{"id":424629,"date":"2019-04-30T03:00:15","date_gmt":"2019-04-30T01:00:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=424629"},"modified":"2020-01-13T14:47:51","modified_gmt":"2020-01-13T13:47:51","slug":"gepersonaliseerd-nieuws-matchmaker-of-mijnenveld","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/gepersonaliseerd-nieuws-matchmaker-of-mijnenveld\/","title":{"rendered":"Gepersonaliseerd nieuws: matchmaker voor online media of journalistiek-ethisch mijnenveld?"},"content":{"rendered":"

Elke dag doen twee miljoen Nederlanders<\/a> de televisie aan om naar het NOS Achtuurjournaal<\/em> te kijken. Meer dan de helft van alle Nederlanders leest dagelijks een krant \u2013 het op vier na hoogste percentage<\/a> in Europa. Dat doen we niet alleen om op de hoogte te blijven van wat er in de wereld gebeurt, maar ook om onze mening te vormen en onze politieke voorkeur te bepalen, om mee te kunnen praten de volgende dag bij de koffieautomaat.<\/p>\n

Journalisten bepalen wat er in die krant of uitzending behandeld wordt, hoe lang en in welke volgorde. Het eindproduct is voor iedereen gelijk.<\/p>\n

De Persgroep, FD Mediagroep, RTL, Sanoma en de NOS willen nog dit jaar hun nieuwsaanbod deels gaan personaliseren.<\/p><\/blockquote>\n

Straks niet meer. Niet online, althans. Grote, gevestigde Nederlandse mediabedrijven willen hun nieuwsaanbod deels personaliseren, zoals dat heet. Nieuws dat jou<\/em> interesseert komt op jouw<\/em> online voorpagina. Of in een nieuwsbrief of pushbericht.<\/p>\n

De Persgroep, FD Mediagroep, RTL, Sanoma en de NOS willen nog dit jaar hun nieuwsaanbod deels gaan personaliseren. Teams van programmeurs en datawetenschappers vormen zich om de algoritmische systemen te bouwen die dat mogelijk maken.<\/p>\n\n

\n
\n
Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.<\/div>\n \n
Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je \u00e9\u00e9n artikel helemaal gratis.<\/div>\n <\/div>\n\n
\n
\n Ja, dit wil ik ><\/a>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n

Een greep uit de toepassingen waar zij aan werken: gepersonaliseerde nieuwsbrieven voor de Volkskrant<\/em>, gepersonaliseerde pushberichten in de AD<\/em>– en NU.nl-app, gepersonaliseerde aanbevolen artikelen onder de verhalen op RTL Nieuws<\/em>, een deels gepersonaliseerde voorpagina voor NU.nl, \u2018mogelijk\u2019 ook een voor de NOS<\/em>, een \u2018dit heb je gemist\u2019-blok voor verschillende publicaties van De Persgroep en gepersonaliseerde samenvattingen (\u2018punten X en Y in dit artikel wist je nog niet\u2019) bovenaan de artikelen van Het Financieele Dagblad<\/em>. Sommige van deze personalisatietechnieken worden nu al getest of ingezet, de meeste zijn volgens planning later dit jaar inzetbaar.<\/p>\n

Een journalistiek-ethisch mijnenveld<\/h5>\n

Online personalisatie is overal om ons heen. Er zijn zo veel films, liedjes, tweets en facebookupdates dat enige vorm van filtering hard nodig is. Netflix bijvoorbeeld heeft sinds jaar en dag een aanbevelingssysteem om voor elke kijker een andere reeks films en series in het overzicht naar voren te halen. Naar Black Mirror<\/em> gekeken? Dan wil je vast ook een van deze zes andere thriller\/scifi-series zien. RTL\u2019s Videoland doet hetzelfde. Spotify heeft Discover Weekly, een algoritmisch samengestelde playlists op basis van de muziek waar jij naar luistert. Hoe sneller en vaker we iets zien dat bij ons past, hoe liever we hun apps gebruiken.<\/p>\n

Wat als we het politieke nieuws niet meer lezen omdat de showbizzroddels waar we graag op klikken dat verdrukken?<\/p><\/blockquote>\n

Maar laat soortgelijke algoritmes los op nieuwsartikelen en je belandt in een journalistiek-ethisch mijnenveld. Als een Netflix-gebruiker alleen maar romantische komedies kijkt en daardoor alles uit het thriller-genre mist, wordt-ie er niet veel slechter van. Maar wat als we het politieke nieuws niet meer lezen omdat de showbizzroddels waar we graag op klikken dat verdrukken? Of: wat als we dat politieke nieuws wel lezen, maar dat de stukken uitsluitend van een ons welgevallige politieke kleur zijn?<\/p>\n

Daan Odijk, hoofddatawetenschapper bij RTL: \u2018Als ik met de hoofdredactie van RTL Nieuws<\/em> over nieuwspersonalisatie praat, duurt het nooit lang voordat het woord \u201cfilterbubbel\u201d valt.\u2019<\/p>\n

Voor de juiste ogen<\/h5>\n

Eerst een blik achter de schermen bij De Persgroep, het mediahuis waar onder meer de Volkskrant<\/em>, Algemeen Dagblad<\/em> en Trouw<\/em> onder vallen.<\/p>\n

We kijken mee over de schouder van Anne Schuth, datawetenschapper en aanvoerder van het nieuwspersonalisatieteam. Op zijn laptopscherm een proces dat schematisch is uitgetekend. Een kronkelende lijn die van linksboven naar rechtsonder loopt, stelt de digitale pijpleiding voor waar een nieuwsartikel straks doorheen gaat zodra een redacteur op \u2018publiceren\u2019 drukt. Onderweg worden op dat artikel tal van computerprocessen losgelaten, in dit overzicht gekleurde bolletjes waar die lijn doorheen loopt.<\/p>\n

Met een klik erop tovert Schuth de rauwe programmeercode tevoorschijn die erachter schuil gaat: \u2018Kijk, hier hebben we de enricher<\/em>, een programma dat probeert te begrijpen waar een artikel over gaat en daar vervolgens labeltjes aan hangt. En hier een profiler<\/em>, die ontdekt wat gebruikers graag lezen en dat vervolgens opslaat in hun profiel.\u2019<\/p>\n

\u2018Ik wil gewoon een goede krant maken. Daarvoor moet ik begrijpen waarom de redactie stukken op de voorpagina plaatst. Zodat straks het algoritme dat begrijpt.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Schuths team (zes fulltimers plus drie stagiaires) valt onder IT maar heeft een eigen bureau dat symbolisch tussen de IT-afdeling en de journalisten in staat. Zo heeft Schuth het graag: \u2018Ik wil gewoon een goede krant maken. Daarvoor moet ik begrijpen waarom de redactie stukken op de voorpagina plaatst. Zodat straks het algoritme dat begrijpt.\u2019<\/p>\n

Nieuwspersonalisatie draait vooralsnog om een per persoon aangepaste presentatie van het nieuws: op welke plek staat een artikel in de app, op de voorpagina van de website of in een e-mailnieuwsbrief? Welke lezers krijgen een artikel \u2018gepusht\u2019 op hun telefoon? Belangrijke keuzes die in grote mate bepalen of een artikel gezien wordt, laat staan gelezen. Schuth: \u2018Het is mijn taak om de juiste stukken voor de juiste ogen krijgen.\u2019<\/p>\n

De voorkeuren van de abonnee<\/h5>\n

Blendle, een vorige werkgever van Schuth, personaliseert een deel van zijn nieuwsaanbod al sinds 2016. Nieuwsbriefabonnees krijgen per mail een voor driekwart gepersonaliseerd overzicht van artikelen. Het vierde kwart bestaat uit \u2018must reads<\/em>\u2019: artikelen waarvan de redactie heeft besloten dat elke abonnee ze zou moeten lezen.<\/p>\n

Schuth bouwde het algoritmisch systeem dat dat regelt \u2013 overigens samen met RTL\u2019s Odijk, destijds ook in dienst bij Blendle. Uit een selectie van artikelen die Blendle-redacteuren elke dag samenstellen, vist het systeem negen stukken die bij de voorkeuren van de abonnee passen. De winst van zo\u2019n personalisatieslag: vijf tot tien procent meer kliks. Hetzelfde systeem speelt tegenwoordig sowieso een veel grotere rol bij Blendle, nu de voorpagina ook deels is gepersonaliseerd.<\/p>\n

\u2018Alle hoofdredacteuren willen dat ik voor ze werk. Ze schieten me hier in het pand vaak even aan: \u201cIk hoor dat je werkt aan gepersonaliseerde pushberichten. Wanneer ga je voor mij aan de slag?\u201d\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Met die ervaring op zak bouwt Schuth nu bij De Persgroep aan een soortgelijk systeem. Alle titels van het concern moeten daar straks gebruik van kunnen maken, of het nu gaat om het personaliseren van nieuwsbrieven, pushberichten, podcasts of online voorpagina\u2019s.<\/p>\n

Schuth, met wat omwegen (hij is bescheiden): \u2018Alle hoofdredacteuren willen dat ik voor ze werk. Ze schieten me hier in het pand vaak even aan: \u201cIk hoor dat je werkt aan gepersonaliseerde pushberichten. Wanneer ga je voor mij aan de slag?\u201d\u2019<\/p>\n

Eerder die ochtend hadden we Schuth in de bedrijfskoffiebar al in gesprek gezien met Trouw<\/em>-hoofdredacteur Cees van der Laan. (\u2018Ja, dat ging over personalisatie.\u2019)<\/p>\n

Beter afstemmen op de lezer<\/h5>\n

Philippe Remarque, hoofdredacteur van de Volkskrant<\/em>, moet wachten tot Schuth klaar is met het testen van gepersonaliseeerde pushberichten voor het Algemeen Dagblad<\/em>.<\/p>\n

Remarque legt uit waarom hij enthousiast is: \u2018Het is zonde dat lezers maar een deel zien van de goede artikelen die we maken. Personalisatie zal ons in staat stellen om ons nieuwsaanbod beter af te stemmen op de lezer. Daar hebben we een redactioneel en een commercieel belang bij. Het is onze redactionele taak om mensen goed te informeren zodat ze in staat zijn om hun eigen gedachten te vormen. Vanuit commercieel oogpunt bekeken: onze papieren oplage daalt jaarlijks met zo\u2019n drie procent. Dat maken we wel goed met digitale en hybride abonnementen, maar om die abonnees vast te houden, moeten ze vaak genoeg in aanraking komen met artikelen die ze interessant vinden.\u2019<\/p>\n

Schuth noemt nog een andere \u2013 belangrijke \u2013 beweegreden voor De Persgroep om aan nieuwspersonalisatie te werken: \u2018Als wij het niet doen, doen Apple en Google het. Onder h\u00fan voorwaarden.\u2019<\/p>\n

\u2018Het is de kunst om nieuws op zo\u2019n manier te personaliseren dat het geen argwaan opwekt bij lezers, dat het ze niet opsluit in een filterbubbel en niets afdoet aan onze journalistieke missie.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Zij doen het trouwens al. Apple News en Google Nieuws, zogeheten bundelapps waarin nieuws van derden in een gepersonaliseerde feed<\/em> verzameld wordt, zijn op veel smartphones voorge\u00efnstalleerd.<\/p>\n

NU.nl-hoofdredacteur Gert-Jaap Hoekman: \u2018Door apps zoals Netflix en Spotify verwachten mensen dat nu ook het nieuws voor hen op maat wordt gemaakt. Het is voor ons de kunst om op zo\u2019n manier te personaliseren dat het geen argwaan opwekt bij lezers, dat het ze niet opsluit in een filterbubbel en niets afdoet aan onze journalistieke missie. De nieuwsorganisatie die onder die voorwaarden als eerste en beste zijn nieuws personaliseert, zal de meeste lezers voor zich winnen. Daar ben ik van overtuigd.\u2019<\/p>\n

Gewichtjes hangen aan het nieuws<\/h5>\n

Nieuwspersonalisatie werkt als volgt. Eerst probeert een computersysteem te begrijpen waar artikelen over gaan. Daarvoor kijkt het onder meer naar de personen, organisaties en locaties die in het stuk worden genoemd. Ook niet-benoemde zaken moet het systeem oppikken: een artikel over Mark Rutte houdt misschien wel verband met aankomende verkiezingen, wat een journalist niet per definitie altijd opschrijft. Aan de hand van de woorden in een artikel \u2013 het systeem \u2018leest\u2019 ze allemaal \u2013 wordt bepaald hoe complex een verhaal is en welk sentiment overheerst. Dit worden allemaal labeltjes die aan een artikel komen te hangen. Die worden gematcht met de eigenschappen van artikelen die lezers eerder lazen. Met elk nieuw artikel dat een lezer leest, snapt het systeem beter waar diens voorkeuren liggen. Via een wiskundige formule wordt vervolgens uitgerekend: is er in voldoende mate een match met de voorkeuren van deze lezer, \u2018true<\/em>\u2019 of \u2018false<\/em>\u2019?<\/p>\n

Voor een deel is urgentie en belang ook persoonlijk: een boerderij die in brand staat in jouw<\/em> gemeente is voor jou<\/em> belangrijk en urgent nieuws, maar voor mij misschien niet.<\/p><\/blockquote>\n

Nog twee andere variabelen zijn van belang, bijvoorbeeld als het gaat om het inrichten van een voorpagina: hoe belangrijk en hoe urgent is een artikel? Voor een deel zijn dat universele waarden. Alle Nederlanders moeten (snel) op de hoogte gebracht worden van een terroristische aanslag, ongeacht waar ze wonen en of ze graag over misdaad lezen. Mogelijk zullen redacteuren in de systemen die nu ontwikkeld worden, de mogelijkheid krijgen om een gewichtje aan artikelen te hangen, opdat de persoonlijke voorkeur van de lezer wat minder zwaar weegt. Maar voor een deel is urgentie en belang ook persoonlijk: een boerderij die in brand staat in jouw<\/em> gemeente is voor jou<\/em> belangrijk en urgent nieuws, maar voor mij misschien niet. Hier moet het algoritme dus zelfstandig een oordeel over vellen.<\/p>\n

Ingrijpen op de voorpagina<\/h5>\n

Een goed ingerichte voorpagina is belangrijk. Er wordt online veel nieuws gepubliceerd: bij RTL Nieuws<\/em> en NU.nl zo\u2019n tweehonderd artikelen per dag. Maar er is maar beperkt ruimte op de voorpagina. Artikelen waarvan het algoritme heeft besloten dat ze op jouw voorpagina moeten komen, verdringen ander nieuws. Wat niet op de voorpagina staat, niet gepusht wordt of in een nieuwsbrief wordt opgenomen, zal relatief weinig worden gelezen of zelfs helemaal worden gemist.<\/p>\n

Dit is waarom Schuth, in samenspraak met de hoofdredacties, zijn algoritmes dit jaar nog niet structureel los zal laten op de online voorpagina\u2019s van de kranten van De Persgroep. De technologie is nog niet goed genoeg getest, de consequenties zijn te groot. Misschien zal zijn algoritme \u2018een paar keer jaar\u2019 ingrijpen op de voorpagina. Als het echt heel zeker weet dat een artikel daar belangrijk genoeg voor is. Daan Odijk van RTL Nieuws<\/em> is net zo terughoudend voor wat betreft de voorpagina. Eerst komen er gepersonaliseerde aanbevolen artikelen.<\/p>\n

\u2018We willen voorkomen dat lezers zich buitengesloten gaan voelen van bepaald nieuws. Daarom zullen we in ieder geval duidelijk vermelden welke artikelen door een algoritme worden aangeraden.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Lara Ankersmit, hoofd digitale media bij de NOS, is van plan om dit jaar het nieuwsaanbod in de NOS-app en op de site deels te personaliseren. Een gepersonaliseerde voorpagina is \u2018een optie\u2019, maar ze twijfelt nog: \u2018We willen mensen bijpraten, niet alleen op de gebieden waarin ze ge\u00efnteresseerd zijn. We willen voorkomen dat lezers zich buitengesloten gaan voelen van bepaald nieuws, in een filterbubbel komen. Daarom zullen we in ieder geval duidelijk vermelden welke artikelen door een algoritme worden aangeraden.\u2019 Ook al klikken mensen daar dan minder op, zo wees een eerder experiment van de NOS<\/em> uit.<\/p>\n

Voor Ankersmit is het nog \u2018een zoektocht\u2019 naar hoe en waar ze het beste nieuws kunnen personaliseren.<\/p>\n

NU.nl-hoofdredacteur Gert-Jaap Hoekman hinkt ook nog op twee gedachten. Aan de ene kant is hij er heilig van overtuigd dat personalisatie voor NU.nl \u2018essentieel\u2019 is om dagelijks \u2018het beste overzicht van het belangrijkste nieuws\u2019 te bieden, zijn kerntaak. Hoekman wil daarom graag een gepersonaliseerde voorpagina. Aan de andere kant is er op die voorpagina maar plek voor negen artikelen per nieuwscategorie. \u2018Als ik een aantal plekken daarvan algoritmisch invul, hoeveel ruimte is er dan nog voor mijn redactie om de artikelen te promoten die zij journalistiek gezien belangrijk vinden? Ik zie ook daar de waarde van in.\u2019 Hij twijfelt dus nog. \u2018Misschien gaan we het ene nieuwsblok wel personaliseren \u2013 sport, entertainment, voor dat nieuws zie ik weinig journalistiek-ethische bezwaren \u2013 en het andere niet \u2013 algemeen, politiek.\u2019<\/p>\n

Voordat het zover is, werken zijn ontwikkelaars eerst aan gepersonaliseerde pushberichten. Dat systeem moet snel inzetbaar zijn. Later dit jaar komt er op een prominente plaats op de voorpagina onder de noemer \u2018Mijn NU\u2019, een apart blok van artikelen dat in zijn geheel gepersonaliseerd is.<\/p>\n

Te veel uit dezelfde hoek<\/h5>\n

Zorgen over de filterbubbel zijn er ook, hoewel niet zozeer bij de datawetenschappers \u2013 daar komen we zo op. Die zorgen staken de kop op toen Twitter- en Facebook-gebruikers steeds vaker ook nieuwsartikelen gingen delen. Sociale media werden zo een bron van nieuws: een vijfde van de Amerikanen<\/a> neemt \u2018vaak\u2019 nieuws tot zich op sociale media, voor 43% van de Nederlanders<\/a> zijn sociale media \u2018een bron van nieuws\u2019 .<\/p>\n

En dat terwijl de timelines<\/em> bepaald niet volgens journalistieke principes zijn ingericht. Ze worden algoritmisch samengesteld met als doel ons zo vaak mogelijk te laten liken of reageren, niet om ons betrouwbaar en evenwichtig nieuws te presenteren. Bovendien kiezen gebruikers zelf welke personen en (media-)bedrijven ze volgen. De zorgen, kortom: krijgen sociale-mediagebruikers hun nieuws niet te veel uit dezelfde hoek?<\/p>\n

Nu ook de traditionele mediabedrijven hun apps en sites gaan personaliseren, laaien de zorgen over filterbubbels weer op.<\/p><\/blockquote>\n

Nieuwsconsumenten lijken zich echter bewust van de haken en ogen aan het nieuws dat ze op sociale media aantreffen. Uit recent onderzoek<\/a> van persbureau Reuters blijkt dat slechts 22% van de Nederlanders dat nieuws vertrouwt. Maar nu ook de traditionele mediabedrijven hun apps en sites gaan personaliseren, de instituties waarop we vertrouwen dat ze ons het nieuws van alle kanten brengen, laaien de zorgen over filterbubbels toch weer op.<\/p>\n

Sociale lijm<\/h5>\n

De belangen zijn dan ook groot: zonder betrouwbaar nieuws functioneert een democratie niet. Als burgers niet voldoende en evenwichtig worden ge\u00efnformeerd, hoe kunnen ze dan fatsoenlijk kiezen door wie ze zich willen laten vertegenwoordigen?<\/p>\n

Dergelijke zorgen uitte de High Level Group on Media Freedom and Pluralism al in 2013. Deze groep van academici was twee jaar daarvoor opgericht als onafhankelijk adviesorgaan om voor de Europese Commissie een rapport te schrijven over \u2018hoe een vrij, pluralistisch medialandschap de Europese democratie in stand houdt\u2019. In dat rapport wordt onder het kopje \u2018impact van nieuwe technologie\u00ebn\u2019 ingegaan op potenti\u00eble nieuwsfilterbubbels: \u2018Toenemende filtermechanismen vergroten de kans dat mensen slechts nieuws lezen over onderwerpen die hen interesseren, geschreven vanuit een perspectief waarmee ze zich identificeren. (\u2026) In deze nieuwe realiteit is de rol van de media als redacteuren, als vertolkers van informatie, kleiner. Het zal tot meer ge\u00efsoleerde gemeenschappen leiden. Zulke ontwikkelingen hebben ongetwijfeld een negatieve invloed op de democratie.\u2019<\/p>\n

\u2018Als mensen zich in hun eigen informatiecocon opsluiten, hebben ze minder gezamenlijke ervaringen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Communicatie- en rechtswetenschappers aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) schrijven in een artikel over filterbubbels voor wetenschappelijk tijdschrift Internet Policy Review<\/em>: \u2018In een democratie moeten mensen in aanraking komen met andere meningen. Anders kunnen ze zichzelf niet ontwikkelen en geraken ze in een spiraal van gedragsversterking. De vorming van meer extreme meningen ligt dan op de loer. (\u2026) Als mensen zich in hun eigen informatiecocon opsluiten, hebben ze minder gezamenlijke ervaringen, wat nu juist de sociale lijm is die een democratie bijeen houdt.\u2019<\/p>\n

Selectief media-dieet<\/h5>\n

Filterbubbels worden dus gezien als een bedreiging voor de democratie. De angst is ook dat personalisatiealgoritmes de muren van die bubbel versterken. Beide zorgen zijn in Nederland ongegrond, zo wordt in diverse, recente, Nederlandse onderzoeken geconcludeerd.<\/p>\n

Eerst iets over de rol van mensen zelf hierin. De Amerikaanse sociaalpsycholoog Leon Festinger schreef in 1957 al dat mensen geneigd zijn om informatie te vermijden die in strijd is met hun overtuigingen. De groep UvA-onderzoekers refereert daaraan, maar merkt op dat de effecten van dergelijke \u2018zelfselectie\u2019 op de Nederlandse samenleving niet zo dramatisch hoeven te zijn. Neem de periode van verzuiling \u2013 de democratie heeft het prima overleefd, zo schrijven ze in zoveel woorden. Daarbij: juist in deze tijd zijn er veel heel toegankelijke media beschikbaar \u2013 een tegengeluid of andere invalshoek is slechts een paar muisklikken van ons verwijderd. Weliswaar is er wat bewijs dat \u2018een selectief media-dieet\u2019 (bijvoorbeeld: vooral nieuws lezen dat als gevolg van nieuwspersonalisatie dicht bij je eigen interesses en meningen blijft) polariserend kan werken, maar dat komt uit Amerikaans onderzoek.<\/p>\n

In hoeverre nieuwspersonalisatie gevolgen heeft en welke dan precies, is afhankelijk van het politieke systeem en het medialandschap. De onderzoekers concluderen dat er in Nederland vooralsnog geen empirisch bewijs is dat grote zorgen over filterbubbels rechtvaardigt. Het debat erover is wel belangrijk, schrijven ze: \u2018Naarmate personalisatietechnologie\u00ebn beter worden, en gepersonaliseerd nieuws de voornaamste bron van informatie wordt voor burgers, kunnen er problemen voor onze democratie ontstaan.\u2019<\/p>\n

\u2018Een filterbubbel kan alleen bestaan in een gepolariseerd medialandschap, met lezers die hun nieuws voornamelijk via algoritmische filtering voorgeschoteld krijgen \u00e9n zelf al een hang hebben naar gelijkgestemd nieuws.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Professor informatierecht Natali Helberger en filterbubbelexpert en universitair docent Judith M\u00f6ller komen in een rapport dat ze vorig jaar voor het Commissariaat voor de Media schreven tot een soortgelijke conclusie: \u2018Een filterbubbel kan alleen bestaan in een gepolariseerd medialandschap, met lezers die hun nieuws voornamelijk via algoritmische filtering voorgeschoteld krijgen \u00e9n zelf al een hang hebben naar gelijkgestemd nieuws. Nederland voldoet niet aan die voorwaarden.\u2019<\/p>\n

Het nieuwsaanbod bewaken<\/h5>\n

\u2018Do not blame it on the algorithm<\/em>\u2019, zo luidt de titel van een andere wetenschappelijke publicatie van onder andere M\u00f6ller en Helberger, over de effecten op de diversiteit van het nieuws als algoritmische aanbevelingssystemen in werking zijn. De onderzoekers draaiden een test op de site van de Volkskrant<\/em>. In een daartoe ingericht blok werd bezoekers een aantal artikelen aanbevolen. Sommige lezers zagen daar artikelen die de redactie had uitgekozen (ongepersonaliseerde aanbevelingen), anderen kregen artikelen die een algoritme had geselecteerd op basis van wat zij eerder op de site van de Volkskrant<\/em> hadden gelezen (gepersonaliseerde aanbevelingen). Hoe divers waren de twee sets aanbevolen artikelen? In tegenstelling tot wat de onderzoekers hadden verwacht, selecteerde het algoritme niet minder divers dan de redacteuren van vlees en bloed.<\/p>\n

We vragen Judith M\u00f6ller telefonisch naar de details van haar bevindingen. Ze begint met een kanttekening: \u2018Dit betekent nog niet dat nieuwspersonalisatie nooit tot minder diversiteit zal leiden. De Volkskrant<\/em> is een relatief dure krant met lezers die een brede interesse hebben. Hun leesgedrag, op basis waarvan het algoritme de keuzes maakte, kun je niet zomaar vergelijken met die van, zeg, Breitbart-bezoekers.\u2019<\/p>\n

\u2018Algoritmes h\u00f3\u00e9ven natuurlijk niet altijd meer van hetzelfde te bieden. Ze kunnen ook het tegenovergestelde doen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Aan de andere kant kun je ook juist met een algoritmisch systeem de diversiteit van het nieuwsaanbod goed bewaken. M\u00f6ller: \u2018Algoritmes h\u00f3\u00e9ven natuurlijk niet altijd meer van hetzelfde te bieden, meer van dat wat je interesseert. Ze kunnen ook het tegenovergestelde doen, bezoekers nieuws voorschotelen waarvan het systeem weet dat ze er niet op zitten te wachten, om ze zo een evenwichtig, divers mediadieet te bieden. Het is maar net hoe je het algoritme ontwerpt en met welke doelen.\u2019<\/p>\n

Het is overigens ingewikkeld om diversiteit te meten, zegt M\u00f6ller. \u2018Gaat het je om hoe divers de onderwerpen zijn, om verschillende politieke kleuren, om toon, auteurs met verschillende achtergronden?\u2019 En dan is het nog de vraag: hoe divers wil je je nieuwsaanbod hebben? \u2018Dat hangt samen met het soort democratie waarin je wilt leven. In een liberaal-democratisch model betekent diversiteit dat iedereen precies het nieuws moet krijgen dat-ie wil: perfecte personalisatie. Een meer participerende democratie vraagt om veel politiek nieuws voor zoveel mogelijk burgers.\u2019<\/p>\n

Diversiteitsmeetlat<\/h5>\n

Over al deze vragen wordt nu nagedacht. Sectorbreed. Datawetenschappers bij verschillende mediabedrijven, onder wie Anne Schuth en Daan Odijk, zijn samen met doctoraatsstudenten en onderzoekers in Leiden bijeengekomen om ervaringen en gedachten uit te wisselen, onder andere over nieuwspersonalisatie. Judith M\u00f6ller is in januari 2019 bij een soortgelijke meerdaagse brainstorm geweest met communicatie- en informatierechtwetenschappers.<\/p>\n

Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam werken\u00a0aan \u2018een diversity toolkit<\/em> waarmee nieuwsorganisaties betere en meer diverse aanbevelingen kunnen genereren\u2019.<\/p><\/blockquote>\n

En onder leiding van Natali Helberger werken onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam, onder wie M\u00f6ller, samen met Blendle, de Volkskrant<\/em> en RTL aan \u2018een diversity toolkit<\/em> waarmee nieuwsorganisaties betere en meer diverse aanbevelingen kunnen genereren\u2019. Een soort breed geaccepteerde, wetenschappelijk verantwoorde diversiteitsmeetlat dus. Odijk van RTL Nieuws<\/em> zegt dat die toolkit deze zomer ongeveer af moet zijn. \u2018Daarna is het aan de hoofdredactie om een standpunt in te nemen over hoe divers ze het nieuwsaanbod willen hebben. Voor mij is het vervolgens een kwestie van aan een knop draaien.\u2019<\/p>\n

Niet te robotachtig <\/strong><\/h5>\n

Een algoritme is zo goed of zo kwaad als de mensen die het maken. Schuth en Odijk werken niet alleen, beiden zeggen nauw samen te werken met hoofdredacties. \u2018Het is de redactie die bepaalt wat ik maak,\u2019 aldus Schuth. Uit eerdergenoemd onderzoek van persbureau Reuters blijkt dat zes op de tien Nederlanders het nieuws in zijn algemeenheid vertrouwen, en daarmee de journalisten die dat nieuws maken. Dat is het op twee na hoogste vertrouwenscijfer van de 37 landen over de hele wereld die Reuters onderzocht. Met wat goede wil kun je dat vertrouwen doortrekken naar de ontwikkeling van Nederlandse nieuwspersonalisatiealgoritmes.<\/p>\n

\u2018Het belangrijkste voor mij om te meten straks, is of mensen meer artikelen lezen, langer op de site blijven en vaker terugkomen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Toch de vraag aan Volkskrant<\/em>-hoofdredacteur Remarque: waar laat hij straks het algoritme op afstellen? Op diversiteit, serendipiteit, nieuw afgesloten abonnementen, kliks? \u2018Het belangrijkste voor mij om te meten straks, is of mensen meer artikelen lezen, langer op de site blijven en vaker terugkomen. In welke mate ze loyaal zijn, kortom. D\u00e1t levert meer abonnementen op.\u2019<\/p>\n

Remarque belooft ervoor te waken dat een substantieel deel van zijn nieuwsaanbod algemeen interessant blijft en dus niet wordt gepersonaliseerd. \u2018We beloven onze lezers sinds jaar en dag dat we een goede selectie van het nieuws maken. Dat wij weten wat ertoe doet. Het is essentieel dat de redactie zich hierover blijft buigen. Nieuws selecteren zal voor een deel mensenwerk blijven. Het vereist journalistiek verstand en smaak. Maar voor een deel kan het ook geautomatiseerd en gepersonaliseerd worden.\u2019<\/p>\n

Serendipiteit zal volgens Remarque in het algoritme geprogrammeerd worden. \u2018We moeten onze lezers verrassen. Durven zeggen: \u201cHet onderwerp interesseert u misschien niet, maar leest u dit artikel toch eens, want John Schoorl, om maar iemand te noemen, heeft het geschreven.\u201d We moeten niet te robotachtig worden. Ik wil dat we data en algoritmes vermengen met de journalistieke ervaring en intu\u00eftie van de redactie.\u2019<\/p>\n

Vertrouwen in nieuwsorganisaties <\/strong><\/h5>\n

Volgens Anne Schuth houden de lezers redacties en datawetenschappers op het goede pad. \u2018Meer kliks, meer abonnementen; dat volgt allemaal. Het begint bij lezers het gevoel geven dat ze hun tijd waardevol hebben besteed. Lezers van de Volkskrant<\/em> willen goed ge\u00efnformeerd worden. Hoewel sommigen misschien op de korte termijn gelukkig zullen worden van roddels, zullen ook zij op de lange termijn ongelukkig zijn als ze te weinig op de hoogte zijn van nieuwsgebeurtenissen. Dan komen ze niet meer terug.\u2019<\/p>\n

\u2018Lezers zullen nieuwsorganisaties die teveel personaliseren, afstraffen. Nieuwsconsumenten zijn geen domme mensen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Dat denkt ook Alexander Pleijter, universitair docent online journalistiek aan de Universiteit Leiden, \u2018met een grote belangstelling voor de relatie tussen technologie en journalistiek\u2019. \u2018Lezers zullen nieuwsorganisaties die teveel personaliseren, afstraffen. Nieuwsconsumenten zijn geen domme mensen. Ze merken het als ze niet goed worden bijgepraat, als ze in hun bubbel gehouden worden. Al is het maar doordat ze in de kroeg of bij de koffieautomaat dan ineens niet meer mee kunnen praten over het nieuws.\u2019<\/p>\n

Bovendien heeft Pleijter \u2018vertrouwen\u2019 in hoe nieuwsorganisaties hun algoritmes afstellen. Zolang journalisten betrokken zijn bij de ontwikkeling ervan, zolang ze zelf van die gewichtjes kunnen hangen aan artikelen, ziet hij niet in hoe de journalistiek \u00fcberhaupt verandert als nieuws gepersonaliseerd wordt.<\/p>\n

Anne Schuth, over die al dan niet veranderende journalistiek: \u2018Een krant signaleert: dit zijn de belangrijke dingen die je moet weten, los van of je er ge\u00efnteresseerd in bent. Dat verandert niet. Redacteuren blijven die taak uitvoeren, al doen ze dat straks misschien via een algoritme.\u2019<\/p>\n

\n

Dit artikel kwam tot stand met steun van het Matchingfonds van De Co\u00f6peratie.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Elke dag doen twee miljoen Nederlanders de televisie aan om naar het NOS Achtuurjournaal te kijken. Meer dan de helft van alle Nederlanders leest dagelijks een krant \u2013 het op vier na hoogste percentage in Europa. Dat doen we niet alleen om op de hoogte te blijven van wat er in de wereld gebeurt, maar […]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-424629","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-tech"],"acf":[],"author_name":"Rens Lieman","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/424629","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=424629"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/424629\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Rens Lieman","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=424629"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=424629"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}