{"id":420399,"date":"2019-02-07T04:00:05","date_gmt":"2019-02-07T03:00:05","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=420399"},"modified":"2020-01-10T11:22:50","modified_gmt":"2020-01-10T10:22:50","slug":"strijd-seksueel-wangedrag","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/strijd-seksueel-wangedrag\/","title":{"rendered":"De strijd tegen seksueel wangedrag in de goededoelensector woedt voort"},"content":{"rendered":"

Amsterdam, oktober 2018. Verscholen langs het metrotalud op een bedrijventerrein ligt het kantoor van Partos \u2013 koepelorganisatie van bijna honderd in Nederland gevestigde hulp- en ontwikkelingsorganisaties en andere goede-doelenclubs. We komen praten over de bijeenkomst die minister Kaag van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking maart 2018 in allerijl belegde met ruim vijftig NGO\u2019s. Dat was vanwege de mediaophef over seksuele misdragingen bij internationale NGO\u2019s en over leiders die niet of halfslachtig ingrepen.<\/p>\n

Van Oxfam tot Save the Children, van Artsen zonder Grenzen tot Refugees International en Greenpeace, met name mannelijke leidersfiguren maken zich er schuldig aan. Resultaat van het overleg met de minister: een opmerkelijk Gezamenlijk Actieplan Integriteit. Dat zo veel NGO\u2019s erin samenwerken is al opvallend; dat het samen met de overheid gebeurt nog m\u00e9\u00e9r.<\/p>\n

\u2018Zodra de publiciteit losbarstte,\u2019 vertelt Partos-directeur Bart Romijn, \u2018begrepen we dat snel en gezamenlijk handelen nodig was. We hebben daarom met enkele organisaties direct een actiestrategie opgesteld.\u2019 Enkele weken later riep een gealarmeerde minister Kaag ruim vijftig organisaties bijeen voor een ernstig gesprek. Romijn: \u2018Uit dat overleg is uiteindelijk het Gezamenlijk Actieplan Integriteit ontstaan.\u2019<\/p>\n

Een moreel leerproces <\/strong><\/h5>\n

Het Actieplan gaat niet alleen over seksueel gedrag, aldus Romijn: \u2018Integriteit omvat ook agressie, discriminatie en pestgedrag. Het plan heeft vier poten: verbetering van integriteitssystemen, preventie, omgang met meldingen en tot slot: transparant worden over wat je tegen schendingen doet.\u2019<\/p>\n

\u2018Tot nu toe komen mensen die bij de ene organisatie weggestuurd worden, te gemakkelijk weer elders aan de slag.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Ontsporingen aanpakken, de kans erop verkleinen en helderheid, dat is het uiteindelijke doel. Maar het wordt iets van de lange adem, waarschuwt Romijn: \u2018Bij integriteitssystemen moet je denken aan stelsels van heldere en samenhangende waarden, gedragsregels en handelingsprotocollen. Via een moreel leerproces moet het voor iedereen een tweede natuur worden om daaraan te voldoen\u2019. Bij preventie staat centraal: hoe houden we foute gedragingen en mensen buiten de deur? Tot nu toe komen mensen die bij de ene organisatie weggestuurd worden, te gemakkelijk weer elders aan de slag. We overwegen een internationaal sectorbreed goed-gedrag-paspoort. Sommige clubs eisen alvast een Verklaring Omtrent Gedrag bij sollicitaties, zoals in andere sectoren al gebruikelijk is.\u2019<\/p>\n

Vertrouwenspersonen zullen standaard worden, voorspelt Romijn. \u2018Als iemand toch de fout in gaat, moeten slachtoffers en getuigen dat vrijuit kunnen melden.\u2019 Vervolgens moet iedereen kunnen rekenen op gedegen maar discreet onderzoek. Van minister Kaag moeten gesubsidieerde organisaties voortaan alle integriteitsschendingen centraal laten registreren en duidelijk opnemen in hun jaarverslag.<\/p>\n

Dwingende prikkels <\/strong><\/h5>\n

Ook voor niet-gesubsidieerde organisaties als Greenpeace en Artsen zonder Grenzen is het Actieplan niet vrijblijvend. Voor niks-doen geldt \u2018zero tolerance\u2019. De erkenningscriteria voor \u2018goede doelen\u2019 van de toezichthouder het Centraal Bureau Fondsenwerving zijn aangescherpt op grond van het gezamenlijke Actieplan. Wie het CBF-keurmerk wil voeren, zal aan die nieuwe criteria moeten voldoen.<\/p>\n\n

\n
\n
Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.<\/div>\n \n
Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je \u00e9\u00e9n artikel helemaal gratis.<\/div>\n <\/div>\n\n
\n
\n Ja, dit wil ik ><\/a>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n

Voor sommigen wordt het hard werken. Voor anderen, zoals hulporganisatie Hivos, zal het meevallen. Hivos heeft al een gedragscode die glashelder is over intimiderend gedrag. Bij klachten staat de melder centraal. Onpartijdige behandeling is gegarandeerd conform de FNV-vakbondseisen. \u2018Voor ons was dit logisch,\u2019 zegt algemeen directeur Edwin Huizing: \u2018Wij hebben al decennialang hulpprogramma\u2019s rond machtsongelijkheid en sekse, zoals homo- en vrouwenrechten of besnijdenis van meisjes. Toch moeten ook wij nog bijsturen: bij arbeidscontracten hadden we sanctiebeleid tegen seksuele intimidatie nog niet vastgelegd\u2019.<\/p>\n

We bellen met Boston. Van daaruit heeft onderzoekster Dyan Mazurana van Tufts University in 2017 bij zeventig hulporganisaties de problematiek ge\u00efnventariseerd. \u2018Organisaties verschillen hemelsbreed in de mate waarin ze aan verandering werken,\u2019 zegt Mazurana als ze over het Gezamenlijke Actieplan in Nederland hoort. \u2018Zoiets als deze samenwerking was ik nog nergens tegengekomen. Grote NGO\u2019s hebben inderdaad dwingende prikkels van regeringen nodig. Als ze het zonder hadden gekund, hadden ze het allang gedaan.\u2019<\/p>\n

Moresprudentie<\/strong><\/h5>\n

De papierwinkel uit het Actieplan is overigens slechts een aanzet. Het allerbelangrijkst is: hoe cre\u00eber je in de dagelijkse praktijk een blijvende interne cultuurverandering? Wangedrag is niet een kwestie van losse incidenten, beklemtonen critici als vrouwenactiviste, ex-BBC-journaliste en hulpveterane Shaista Aziz: \u2018Een veelal van patriarchaal seksisme doortrokken organisatiecultuur is de boom waaraan de \u201crotte appels\u201d groeien. D\u00e1\u00e1r moeten zaken anders!\u2019<\/p>\n

E\u00e9n waargebeurd praktijkvoorbeeld uit de Handreiking bij het Nederlandse actieplan laat zien wat Aziz bedoelt. \u2018We worden uitgezonden naar de moeilijkste landen (\u2026) Ik ben meestal 4 tot 6 weken weg van mijn vrouw en kinderen \u2026 en dan krijg ik (\u2026) allerlei instructies mee\u2026 geen seks met iemand van onze organisatie, zeker niet met leidinggevenden, (…) Nu als klap op de vuurpijl \u2026 ik mag dit in mijn vrije tijd ook niet betaald gaan doen met een ervaren \u201clady\u201d hier\u2026 (…).\u2019<\/em><\/p>\n

Old boys<\/em> die zo denken, moeten veranderen of vertrekken, horen we van verschillende kanten: \u2018Geef slachtoffers en jongeren het voortouw bij de omslag. Zij snappen het beste wat nodig is.\u2019 Het ideaal is een \u2018empathische, inclusieve cultuur van verantwoording afleggen\u2019. Dat wil zeggen: inlevingsvermogen koesteren, buitensluiting buitensluiten \u2013 niet alleen bij incidenten, maar als routine, ook lang nadat de mediahype is weggetrokken. Maar ja, hoe kweek je zoiets aan, hoe hou je het levend? Hoe voorkom je dat het een verplicht nummer wordt? Goede doelen worstelen ermee, en in het buitenland is het grotendeels ieder voor zich. Internationale co\u00f6rdinatie, die nodig is om goede doelen wereldwijd op \u00e9\u00e9n lijn te krijgen, is nog in een pril stadium.<\/p>\n

Koorddansen<\/strong><\/h5>\n

Een aantal organisaties, waaronder War Child, Oxfam en het Rode Kruis, scherpt gedragscodes aan en laat die opnieuw door iedereen ondertekenen. Op sommige kantoren hangen de gedragsregels tegenwoordig prominent aan de muur als dagelijkse reminder. Maar welk gedrag is toelaatbaar in de praktijk en wat niet? Verschillende organisaties agenderen daarover bij iedere teamvergadering korte discussies rond prikkelende praktijkvoorbeelden. Daarnaast wordt de noodzaak van speciale trainingen breed onderschreven. Trainingen voor leidinggevenden, kantoormedewerkers, veldwerkers \u00e9n lokale bevolking. Er zijn trainingen in assertieve omgang met (seksueel) machtsmisbruik, of juist in empathie: elkaars gevoelens leren snappen. Oxfam heeft verplichte periodieke themabijeenkomsten. Partos doet aan interne intervisies over persoonlijke waarden, normen en gedrag.<\/p>\n

\u2018Wat doe je wanneer mensen bij een partnerorganisatie \u2013 vanuit hun religie \u2013 serieus vinden dat de positie en taken van mannen en vrouwen verschillen?\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Moresprudentie<\/em> opbouwen, noemt Bart Romijn het. Dat doe je samen, van onderop. \u2018Velen van ons zijn opgegroeid met de seksuele revolutie en Turks Fruit<\/em>. Nu werkt het anders. Ook ik zal best weleens te nadrukkelijk hebben geflirt.\u2019<\/p>\n

Het wordt een lang traject vol dilemma\u2019s, benadrukt ook Edwin Huizing van Hivos: \u2018Wat doe je wanneer mensen bij een partnerorganisatie \u2013 vanuit hun religie \u2013 serieus vinden dat de positie en taken van mannen en vrouwen verschillen? Vooropgesteld: je kan daarmee natuurlijk niet zomaar akkoord gaan. Maar terugvallen op de Rechten van de Mens? Dat is gevaarlijk. Er is kritiek op vanuit het gevoel: die mensenrechten zijn opgesteld vanuit westerse waarden toen veel landen nog koloni\u00ebn waren. Soms is het echt koorddansen.\u2019<\/p>\n

Transavia-spel<\/strong><\/h5>\n

Af en toe levert de experimenteerdrift verrassingen op. Algemeen Directeur Tjipke Bergsma van War Child werkte ooit bij luchtvaartmaatschappij Transavia: \u2018We hadden een veiligheidsspel voor crew members<\/em>: v\u00f3\u00f3r iedere vlucht moest iedereen vijf kaarten met veiligheidsvragen beantwoorden. Zoiets ontwikkelen wij nu voor integriteit, bijvoorbeeld voor als je op missie gaat.\u2019 Minister Sigrid Kaag bepleit een internationale database met zulke best practices<\/em>.<\/p>\n

\u2018Het blijft opletten: theoretisch voorbeeldig gedrag kan ook levens verwoesten.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

De leiding moet wel vierkant achter de cultuuromslag staan, anders wordt het niks, benadrukt onder anderen Tjipke Bergsma. \u2018Je moet dagelijks, tot in de kleinste dingen, het voorbeeld geven. Leiders die het laten afweten, d\u00e1t is pas een integriteitsschending! Maar het blijft opletten: theoretisch voorbeeldig gedrag kan ook levens verwoesten. Een homoseksuele man die ongewenst wordt benaderd door een meerdere in een land waar homoseksualiteit \u00e9cht niet kan. Ja, transparantie of niet, zoiets handel je toch discreet af, want als het naar buiten komt, breng je aan alle betrokkenen enorme in gevaar.\u2019<\/p>\n

Tijdens missies ontmoet je voortdurend ingewikkelde uitdagingen, zegt Oxfam\/Novib-voorlichter Ruud Huurman. \u2018E\u00e9n onopgelost dilemma is: hoe zorgen we dat de lokale bevolking misdragingen veilig kan melden? Mensen kennen de weg niet, of ze zijn niet online.\u2019 Bart Romijn van Partos pleit daarom voor onafhankelijke ombudsmensen bij hulpoperaties, zodat ook de bevolking een vertrouwelijk meldpunt heeft.<\/p>\n

Schuldigen recyclen<\/strong><\/h5>\n

Stephanie Brancaforte is voormalig docente gender violence<\/em> aan de George Washington University in Washington DC. Wat voor maatregelen je ook neemt, niets slaat aan zolang je medewerkers niet eerst het vertrouwen terugkrijgen, waarschuwt zij vanuit haar lange ervaring als topvrouw binnen internationale NGO\u2019s. \u2018Schuldigen recyclen kan niet meer. Iedereen moet met eigen ogen kunnen zien dat recht wordt gedaan. Heropen dus ook weer die oude, onverwerkte zaken en handel ze alsnog rechtvaardig af.\u2019<\/p>\n

Bij Oxfam zijn ruim honderd lokale landenmedewerkers getraind in professionele klachtenafhandeling.<\/p><\/blockquote>\n

Waar zij op doelt, is brede restorative justice<\/em>: vertrouwensherstel door rechtvaardigheid. Bij onder meer Oxfam lijkt die boodschap aangekomen. Daar zijn ruim honderd lokale landenmedewerkers getraind in professionele klachtenafhandeling. Op een veeltalige Speak-up hotline<\/em> kunnen plaatselijke collega\u2019s anoniem meldingen doen, ook van oude klachten.<\/p>\n

Een zware externe commissie kreeg carte blanche<\/em> voor onderzoek naar de internationale Oxfam-cultuur. De eerste tussenrapportage gaf te denken: nog immer blijken de machtsverhoudingen bij veel Oxfam-projecten behoorlijk scheef, met alle gevaren van dien.<\/p>\n

Erger dan op kantoor<\/h5>\n

Ook Artsen zonder Grenzen \/ MSF gaat bij alle kantoren en in het veld vertrouwenspersonen posteren, mailt een voorlichtster. Dat het management vooralsnog moeite heeft medewerkers over te halen om met terugwerkende kracht melding te doen van onafgewerkte zaken, wordt door Artsen zonder Grenzen niet ontkend. E\u00e9n handicap is de internationale federatiestructuur van MSF. \u2018Regional offices\u2019 hebben veel autonomie, centrale sturing is lastig, liet MSF weten in het Engelstalige online vakblad Devex.com<\/em>.<\/p>\n

Vorig jaar verscheen de blog Holier than Thou<\/em>, waarin de geseksualiseerde kantoorcultuur werd gehekeld die tussen 2007 en 2011 op het Amsterdamse kantoor heerste. Zo was sprake een senior-manager die met talrijke amoureuze kantooraffaires \u2018emotionele fallout\u2019 zou hebben veroorzaakt. Anno 2019 blijkt dat hij op een ander MSF-kantoor directeur is geworden. Recycling van schuldigen? \u2018We hebben naar aanleiding van de blog onderzoek gedaan en konden geen bewijs vinden,\u2019 stelt MSF. Maar wat de blog beschrijft, horen wij ook van anderen.<\/p>\n

De blog posting zelf kreeg bevestigende reacties. Ene \u2018Luca\u2019 schrijft (16 mei 2018): \u2018Ik kan precies herkennen om wie het gaat. Ze zijn er nog steeds.\u2019 Luca hekelt daarnaast de ongeschreven gedragsregels die te velde zouden gelden: rook alles, drink alles en neuk met iedereen. \u2018Het is daar nog veel erger dan op kantoor.\u2019<\/p>\n

Kater<\/strong><\/h5>\n

En Greenpeace<\/a>, waar we eerder over schreven? Ook daar is nog een mix van initiatieven en oud zeer. Behoorlijke gedragscodes waren er al langer. Voorts kreeg de milieuclub door actief spitten tal van nieuwe en oude zaken boven water. Bij de jaarlijkse mondiale bijenkomst van kantoorhoofden, jongstleden juni, hingen de muren er vol mee. Dat werkte: alle kantoren onderschreven een aangescherpt No green peace without equity-<\/em>beleid.<\/p>\n

Oude gevallen die dat rechtvaardigen, zullen alsnog individueel heropend en snel en nauwgezet behandeld worden, belooft executive co-director Bunny McDiarmid van Greenpeace International per e-mail. \u2018We hebben een netwerk van eigen vertrouwenspersonen opgeleid. Individuele personen kan ook psychologische hulp worden aangeboden, als dat noodzakelijk is.\u2019<\/p>\n

Maar de slepende kwestie in het Argentijnse Andino-kantoor, waarover wij in 2018 berichtten, zweert verder. Weliswaar kwam er excuus voor eerder onzorgvuldig onderzoek in 2014. Weliswaar startte Greenpeace vorig jaar nieuw onderzoek naar de situatie bij Andino, dat een reeks aanbevelingen opleverde. Weliswaar stapte de door tientallen mannen en vrouwen gewraakte kantoordirecteur Martin Prieto eind oktober op. Toch resteert een kater. Rehabilitatie van slachtoffers uit het verleden bleef uit. Bunny McDiarmid was medio 2018 in Argentini\u00eb, mede om de nieuwe, twee vrouw sterke, directie van het Andino-kantoor te ondersteunen. Maar de slachtoffers van destijds zocht zij niet op. Die voelen zich wederom in de steek gelaten.<\/p>\n<\/span>Lees ook<\/span>#MeToo in de milieusector: seksuele intimidatie bij Greenpeace<\/span>29 mei 2018<\/span><\/span><\/a>\n

\u2018De werkelijke omslag komt pas wanneer de zwijgcultuur doorbroken wordt.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Op het Amsterdamse hoofdkantoor zijn recente zaken wisselend afgehandeld. E\u00e9n topmanager werd afgedankt, mede vanwege handtastelijkheden, melden verschillende bronnen. Een verkrachtingsaffaire liep uit op een financi\u00eble schikking. Het slachtoffer is weg, de vermeende dader werkt nog bij Greenpeace. McDiarmid gaat niet in op individuele personeelskwesties. Die zijn vertrouwelijk, laat zij per e-mail weten.<\/p>\n

Dat is geen geheimzinnigdoenerij, legt ze uit: \u2018We geloven dat dit betere voorwaarden schept voor een werkomgeving waarin zaken kunnen worden aangekaart en bewijsmateriaal verzameld kan worden als basis voor oordelen en regelgeving. We begrijpen dat hier een spanningsveld ligt met de eis van transparantie. Wij kunnen dat niet oplossen. Het alternatief zou zijn dat de klachtenprocedure ondermijnd wordt en dat we het risico lopen dat mensen klagen of getuigenverklaringen afleggen gaan mijden. We werken toe naar een systeem van jaarlijkse klachtenrapportage.\u2019<\/p>\n

Anders dan bij #MeToo, worden bij grote NGO\u2019s zelden concrete daders aangewezen, zegt vrouwenactiviste Shaista Aziz. Schuldigen en tegenwerkende managers blijven vrij eenvoudig onder de radar. \u2018De psychische prijs is voor klokkenluiders enorm,\u2019 legt onderzoekster Dyan Mazurana uit. Maar Aziz houdt vol: \u2018De werkelijke omslag komt pas wanneer de zwijgcultuur doorbroken wordt.\u2019<\/p>\n

\n
Vertrouwenspersonen en klachtencommissies<\/strong><\/h5>\n

Het vak van vertrouwenspersoon als onafhankelijk, vertrouwelijk meldpunt is in opkomst, mede door misbruikaffaires. Enkele duizenden Nederlandse vertrouwenspersonen zijn georganiseerd in de Landelijke Vereniging van Vertrouwenspersonen LVV.<\/p>\n

\u2018Intern, of als externe professional, een goede vertrouwenspersoon schaart zich, vaak als eerste en enige, aan de zijde van de melder,\u2019 zeggen Cora Wielenga van het Nederlandse Compliance Instituut en Freek Walther van adviesbureau DeVertrouwenspersoon.<\/p>\n

Walther: \u2018Werkelijk valse klachten zijn hoogst zeldzaam. Melders zijn vaak extreem onzeker over hun verhaal en hun passieve reactie bij een incident. Het eerste wat je doet, is serieus de tijd nemen en uitleggen dat vrijwel iedereen blokkeert in crisissituaties. Samen bekijk je: wat is er precies gebeurd, was dit ongewenst gedrag? Wat de melder voelt, is leidend. Vervolgens bespreek je de opties: kou-uit-de-luchtgesprek, mediation, formele klachtenprocedure of aangifte? Door die duidelijkheid kunnen veel melders zelf verder. Zo niet, dan blijf jij ernaast staan. Bij aangifte gaan wij mee naar de politie.<\/p>\n

Ook zegt hij: ‘Klachtencommissies zijn meestal intern, maar moeten ruimte hebben om volstrekt onafhankelijk te opereren. De voorzitter moet juridisch onderlegd zijn. Je hoort betrokkenen en eventueel ingebrachte getuigen, en komt tot een oordeel: gegrond of niet, plus advies aan de werkgever. Desgewenst kun je een intern cultuuronderzoek adviseren.\u2019<\/p>\n<\/div>\n