{"id":422809,"date":"2019-03-01T05:00:26","date_gmt":"2019-03-01T04:00:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=422809"},"modified":"2020-01-10T11:24:29","modified_gmt":"2020-01-10T10:24:29","slug":"david-reybrouck-gelote-senaat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/david-reybrouck-gelote-senaat\/","title":{"rendered":"Macht op vrijdag: David Van Reybrouck bejubelt het besluit tot een gelote senaat van burgers"},"content":{"rendered":"

In 2013 publiceerde de Vlaamse schrijver David Van Reybrouck, bekend van onder meer zijn internationale bestseller over de geschiedenis van Congo, zijn spraakmakende pamflet Tegen verkiezingen<\/em><\/a>.\u00a0Daarin pleitte hij voor radicale democratische vernieuwing: door loting geselecteerde burgers zouden inspraak moeten krijgen in de politiek om de democratie nieuw leven in te blazen.<\/p>\n\n

\n
\n
Politiek dier? Lees onze nieuwsbrief Macht op vrijdag<\/div>\n \n
Iedere vrijdag de belangrijkste politieke verhalen in je mailbox.<\/div>\n <\/div>\n\n
\n
\n Meld je aan ><\/a>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n

Na de eerste kritiek werden zijn idee\u00ebn geleidelijk overgenomen op lokaal niveau: in tal van gemeenten in Belgi\u00eb en Nederland zijn inmiddels burgerfora georganiseerd, naar het voorbeeld van de G1000 die Van Reybrouck in 2011 in Brussel op touw zette.\u00a0Ook met loting werd hier en daar ge\u00ebxperimenteerd. Bij het verschijnen van het pamflet had Van Reybrouck niet durven dromen dat zijn idee\u00ebn over deliberatieve democratie van gelote burgers ook op het niveau van de landsdelen zouden worden overgenomen.<\/p>\n

Maar deze week was het zo ver: het parlement van de Duitstalige Gemeenschap in Belgi\u00eb nam unaniem een decreet aan waarin is vastgelegd dat een permanente raad van gelote burgers het parlement zal gaan adviseren. Met een team van internationale experts was Van Reybrouck maandenlang bij de voorbereidingen betrokken.<\/p>\n

geweldig, gew\u00e9ldig!<\/h5>\n

\u2018Het is geweldig, gew\u00e9ldig!\u2019 zegt hij. \u2018Wie had zes jaar geleden kunnen denken dat er een senaat van gelote burgers zou worden ingesteld, op zo\u2019n hoog niveau? Het Duitstalige deel van Belgi\u00eb is klein: 77.000 inwoners, met een parlement van 24 mensen. Maar het heeft grote bevoegdheden, net zo groot als die van bijvoorbeeld Vlaanderen en Noordrijn-Westfalen. Het Duitstalige parlement gaat bijvoorbeeld over onderwijs, de zorg, cultuur, jeugd en toerisme. Dit is echte democratische invloed, die v\u00e9\u00e9l verder gaat dan even mee mogen lullen op een inspraakavond over een plataan bij een parking die moet worden weggehaald, zoals nu veel te vaak gebeurt. Hier zeggen politici unaniem: wij vertrouwen de burger, als we hem erbij betrekken krijgen we beter beleid, meer vertrouwen en sneller resultaat. Niet op details, maar op grote dossiers. Dit is een prachtig voorbeeld, ook voor Nederland.\u2019<\/p>\n<\/span>Lees ook<\/span>Macht op vrijdag: Zo proberen staten in het Midden-Oosten kernwapens te verkrijgen<\/span>1 maart 2019<\/span><\/span><\/a>\n

De permanente burgerraad krijgt de bevoegdheid jaarlijks op eigen initiatief of op voordracht van burgers drie thema\u2019s te benoemen, die vervolgens door aparte, tijdelijke panels van gelote burgers tot beleidsvoorstellen worden uitgewerkt. Daarna ziet de burgerraad erop toe dat de politiek ermee aan de slag gaat. De leden van de burgerraad blijven anderhalf jaar in functie. Na elk half jaar wordt een deel van hen vervangen, om de doorstroming te garanderen en om te voorkomen \u2013 zoals Van Reybrouck het noemt \u2013 \u2018dat ze zich als echte politici gaan gedragen\u2019.<\/p>\n

Doordat de burgerpanels telkens opnieuw worden samengesteld, kunnen veel burgers in de loop van de jaren deelnemen aan de nieuwe democratische vorm. En iedere twee jaar is er een grondige evaluatie: \u2018Het nieuwe stelsel is niet in beton gegoten, het wordt een zelflerend systeem.\u2019<\/p>\n

een aanvulling op de representatieve democratie<\/h5>\n

Op gemeentelijk niveau, ook in Nederland, zijn de afgelopen jaren veel experimenten geweest met burgerfora, bijvoorbeeld in de vorm van de G1000. Lokale politici reageren meestal enthousiast, maar van de aanbevelingen komt in de praktijk vaak weinig terecht.
\n<\/em>\u2018Dat is waar. In Gdansk, waar net de burgemeester is vermoord die juist met dit soort democratische vernieuwing bezig was, worden regelmatig groepen burgers geloot om over het beleid mee te praten. Daar is absoluut een follow-up, maar die hangt af van de goodwill van politici. Daarom hebben wij in Duitstalige Belgi\u00eb voorgesteld een permanente burgerraad te institutionaliseren, die erop kan toezien dat de voorstellen door de politiek serieus worden behandeld. Niks goodwill, wetgeving!\u2019<\/p>\n

Als bezwaar tegen dit soort inspraak wordt vaak het gebrek aan representativiteit genoemd: voor je het weet ontstaat er een extra praatcircuit van altijd weer dezelfde oudere, hoogopgeleide witte mannen.
\n<\/em>\u2018En net om dat te vermijden moet iedereen evenveel kans krijgen om mee te doen! We kozen niet voor zelfaanmelding, want dat leid tot zelfselectie. Hier is gekozen voor een gestratificeerde loting, om maximale diversiteit te garanderen. Bij de loting wordt onder andere rekening gehouden met gender, leeftijd, opleidingsniveau, spreiding over verschillende gemeenten en sociaaleconomische achtergrond. En per burgerpanel worden er nog extra criteria aan toegevoegd. Als er bijvoorbeeld over grensarbeid wordt gesproken, of over het onderwijsbeleid, is het goed als er ook mensen bij zijn die dagelijks met die materie te maken hebben. Op grond van al die criteria worden er honderden uitnodigingsbrieven verstuurd. Uit de reacties van mensen die mee willen doen, worden de uiteindelijke burgerpanels geselecteerd, voor een zo goed mogelijke afspiegeling.\u2019<\/p>\n

Bij de loting wordt rekening gehouden met gender, leeftijd, opleidingsniveau, spreiding over verschillende gemeenten en sociaaleconomische achtergrond.<\/p><\/blockquote>\n

Nog een bezwaar: wie heeft er tijd om in zo\u2019n burgerpanel te gaan zitten?
\n<\/em>\u2018Om het voor zoveel mogelijk mensen mogelijk te maken mee te doen, is ervoor gekozen de vergaderingen van de burgerraad en de burgerpanels \u2019s avonds en in de weekenden te laten plaatsvinden. De burgers die meedoen krijgen ook een vergoeding – tegen de veertig euro voor vier uur vergaderen. Dat is bescheiden, maar aan de andere kant moet het ook niet teveel zijn, anders krijg je opportunisme. Het moet geen manier zijn om makkelijk geld te verdienen, maar van mij mag dat bedrag nog omhoog. Het gaat erom dat burgers zelf een bijdrage kunnen en willen leveren aan de besluitvorming.\u2019<\/p>\n

Betekent het geen inbreuk op de representatieve democratie als kleine groepen gelote burgers zoveel te vertellen krijgen?
\n<\/em>\u2018Nee, het is een aanvulling op de representatieve democratie, want de burgerpanels kunnen alleen aanbevelingen doen, geen dwingende adviezen geven. Dat laatste zou ook in strijd zijn met de Belgische Grondwet die stelt dat alle wetgevende macht uitgaat van de verkozen organen. Dat was in 1831 de manier om de macht van de aristocratie aan banden leggen, maar nu heeft het zelf een nieuwe aristocratie gecre\u00eberd: een bestuurlijke bovenlaag die de democratie heeft gekoloniseerd.\u2019<\/p>\n

High trust society<\/h5>\n

Bent u er niet bang voor dat de gemiddelde burger met net zo veel wantrouwen naar de burgerpanels gaat kijken als naar de gevestigde politieke partijen? Mensen kunnen denken: waarom zou ik zo\u2019n clubje burgers serieus nemen?
\n<\/em>\u2018Nee. Duitstalig Belgi\u00eb is een high trust society. Het onderlinge vertrouwen is er vrij groot, er wonen niet meer dan 77.000 mensen. En het onderlinge vertrouwen is er nog vrij groot. Er is veel participatie en veel vrijwilligerswerk, zeker in vergelijking met de grotere steden in Vlaanderen en Walloni\u00eb. Het is een high trust society<\/em>. En het huidige Duitstalige parlement bestaat ook al uit gewone burgers, die hun parlementaire werk er part time bij doen. Het is een ideaal laboratorium om deze nieuwe democratische vorm te laten slagen.\u2019<\/p>\n

In 2017 bleek uit een enqu\u00eate van Vrij Nederland<\/a>\u00a0dat vooral jonge mensen weinig vertrouwen hebben in de capaciteiten van hun medeburgers. Rond de veertig procent bleek zelfs voorstander te zijn van een kennistoets voor je mag stemmen. Waarom zouden ze dan wel vertrouwen hebben in een kleine groep gelote burgers?
\n<\/em>\u2018Er is vaker gepleit voor de invoering van zo\u2019n stemexamen. Er zijn grote bezwaren: een bakkersvrouw die zich een hele dag uitslooft, heeft geen tijd om de politiek te volgen, slaagt niet voor zo\u2019n test en krijgt dus minder macht. Lager opgeleide kiezers worden zo uitgesloten van de democratie die dan steeds meer versterkt wat de bestuurskundigen Mark Bovens en Anchrit Wille de \u2018diplomademocratie\u2019 hebben genoemd: de politiek wordt de afgelopen decennia op veel niveaus steeds meer beheerst door een selecte groep hoog opgeleiden. Dat zou niet wenselijk zijn. Maar de achterliggende gedachte van wat mensen in die enqu\u00eate hebben gezegd, kan ik heel goed begrijpen: de kwaliteit van besluitvorming gaat erop vooruit als mensen goed ge\u00efnformeerd zijn.\u2019<\/p>\n<\/span>Lees ook<\/span>Vernieuw de democratie! En snel!<\/span>19 januari 2017<\/span><\/span><\/a>\n

\u2018De brexit is wat dat betreft een berucht voorbeeld. Zo\u2019n groot besluit en we weten niet in hoeverre het rationeel werd genomen. Een dwarsdoorsnede van de samenleving die ge\u00efnformeerd is, treft betere besluiten dat een samenleving op zijn geheel die onge\u00efnformeerd is. Het plan voor Duitstalig Belgi\u00eb is daarom zo ingericht dat de burgerpanels zich goed kunnen informeren. Er komt een permanente secretaris die het proces begeleidt, alle deelnemers krijgen een uitgebreid informatiepakket over het onderwerp, en de eerste vergadering wordt eraan gewijd welke informatie nog meer op tafel moet komen en welke experts moeten worden geraadpleegd, zodat de panels een weloverwogen besluit kunnen nemen.\u2019<\/p>\n

\u2018Het is heel jammer dat deze kans in Nederland niet is benut voor \u00e9chte vernieuwing van het democratische stelsel.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

In Nederland heeft een staatscommissie onder leiding van oud-minister Johan Remkes onlangs voorzichtig gepleit voor een gekozen formateur en een bindend correctief referendum, maar over gelote burgers wordt in het rapport met geen woord gesproken.
\n<\/em>\u2018Dat is zeer teleurstellend. Ik ben naar \u00e9\u00e9n van de eerste vergaderingen van de staatscommissie geweest, waar vooral werd gepraat over de problemen in de democratie die moesten worden opgelost. De strekking van het gesprek was zeer Haags. Er werd vooral vanuit de bestaande instituties gedacht. Er is onvoldoende in kaart gebracht hoe het electorale stelsel z\u00e9lf voortdurend de democratische besluitvorming in de weg zit en de afstand tot de burger vergroot. Het is heel jammer dat deze kans niet is benut om te pleiten voor \u00e9chte vernieuwing van het democratische stelsel.\u2019<\/p>\n

\u2018Ook in Nederland is de afgelopen decennia een bestuurlijke aristocratie ontstaan, zoals in Frankrijk, waar een circuit van beroepsbestuurders en politici de dienst uitmaakt en echte hervormingen tegenhoudt. Nochtans: het huidige\u00a0haalt niet het beste in mensen naar boven. Maar wat niet is kan nog komen. Wie weet wat er gebeurt als het nieuwe stelsel in Duitstalig Belgi\u00eb goed blijkt te werken en de democratie opbloeit. Het kan een voorbeeld zijn voor heel Europa.\u2019<\/p>\n

De nieuwe beweging Code Oranje, opgericht door de burgemeester van Heerhugowaard, wil radicale democratische vernieuwing tot stand brengen door zelf aan de Statenverkiezingen mee te gaan doen. Heeft u daar vertrouwen in?
\n<\/em>\u2018Code Oranje wil onder andere gelote burgers in de Tweede Kamer brengen. Dat zal niet makkelijk zijn, want de gevestigde politieke partijen geven niet graag hun macht op. Maar ik vind het een prachtig initiatief. Ik wens hen veel succes.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

In 2013 publiceerde de Vlaamse schrijver David Van Reybrouck, bekend van onder meer zijn internationale bestseller over de geschiedenis van Congo, zijn spraakmakende pamflet Tegen verkiezingen.\u00a0Daarin pleitte hij voor radicale democratische vernieuwing: door loting geselecteerde burgers zouden inspraak moeten krijgen in de politiek om de democratie nieuw leven in te blazen. Na de eerste kritiek […]<\/p>\n","protected":false},"author":2850,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-422809","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-macht","article_type-column"],"acf":[],"author_name":"Thijs Broer","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/422809","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=422809"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/422809\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Thijs Broer","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/2850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=422809"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=422809"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}