, is de wereldwijde klimaatverandering niet meer te stoppen.\u2019<\/p>\n

Alleen maar groene aandelen kopen werkt niet, uit een vervuilend bedrijf stappen werkt ook niet, maar activistisch aandeelhouderschap werkt wel.<\/p><\/blockquote>\n

Kortom: alleen maar groene aandelen kopen werkt niet, uit een vervuilend bedrijf stappen werkt ook niet, maar activistisch aandeelhouderschap werkt wel. Van Tilburg: \u2018Dat is echt de hoofdboodschap: laten we nou niet denken dat we door groene beleggingen of andere groene projectjes de wereld kunnen veranderen. De strijd tegen klimaatverandering kun je alleen winnen als je ook de vervuilende bedrijven tot verandering beweegt. En daar mag soms echt nog wel een tandje bij. Eisen stellen, dus.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wie de laatste weken het nieuws over oliegigant Shell volgde, zou bijna vergeten dat het op \u00e9\u00e9n na grootste oliebedrijf ter wereld precies d\u00e1t is: een oliebedrijf. Een van de grootste vervuilers ter wereld, verantwoordelijk voor tonnen aan CO2-uitstoot. Maar plots was daar het nieuws dat de oliereus uit een invloedrijke Amerikaanse lobbyclub stapt (\u2018niet […]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-427907","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-macht"],"acf":[],"author_name":"Maaike Schoon","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/427907","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=427907"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/427907\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Maaike Schoon","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=427907"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=427907"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}