{"id":420545,"date":"2019-02-11T03:00:04","date_gmt":"2019-02-11T02:00:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=420545"},"modified":"2020-01-10T11:23:38","modified_gmt":"2020-01-10T10:23:38","slug":"minder-moeten-meer-leven-millenials","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/minder-moeten-meer-leven-millenials\/","title":{"rendered":"Minder moeten, meer leven, deel VII: Over de kwetsbaarheid van millennials"},"content":{"rendered":"<div class=\"info-box\">\n<p><iframe src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?url=https%3A\/\/api.soundcloud.com\/tracks\/572047995%3Fsecret_token%3Ds-H75ka&amp;color=%23ff5500&amp;auto_play=false&amp;hide_related=false&amp;show_comments=true&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=true\" width=\"100%\" height=\"166\" frameborder=\"no\" scrolling=\"no\"><span data-mce-type=\"bookmark\" style=\"display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height: 0;\" class=\"mce_SELRES_start\">\ufeff<\/span><span data-mce-type=\"bookmark\" style=\"display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height: 0;\" class=\"mce_SELRES_start\">\ufeff<\/span><\/iframe><\/p>\n<p><em>Liever luisteren dan lezen? Millennial Lou-Anna Druyvesteyn sprak dit artikel voor je in.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<p>\u2018Burn-out?\u2019 Khalid Boukhima stond in djellaba voor de ingang van zijn herberg. Hij runt een kleine retreat in het Marokkaanse Atlasgebergte waar Europeanen rust komen zoeken. Achter hem kolkte het smeltwater uit de bergen langs de platte, rozerode keien het dal in.<\/p>\n<p>\u2018Burn-out,\u2019 herhaalde hij peinzend. \u2018Ik denk niet we dat woord hier kennen. In Casablanca misschien, of Rabat.\u2019<\/p>\n<p>De dagen die ik in Marokko doorbracht, viel het me op dat mensen gewoon een hele tijd zonder telefoon konden stilzitten. Jongens, meisjes, ouderen zaten rustig voor zich uit kijkend, herdersstok in de hand, bij wat schapen of geiten in het veld. Vrouwen en kinderen konden onafgebroken samen over een muur staan kijken, de vallei in. Khalid verklaarde het met termen als \u2018berusting\u2019 en \u2018vertrouwen in het universum\u2019.<\/p>\n<a data-ga-category=\"embedded-article\" data-ga-action=\"clicked\" data-ga-label=\"\" href=\"https:\/\/www.vn.nl\/thema\/minder-moeten-meer-leven\/\" class=\"article-embed article-embed--left article-embed--new\"><span class=\"article-embed__image\" style=\"background-image:url(https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/fly-images\/439557\/hb_53.183-520x520-cc.jpg);\"><\/span><span class=\"article-embed__content\"><span class=\"article-embed__read-more\">Minder moeten, meer leven<\/span><span class=\"article-embed__title\">Dit is het zevende deel van Annemieks serie over ontploeteren. Lees hier de voorgaande delen!<\/span><span class=\"article-embed__date\">8 februari 2019<\/span><\/span><\/a>\n<h5>Hoe dat moest: niksen<\/h5>\n<p>Je moet de romantisering van armoede altijd wantrouwig bekijken, maar dat simpelweg niksen is in onze burn-outmaatschappij uitzonderlijk geworden. In het vliegtuig naar Marrakesh zat ik naast een dertigjarige accountmanager die vertelde over haar twee vriendinnen van eind twintig die burn-out waren geraakt. Een van de twee, werkzaam bij een multinational, werkte lange dagen, ging daarna uit, sportte fanatiek. Uitvalsverschijnselen, zoals handen en vingers die niet meer wilden, waren niet genoeg om terug te schakelen. Pas toen ze met haar auto ergens tegenaan geknald was, moest ze zich van haar vriend ziek melden. Ze leerde nu van een psycholoog hoe dat moest: niksen. Ze mocht een half uurtje rennen, \u2019s ochtends, als ze daarna maar een uur niks deed. Na het boodschappen doen volgde weer minstens een uur nietsdoen. Ze vond het erg lastig.<\/p>\n\n<div class=\"newsletter-teaser bg-gray\">\n    <div class=\"teaser__content__container\">\n                    <div class=\"teaser__header\">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.<\/div>\n        \n                    <div class=\"teaser__text\">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je \u00e9\u00e9n artikel helemaal gratis.<\/div>\n            <\/div>\n\n    <div class=\"teaser__btn__container\">\n                    <div class=\"teaser__btn\">\n                <a class=\"btn btn--rounded btn--white-bg\" \n                    href=\"\/service\/nieuwsbrieven\"\n                    data-ga-category=\"banner-newsletter-button\" \n                    data-ga-label=\"Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.\" \n                    data-ga-action=\"clicked\">Ja, dit wil ik ><\/a>\n            <\/div>\n            <\/div>\n<\/div>\n<p>Haar eigen ouders, vertelde de accountmanager, hadden een succesvol bedrijf gehad die ze net hadden verkocht. Haar vader had ook wel eens tachtig uur per week gewerkt, maar overspannen was hij nooit geraakt. Hij vond het een beetje moeilijk, die verhalen over burn-out, zei ze. Een beetje aanstellerij, eigenlijk. De accountmanager ging met een groep collega\u2019s een lang weekend naar Marokko. Ze zagen eruit als filmsterren.<\/p>\n<h5>De oranje zone<\/h5>\n<p>Dat maar doorgaan en doorgaan: arbeidscoach Sandra Le Poole somde in <a href=\"https:\/\/www.vn.nl\/minder-moeten-meer-leven-ontspannen-werken\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">de vorige aflevering<\/a> van deze serie de gevaren op van \u2018de oranje zone\u2019. \u2018Eerst zit je hier,\u2019 zei ze, staand voor een flipover met een vierkant verdeeld in vier kleuren, en wees op het vlak rechtsboven. \u2018Dit is de groene zone, in de sport noemen we dat de prestatiezone. Als de prestatie eenmaal is geleverd, moet je terug hier naartoe,\u2019 \u2013 ze wees naar het blauwe vlak eronder waarop \u2018herstelzone\u2019 stond. Om te ontspannen, zei ze, moesten we sporten, slapen, lieve mensen opzoeken en iets leuks gaan doen. \u2018Maar in plaats daarvan,\u2019 \u2013 ze ging met haar vinger naar het oranje vlak \u2013 \u2018gaan we in de overlevingsstand. We jakkeren gewoon door.\u2019 Thuiskomen, eten en verder werken; dat was wat ze om zich heen zag. \u2018Zo krijgen je hersens nooit rust.\u2019<\/p>\n<p>In die oranje toestand van Le Poole, schreef ik vorige maand, herkende ik mijn eigen gevoelens van opgejaagd zijn, en die van anderen. Mijn ergernis over die ploeterstand was de aanleiding van deze serie: een persoonlijke zoektocht naar de fundamenten van de burn-outmaatschappij, naar minder moeten en meer leven. Deze aflevering gaat over wie het gevoeligst zijn voor stress.<\/p>\n<p>https:\/\/www.instagram.com\/p\/BnQT4FDCERD\/<\/p>\n<h5>Tot moes geslagen<\/h5>\n<p>Millennials, spitsuurders en midlifers, die rapporteren in ons land de meeste spanningsklachten. In de onderzoeken naar burn-outklachten schiet het balkje \u2018millennials geboren tussen 1980 en 2000\u2019 het meest naar rechts door. Daarna zijn de werknemers die zorg en werk moeten combineren de klos; en ook midlifers, mensen tussen ongeveer 38 en 50 jaar oud, rapporteren bovengemiddeld vaak spanningsklachten.<\/p>\n<p>Elke twee jaar doen TNO, CBS en het ministerie van Sociale Zaken onderzoek naar de Nederlandse werkomstandigheden. In 2017 werd de Nationale Enqu\u00eate Arbeidsomstandigheden ingevuld door 45.000 werknemers en zzp\u2019ers. 15,9% van hen gaf aan burn-outklachten te hebben: het ging om momenten van emotionele en lichamelijke uitputting. Niet alleen onder werknemers was de gemeten spanning een paar procent gestegen, maar ook onder zzp\u2019ers.<\/p>\n<blockquote><p>Door zichzelf stelselmatig rust te ontzeggen en te veel van zichzelf te eisen had ze haar hersens \u2018tot moes geslagen\u2019.<\/p><\/blockquote>\n<p>Er waren een paar uitschieters. Werknemers van 25-35 jaar waren met bijna 20% het vaakst psychisch vermoeid door het werk. Ook <a href=\"https:\/\/www.metronieuws.nl\/nieuws\/dossier\/2017\/06\/longread-waarom-we-ziek-worden-van-drukte\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">een enqu\u00eate van de krant Metro in 2017<\/a> onder 1816 mensen tussen 18 en 34 jaar bevestigde die gevoeligheid van de jongere werknemers voor spanning. Maar liefst 63% van de deelnemers zei vanwege stressgerelateerde klachten een psycholoog te hebben bezocht, ruim 38% was nu in therapie, vooral vanwege de druk van werk en het sociale leven. 24% was dagelijks bang een burn-out te krijgen, 14% was overspannen.<\/p>\n<p>Neurobiologe Brankele Frank, die op haar 28ste een burn-out kreeg, schreef over die cognitieve en fysieke ineenstorting <a href=\"https:\/\/www.vn.nl\/burn-out\/\">vorig jaar in Vrij Nederland<\/a>: \u2018Op mijn 28ste vergat ik de namen van vrienden, woensdag volgde op donderdag, boodschappen doen werd een olympische prestatie.\u2019 Door zichzelf stelselmatig rust te ontzeggen en te veel van zichzelf te eisen, had ze haar hersens \u2018tot moes geslagen\u2019. Er volgden jaren van hoofdpijn en extreme vermoeidheid. Ze had de cognitieve vaardigheden van een vijfjarige.<\/p>\n<p><iframe title=\"Wat gebeurt er in je hoofd bij een burn-out?\" width=\"500\" height=\"375\" src=\"https:\/\/www.youtube-nocookie.com\/embed\/1dB9l5pD5ag?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<h5>Overpresteren<\/h5>\n<p>Wat maakt millennials zo kwetsbaar voor spanning? Volgens Jan van den Hoogen ligt de oorzaak in onzekerheid. Hij is strategisch adviseur bij Arbo Unie, een landelijke dienstverlener in de bedrijfsgezondheidszorg die veel onderzoek doet naar arbeidsomstandigheden. Die onzekerheid onder millennials heeft, denkt hij, te maken met hun status op de arbeidsmarkt. Van de werknemers onder de 34 jaar werkt bijna een derde flexibel. In de groep daarboven is dat zo\u2019n 10%.<\/p>\n<p>Ter vergelijking: hij heeft zelf ooit een keer een proeftijd van twee maanden gehad, en toen kreeg hij een vast contract. Hij kon een hypotheek afsluiten, meedoen met de maatschappij, iets opbouwen. Jonge werknemers van nu moeten met flexibele contracten \u2018elk jaar opnieuw examen doen\u2019. \u2018Dat kan leiden tot overpresteren, en tot een veronachtzaming van lichamelijke signalen van stress.\u2019<\/p>\n<h5>Triatlon<\/h5>\n<p>Als er al sprake zou zijn van \u2018aanstellerij\u2019 onder millennials, zit die \u2019m in het pathologisch alles, \u00e1lles willen doen. Het is eerder een overvraagd uithoudingsvermogen dan een gebrek eraan. Brankele Frank somde op: \u2018Die pittige baan waarvoor ik veel moest reizen, werkdagen van acht uur \u2019s ochtends tot \u00e9\u00e9n uur \u2019s nachts, trainen voor een triatlon, mijn weekends helemaal volstouwen met sociale afspraken uit angst voor een saai en door werk overheerst leven \u2013 ik vond dat het allemaal moest kunnen.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Ik kon mezelf bijvoorbeeld een uur lang als bevroren aan mijn bureaulamp vastklampen met een hele to-dolijst voor mijn neus en geen idee hoe ik al die dingen ook al weer moest doen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>Nienke Thurlings, oprichtster van <a href=\"https:\/\/jongburnout.nl\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">het platform Jong Burn-out<\/a>, ging onderuit op haar 24ste. Ze had door de grote werkdruk meer verplichtingen dan wat ze op een normaal tempo op een gewone dag aankon. \u2018Ik gaf mezelf de schuld van mijn slechte concentratie,\u2019 schrijft ze in haar boek <a href=\"https:\/\/www.gottmer.nl\/gottmer\/jong-burn-out.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em>Jong &amp; burn-out<\/em><\/a>: \u2018en begon pauzes over te slaan en op andere manieren te compenseren. Ik sliep en at steeds slechter en onregelmatiger, waardoor mijn lichaam niet meer goed functioneerde. De klachten stapelden zich op. Ik kon mezelf bijvoorbeeld een uur lang als bevroren aan mijn bureaurand vastklampen met een hele to-dolijst voor mijn neus en geen idee hoe ik al die dingen ook alweer moest doen \u2013 alsof mijn IQ ineens met de helft was gedaald.\u2019<\/p>\n<p>Ze kreeg paniekaanvallen, sociale angsten, begon mensen te mijden. Intussen werd ze om de haverklap ziek. Haar nachten waren kort, vol afschuwelijke dromen waaruit ze zwetend en angstig wakker schoot. \u2018En nog steeds dacht ik dat ik gewoon beter mijn best moest doen.\u2019<\/p>\n<h5>Gebrek aan feedback<\/h5>\n<p>Een andere reden voor onzekerheid is het gebrek aan feedback op de werkvloer. Toen ik zelf als middentwintiger bij een tijdschrift in dienst kwam, werd ik onder de arm genomen door mijn oudere collega\u2019s. Ik besprak de onderwerpen met mijn chefs, zat ernaast als ze mijn stukken lazen en omgooiden, zat erbij als de tweede versie opnieuw werd gewogen en mocht daarna bij de eindredacteur aanschuiven die de tekst redigeerde. Daar gingen de spelfouten en de kromme zinnen. Ik hoefde me niet vertwijfeld af te vragen of mijn werk wel goed genoeg was; het werd me om de paar dagen duidelijk gemaakt: dit doen we wel, dat doen we niet.<\/p>\n<p>Die persoonlijke begeleiding moeten jongere werknemers tegenwoordig ontberen, zegt Van den Hoogen. Door de digitalisering kunnen we ons werk op elk moment en overal naar elkaar opsturen, daar hoef je elkaar niet meer voor te zien: \u2018Vroeger zag ik mijn baas als ik om negen uur \u2019s ochtends binnenkwam. Nu moet je veel meer moeite doen om een ontmoeting te organiseren.\u2019<\/p>\n<p>Ook het geringe aantal leidinggevenden op teams zorgt volgens hem voor een gebrek aan houvast voor jongeren. In de overheid en de zorg, sectoren waar bovengemiddeld veel werknemers uitvallen door spanningsklachten, geven managers soms wel leiding aan 90 mensen tegelijk.\u00a0<span style=\"font-size: 0.984rem;\">Laatst zei een leidinggevende tegen hem: \u2018Ik ben blij dat ik contact kan houden met de mensen die zijn uitgevallen, maar contact houden met mensen die niet zijn uitgevallen zit er niet in.\u2019<\/span><\/p>\n<p>Dat is helemaal niet goed, zegt hij, zeker niet voor jongere werknemers. Mensen hebben op de werkvloer behoefte aan erkenning en verbinding. \u2018De beginnende werknemers worden veel te weinig bij de hand genomen.\u2019<\/p>\n<p>https:\/\/www.instagram.com\/p\/Btd-ym6h7YN\/<\/p>\n<h5>Overachievers<\/h5>\n<p>Millennials hebben juist meer feedback nodig, omdat ze thuis die voortdurende bevestiging zo gewend zijn. Dat zegt Johan Veneman, oprichter en mede-eigenaar van <a href=\"https:\/\/mindworkproductions.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Mind Work Productions<\/a>. Zijn organisatie selecteert kandidaten voor spelprogramma\u2019s als Expeditie Robinson en Wie is de Mol. Ook helpt hij organisaties als Tele2, KPMG, Talpa, de Bijenkorf, Schiphol en Rituals met beter communiceren op de werkvloer.<\/p>\n<p><a data-ga-category=\"embedded-article\" data-ga-action=\"clicked\" data-ga-label=\"gerelateerd onderwerp\" href=\"https:\/\/www.vn.nl\/afgestudeerden-werken-begeleiding\/\" class=\"article-embed article-embed--right\"><span class=\"article-embed__image\" style=\"background-image:url(https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/fly-images\/414055\/hoofdbeeldUnknown-1_preview-2-520x520-cc.jpg);\"><\/span><span class=\"article-embed__content\"><span class=\"article-embed__read-more\">Lees ook<\/span><span class=\"article-embed__title\">Lees ook: Begeleid afgestudeerden beter wanneer ze gaan werken, daar heeft iedereen baat bij<\/span><span class=\"article-embed__date\">13 december 2018<\/span><\/span><\/a>De overgang van thuis naar werk is te hard, meent Veneman. \u2018Millennials zijn van huis uit gewend dat alles wat ze doen gezien en gewaardeerd wordt.\u2019 \u2018In het skiklasje,\u2019 zegt hij, \u2018kreeg iedereen een gouden medaille, ongeacht de prestatie. Dat leidt tot inflatie van waardering. Als ze dan in een bedrijf komen waarin mensen het lastig vinden om feedback te geven, raken ze onzeker. Dan krijg je onzekere overachievers.\u2019<\/p>\n<p>Die onzekerheid wordt aangejaagd door sociale media. Nienke Thurlings zegt: \u2018We worden onwillekeurig toch be\u00efnvloed door beelden die het perfecte leven uitdragen. Jongeren van nu zijn gewend om zichzelf te laten beoordelen door likes. Zo raken ze van zichzelf vervreemd, en slaan ze op hol.\u2019<\/p>\n<p>Niet iedere millennial gaat onderuit, maar degenen die grenzeloos, onzeker en perfectionistisch zijn moeten uitkijken, zegt Arbo-adviseur Van den Hoogen: \u2018Als je die eigenschappen hebt, houdt niks of niemand je meer tegen op weg naar overspannenheid.\u2019 Toen hij zelf zo oud was, ging om vijf uur de deur van het kantoor op slot, of hij nu klaar was met zijn werk of niet. Nu kunnen we plaats- en tijdonafhankelijk werken. \u2018Je kunt je werk altijd nog in het weekend plannen. En dan laat je een feestje schieten, en nog een. Maar in dat feestje zit juist je ontspanning. Jongere medewerkers hebben nog daar niet de copingmechanismen voor. Dus je bent jong, onzeker, je hebt nog niet het vermogen jezelf te corrigeren en je hebt dankzij de digitale communicatie de gelegenheid grenzeloos te werken. Daar hebben we het recept voor burn-out.\u2019<\/p>\n<h5>Angstcultuur<\/h5>\n<p>De oorzaak van de vele spanningsklachten ligt niet bij millennials, zegt Veneman, ze zijn alleen door hun karakter en opvoeding kwetsbaarder voor een ongezonde werkcultuur. \u2018Ken je die kanaries die vroeger in kooitjes in de mijnen werden meegenomen? Als er gevaarlijke gassen vrijkwamen, stierven zij als eerste en konden de mijnwerkers zich snel in veiligheid brengen. De millennials zijn nu die kanariepietjes. Als ze spanningsklachten vertonen, worden ze drie weken naar huis gestuurd en gaan dan weer aan het werk. De werkgever denkt: mooi, we zijn er op tijd bij geweest. Nee, je moet kijken waar het gas vandaag komt.\u2019<\/p>\n<p>De hedendaagse werkvloer is volgens Veneman een ongezonde plek. Er ligt een veel te grote nadruk op productiviteit, cijfers, targets, ziet hij. Er zijn te veel overlegjes, er worden te veel e-mails gestuurd, er staan te veel mensen in de cc. Het is een valse productiviteit die een gevoel van controle moet opleveren. En dat in een werkcultuur die fouten onmiddellijk afstraft.<\/p>\n<blockquote><p>Als er gevaarlijke gassen vrijkwamen, stierven de kanariepietjes als eerste en konden de mijnwerkers zich snel in veiligheid brengen. De millennials zijn nu die kanariepietjes.<\/p><\/blockquote>\n<p>Mikkel Hofstee, directeur van trainingsbureau Lifeguard, zei over die schadelijke opvatting van efficiency in de vorige aflevering: \u2018Het leidt tot een angstcultuur, tot een gebrek aan zeggenschap over hoe je je werk uitvoert, en tot verlies van betekenis en voldoening als je vanwege die tikkende klok en strakke protocollen precies die taken moet afraffelen die je eigenlijk het liefst doet.\u2019 Die steriele manier van werken tast de menselijke maat aan: \u2018Dan kun je wel op individueel niveau aan vitaliteitstraining doen, maar dat is dweilen met de kraan open. Dit moet je op organisatieniveau aanpakken.\u2019<\/p>\n<p>Volgens Johan Veneman lopen millennials stuk op zo\u2019n manier van werken. Het gaat deze generatie om veiligheid, betekenis en erkenning, zegt hij. \u2018Wij,\u2019 (Veneman is 47) \u2018kunnen als generatie langer doorgaan met iets dat niet per se betekenis voor ons heeft. Deze generatie niet. Zij gaan zich niet tien jaar het leplazarus werken om op een fraai plaatsje in de organisatie te komen.\u2019 De verschillende generaties op de werkvloer hebben, zegt hij, niet de sociale vaardigheden om dat verschil in mentaliteit goed te bespreken. \u2018De ene is fundamenteel onzeker en maskeert dat met bravoure en wijsneuzigheid. De oudere generatie is hi\u00ebrarchisch, en ergert zich aan de jongeren. Dan kunnen we millennials wel individueel trainen hoe met spanning om te gaan, maar je kunt beter iedereen met elkaar in gesprek brengen over de fundamentele waarden van het bedrijf \u2013 hoe ongemakkelijk dat soms ook is.\u2019<\/p>\n<p>https:\/\/www.instagram.com\/p\/BtnsRzuDRIg\/<\/p>\n<h5>Strikt tijdsregime<\/h5>\n<p>\u2018Gespannen zijn zonder dat er sprake is van re\u00eble problemen; dat lijken me de typische symptomen van een burn-out.\u2019 Fatima Belbame, werkzaam in de herberg van Khalid Boukhima, had een dik wollen vest aan. We hadden voor de haard over spanningsklachten gepraat. Het was koud in de herberg. Overdag konden we op het terras zitten, maar \u2019s ochtends en \u2019s avonds zat het handjevol gasten zo dicht mogelijk bij het vuur.<\/p>\n<p>Na een studie marketing en een drukke baan in miljoenenstad Casablanca had Belbame een rustiger leven gezocht in dit dal in de Grote Atlas. Een vriendin was naar New York City verhuisd en bijna ten onder gegaan aan verwarring en stress. \u2018De herrie, de vervuiling in de stad; een mensenlichaam kan het niet aan,\u2019 zei Belbame. \u2018Als iedereen hard rijdt, moet je zelf ook hard rijden.\u2019<\/p>\n<p>Hiermee vatte ze onbedoeld treffend samen wat de Duitse filosoof Hartmut Rosa de onzichtbare dictatuur van de versnelling noemt. Men zegt wel dat de moderne mens vrij is, stelt hij in zijn boek <a href=\"https:\/\/www.boomfilosofie.nl\/product\/100-886_Leven-in-tijden-van-versnelling\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em>Leven in tijden van versnelling<\/em><\/a>, omdat er nauwelijks nog ethische regels zijn die hem inperken. Maar in werkelijkheid worden we in samenlevingen als de onze beheerst door \u2018onzichtbare, gedepolitiseerde, niet ter discussie gestelde tijdsregimes\u2019 die ons vervreemden van het goede leven. Fastfood, speeddaten, powernaps: het tempo van ons dagelijkse handelen is verhoogd. Atleten kunnen altijd nog sneller rennen, communicatie en transport zijn versneld. Modes, levensstijlen, taalgebruik veranderen steeds sneller. En dat heeft allemaal geen tijdswinst opgeleverd, integendeel: die vrijkomende tijd wordt gebruikt om nog meer te kunnen en moeten doen. Daardoor is er altijd haast, is er het idee dat tijd door de vingers glipt en worden de pauzes tussen activiteiten verkort.<\/p>\n<p>De mensen die daarvan het meest last hebben, zijn die met een dubbele of driedubbele belasting.<\/p>\n<h5>Planningsproblematiek<\/h5>\n<p>Als stress te lang aanhoudt, gebeurt er in elk lichaam ongeveer hetzelfde. De afgifte van het stresshormoon cortisol, dat de ontwrichtende werking van adrenaline moet compenseren, gaat zelf psychische en lichamelijke klachten veroorzaken, tot en met de algehele kortsluiting \u2018burn-out\u2019. Hoe die klachten zich uiten, kan van persoon tot persoon verschillen. De reden waarom mensen in die \u2018oranje zone\u2019 blijven hangen ook. Voor spitsuurders, werknemers die voor kinderen en vaak ook voor zieke ouders zorgen, ligt de bron van spanning in de dubbele of driedubbele belasting. Vrouwen hebben vaker last van burn-outklachten (15%) dan mannen (9%), blijkt uit het Nationaal Salaris Onderzoek 2017 en de Nationale Enqu\u00eate Arbeidsomstandigheden. Van den Hoogen heeft het over \u2018indrukwekkende verschillen in psychosociale arbeidsbelasting\u2019. Vrouwen ervaren nog steeds een veel grotere priv\u00e9-belasting: \u2018Planningsproblematiek. Op tijd hier zijn, op tijd daar zijn.\u2019<\/p>\n<p>Terwijl de politiek vrouwen financieel zelfstandig wil hebben, is de belasting van de mantelzorg de laatste tien jaar fors toegenomen. Die zorg vond eerst plaats in zorg- en verpleegtehuizen, nu ligt hij bij de kinderen die werken en gezinnen hebben. Hier kan de politiek volgens Van den Hoogen \u2018prachtige keuzes gaan maken\u2019.<\/p>\n<blockquote><p>De afgifte van het stresshormoon cortisol gaat zelf psychische en lichamelijke klachten veroorzaken, tot en met de algemene kortsluiting \u2018burn-out\u2019.<\/p><\/blockquote>\n<p>Werkende allochtone vrouwen voelen n\u00f3g sterker de druk om thuis de zorgtaken op zich te nemen, en mantelzorg te verlenen. De overspannen allochtone werkende vrouw; dat is echt een nieuw fenomeen, ziet de strategisch adviseur.<\/p>\n<p>Aanstellers, die overspannen mensen? Misschien zijn de werknemers die onderuitgaan wel juist de leukste. De gevers in ons midden: de leerkrachten die voor elk kind klaarstaan, de verpleegkundigen die ondanks onderbezetting elke pati\u00ebnt het beste geven. \u2018Als werkgever moet je juist letten op je meest bevlogen mensen,\u2019 zegt Van den Hoogen. \u2018De mensen die zich nergens druk over maken, zijn er minder gevoelig voor. Het is een dun randje tussen bevlogenheid en overspannenheid, zeker nu de grenzen van plaats en tijd zijn opgeheven en de bezetting niet op orde is. Dit is juist de groep waar een bedrijf op vaart, op hun energie en hun enthousiasme. Daar moet aandacht voor zijn: \u201cIk zie je heel hard lopen. Wanneer neem jij rust?\u201d\u2019 Een andere \u2018kwetsbare\u2019 eigenschap is volgens de adviseur behulpzaamheid \u2013 hij heeft het dan over de mensen die mantelzorg op zich nemen, nog even iets doen voor de vereniging, op school de handen uit de mouwen steken.<\/p>\n<h5>Disbalans<\/h5>\n<p>De derde piek in de groepen met spanningsgevoeligheid zijn midlifers. Ook tijdens de midlife is er een disbalans, zien ze bij Arbo Unie aan de cijfers. \u2018Het is een klassiek bezinningsmoment. Wat wil ik nu?\u2019 Hoe mensen daar doorheen komen, kun je volgens Van den Hoogen onderscheiden in grofweg twee groepen. Je hebt de mensen die er met hernieuwde energie en een grotere mentale veerkracht uitkomen; in die groep daalt het verzuimpercentage. En je hebt er die verbitterd raken, gaan klagen, zeggen: \u2018Hoeveel jaar moet ik nog?\u2019 Zij vallen eerder uit door stressklachten. \u2018Die midlife is geen verrassing,\u2019 stelt Van den Hoogen. \u2018Organisaties zouden een prima gesprekspartner voor werknemers kunnen zijn om over nieuwe mogelijkheden in een loopbaan te praten.\u2019<\/p>\n<p>De groep 50-plussers heeft relatief minder klachten. Ze zijn volgens Van den Hoogen financieel in balans, hebben zelfstandige kinderen en geen grote carri\u00e8reambities meer.<\/p>\n<h5>Hoe vol is uw fles?<\/h5>\n<p>In de Marokkaanse herberg sprak ik met een jonge Vlaamse. Een paar jaar geleden, toen ze samen een reis maakten door Zuid-Afrika, was haar vriend tijdens een solitaire dagtocht in een kloof gevallen. Hij had daar een nacht in gelegen en was met een traumahelikopter naar de intensive care gebracht. Gebroken been, gebroken heup, barst in zijn schedel. De revalidatie zou maanden duren.<\/p>\n<p>De ambulancemedewerkster vroeg aan de Vlaamse: \u2018Hoe vol is uw fles?\u2019 Op de vraag wat ze daarmee bedoelde, antwoordde ze: \u2018Je moet altijd zorgen dat je ruimte in de fles overlaat voor dit soort gebeurtenissen; als hij al te vol is, ga je onderuit.\u2019 Dat had ze onthouden, zei mijn medegaste. Daarom was ze nu, vijfeneenhalve maand zwanger, een weekje naar deze rustige plek gekomen om krachten op te doen voor straks.<\/p>\n<p>De versnelling van technologie, transport en arbeidsprocessen heeft de mogelijkheid gecre\u00eberd om altijd bezig te zijn, stelt filosoof Hartmut Rosa. Wat we moeten leren, is om die mogelijkheden niet klakkeloos te benutten, want ze slingeren ons weg van onszelf. Maar die beheersing die we moeten betrachten, staat haaks op de menselijke natuur, want we w\u00edllen ook graag versnelling. We hebben die processen immers zelf uitgevonden en toegepast. Om gezond te blijven, moet je dus de discipline opbrengen om die geneigdheid naar meer en sneller regelmatig de rug toe te keren.<\/p>\n<p>Uit dat \u2018onzichtbare tijdsregime\u2019 stappen vereist een mate van bewustzijn en autonomie die niet iedereen in huis heeft. Zeker niet de mensen die floreren in grote organisaties en van nature meer op de groep dan op het eigen individu gericht zijn.<\/p>\n<blockquote><p>De beheersing die we moeten betrachten staat haaks op menselijke natuur, want we w\u00edllen ook graag versnelling.<\/p><\/blockquote>\n<p>Werkgevers kunnen hun personeel daarbij helpen, meent Van den Hoogen. Arbo Unie gaat daarom dit jaar werken met een nieuwe test waarbij niet alleen stress en energiebronnen op het werk in kaart worden gebracht, maar ook die van thuis. Heeft iemand jonge kinderen, doet iemand mantelzorg, is er sprake van een scheiding, hoe is de financi\u00eble situatie?<\/p>\n<p>De oplossing ligt volgens Van den Hoogen in het aanboren van energiebronnen, niet in het aanpakken van de problemen. \u2018We kunnen niet zeggen: ga maar 50% minder scheiden of 40% minder voor je moeder zorgen, we kunnen wel kijken: hoe compenseer jij dat energieverlies? Heb je nog tijd voor je hobby\u2019s, doe je nog aan sport, ga je nog voldoende wandelen? Zie je je vrienden?\u2019 Autonomie, verbinding, ontspanning, beweging, dat zijn stabiliserende factoren voor een gespannen geest. Zo\u2019n test jaarlijks inzetten helpt om klachten op tijd te signaleren.<\/p>\n<p>Want het aantal mensen met spanningsklachten gaat niet verminderen, stelt Van der Hoogen: \u2018We zien dat het aantal mensen met klachten toeneemt, maar het verzuimpercentage niet. Dat betekent dat mensen met klachten zich niet ziek melden.\u2019 Nee, dat is niet \u2018flink\u2019, zegt hij vermanend, \u2018dat is onverstandig. Dat niet aangeven van klachten is slecht voor medewerker en bedrijf. Het schaadt de gezondheid, het geluk, de productiviteit, de inzetbaarheid en de betrouwbaarheid.\u2019 De kernvraag moet volgens hem steeds opnieuw zijn: wat heb ik op dit moment in mijn leven nodig om op een gezonde manier belastbaar te blijven? \u2018Die vraag moeten we onszelf door alle levensfasen heen blijven stellen: wat heb \u00edk n\u00fa nodig om te kunnen blijven werken en zorgen?\u2019<\/p>\n<p>Jamila Minane zou dat een te oppervlakkige oplossing vinden voor een rustig gemoed. De van oorsprong Marokkaanse yogalerares woonde tientallen jaren in Canada, maar nam haar intrek in een afgelegen huis in het Atlasgebergte nadat haar kinderen het huis uit waren. Ze geeft yoga\u00adles aan de gasten van Khalids herberg. \u2018Burn-out is niet in verbinding staan met je god,\u2019 zei ze resoluut. \u2018Als je niet weet waar je vandaan komt, ben je verloren.\u2019 Ze wees op Khalid. \u2018Hij en ik hebben Allah.\u2019<\/p>\n<p>\u2018Burn-out is een disconnectie met je ziel,\u2019 vulde Boukhami aan. Ze gaven elkaar een high five, en Jamila wandelde met haar nordic stokken de bergen in.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\ufeff\ufeff Liever luisteren dan lezen? Millennial Lou-Anna Druyvesteyn sprak dit artikel voor je in. \u2018Burn-out?\u2019 Khalid Boukhima stond in djellaba voor de ingang van zijn herberg. Hij runt een kleine retreat in het Marokkaanse Atlasgebergte waar Europeanen rust komen zoeken. Achter hem kolkte het smeltwater uit de bergen langs de platte, rozerode keien het dal [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2850,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-420545","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-leven"],"acf":[],"author_name":"Annemiek Leclaire","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/420545","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=420545"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/420545\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Annemiek Leclaire","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/2850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=420545"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=420545"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}