De veertien woontorens uit de middeleeuwen in de Italiaanse stad San Gimignano maken een exotische indruk in de door het Toscaanse heuvellandschap beheerste omgeving. Ze zijn van verre te zien. Ze behoorden aan de gerenommeerde families van een stad die lange tijd in trek was omdat de pelgrimsroute naar Rome er tot de vijftiende eeuw doorheen liep. Op het hoogtepunt van de vetes tussen de families die het in de stad voor het zeggen wilden hebben, waren er 72 torens. Ze drukten welstand en ambities uit en daarvoor werden kleine stadsoorlogen gevoerd. De steile, niet al te brede torens kun je niet verdenken van elegantie. Het zijn gestapelde stenen die een bepaalde hoogte moesten bereiken om de gewenste indruk te maken. Hier werden in de middeleeuwen de eerste fallische competities uitgevochten.<\/p>\n
Die competities hebben nu in moderne steden plaats door de liefhebbers van moderne hoogbouw, woonnaalden en wolkenkrabbers. Het begrip \u2018fallische competitie\u2019<\/em> voor het onverzadigbare hoge bouwen in steden als Chicago, Shanghai of Abu Dhabi is gemunt door Richard Sennett, de Amerikaanse socioloog die het in zijn nieuwe boek Stadsleven<\/a>\u00a0<\/em>gebruikt om er de investeerdersbouw mee te omschrijven: het voor prestige opzetten van onpersoonlijk hoge gevaarten met raampjes die nooit open kunnen. Eerder had Sennett met De ambachtsman<\/em><\/a> het edele hand- en hoofdwerk terug in de gratie gebracht. De \u2018ambachtsman\u2019<\/em> is bij Sennett synoniem voor zorgvuldigheid, liefde, kennis van zaken, kwaliteit en competentie. Het is het eerste deel van de trilogie over de homo faber<\/em>, de makende mens, waarvan Samen<\/em><\/a> het tweede en Stadsleven<\/em> het derde is.<\/p>\n Het is niet zo dat Stadsleven<\/em> alleen maar vol staat met verhalen over hoe op een dagelijks niveau in diverse steden geleefd wordt. Sennett heeft het wel over het karakter van de\u00a0Kantstra\u00dfe in Berlijn, over de eertijdse bohemiens van Greenwich Village en over meneer Sudhir op een armoedig plein in New Delhi, maar het boek gaat vooral over zijn essayistische filosofie over bouwen en wonen. Zinnige idee\u00ebn hebben over hoe het beste gebouwd kan worden, getuig van enige moed. Die idee\u00ebn moeten het meestal opnemen tegen het grote geld, tegen architecten met weinig allure, tegen rechtlijnigheid, tegen grove bouwprincipes, tegen al te veel efficiency en tegen een gebrekkig gevoel voor wat wonen is bij investeerders. Wonen doet een gezin liever niet op twintig hoog.<\/p>\n Kant wil zeggen dat mensen onvolledige wezen zijn die nooit genoeg weten, altijd tekort schieten, nooit af zijn. Sennett is een stedenbouwkundige essayist die associatief denkt, steeds op zoek is naar de meest adequate omschrijving voor wat hij bedoelt. Daar komt vaak literatuur bij kijken. Hij heeft als uitgangspunt de uitspraak van de filosoof Immanuel Kant, dat uit het kromme hout waarvan de mens is gemaakt niets rechts getimmerd kan worden. Waarmee hij wil zeggen dat mensen onvolledige wezens zijn die nooit genoeg weten, altijd tekort schieten, nooit af zijn. Mensen zijn werk in uitvoering. Maar hoe onvolledig ook, Sennett stemt in met renaissancist Pico de Mirandola die een invloedrijk traktaat schreef over menselijke waardigheid: dat de mens zijn eigen schepper is, dat alles uit zijn eigen handen komt en (ook al houdt Sennett van het toeval) niet uit de hemel.<\/p>\n Die instelling betekent dat hij de voorkeur geeft aan architecten die daar ook zo over denken en sympathie hebben voor complexiteit. Daar hoort Le Corbusier niet bij. Diens van ervaring gespeende overtuiging was dat mensen hun leven in \u2018woonmachines\u2019<\/em> moesten doorbrengen. Oude maar nog heel goed te renoveren wijken moesten verdwijnen om voor een \u2018breuk\u2019<\/em> met het verleden te zorgen: \u2018Zijn idee van de breuk met het verleden was het uitwissen ervan door het plat te gooien en overheen te bouwen, zodat de stadsbewoners iedere notie van wat er was geweest zou verliezen.\u2019<\/em> Bij Le Corbusier was het nu een boosaardige vijand van toen. De vroege overtuiging van Le Corbusier dienden, tot Sennetts spijt, \u2018de hele twintigste eeuw als gidsdocument voor de stedenbouw\u2019<\/em>.<\/p>\n Bij Sennett moet alles bij voorkeur van onderop beginnen, zodat er contact blijft met de essenti\u00eble menselijke wensen: bottom-up<\/em>. Zo had Chicago ook zijn voordeel kunnen doen met bochtige straatjes tegen de ijzige wind van Lake Michigan. Die zegen komt doorgaans niet van top-down<\/em>, al is dat soms onvermijdelijk als er knopen doorgehakt moeten worden. Sennett heeft liever dat de knopen ontward worden (of blijven zitten, omdat hij ook voor \u2018gedoseerde verwarring\u2019<\/em>\u00a0is). Daar passen architecten bij als Robert Venturi, de architect van de Sainsbury Wing van de National Gallery in Londen en bekend van zijn uitspraak\u00a0Less is bore\u00a0<\/em>als antwoord op Mies van der Rohe’s Less is more<\/em>. Wanneer het in Stadsleven<\/em> gaat over \u2018complexiteit\u2019<\/em> en \u2018contradictie\u2019<\/em>, wat nogal eens voorkomt aangezien Sennett tegen \u2018verschrikkelijke versimpelaars\u2019<\/em> is, dan is Venturi niet ver weg.<\/p>\n\n
\nMensen zijn werk in uitvoering.<\/p><\/blockquote>\nFunctie volgt vorm<\/h5>\n