{"id":413031,"date":"2018-12-04T16:58:21","date_gmt":"2018-12-04T15:58:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=413031"},"modified":"2019-02-05T14:28:20","modified_gmt":"2019-02-05T13:28:20","slug":"saul-bellow-moderne-biografie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/saul-bellow-moderne-biografie\/","title":{"rendered":"Literaire Kroniek: Saul Bellow volgens de regels van de moderne biografie ontleed"},"content":{"rendered":"

Een moderne<\/em> biografie van een schrijver is een biografie waarin niets wordt toegedekt, niets meer met de mantel der liefde wordt omhangen. Er komen tientallen mensen in aan het woord. De hoofdpersoon wordt van alle kanten omsingeld en doorgelicht. Een moderne biografie is lovend, afbrekend, problematiserend, donker, licht en schimmig, met hier en daar toch nog een lijk in de kast.<\/p>\n

Zo\u2019n biografie is verre van een hagiografie, wil zij iets overtuigends hebben. We moeten eerder denken aan debunking en aan ontmythologiseren. De moderne biografie is een kind van de nieuwe tijd waarin zichtbaarheid door middel van foto\u2019s, video, films en archieven zelfs van de schuchterste monnik een publieke figuur maken. Die foto\u2019s en films willen aangevuld worden met een echt leven in de vorm van een levensverhaal in feiten en anekdotes. De moderne mens wil niet minder dan een biografie waarin de \u2018held\u2019 een engel en een duivel is, waarin hij de bescheidenheid zelf is, maar uiteindelijk wel de wereld aan zijn voeten krijgt, desnoods met enige list. Hij moet door het stof gaan, maar de stof uiteindelijk wel van zich afvegen als een pluisje.<\/p>\n<\/span>Lees ook<\/span>Is het mogelijk om n\u00ed\u00e9t van Saul Bellow te houden, vroeg Joost Zwagerman zich in 2015 af<\/span>26 juni 2015<\/span><\/span><\/a>\n

Koffie op \u2018the Ralph Ellison way\u2019<\/h5>\n

De biografie van de Amerikaanse schrijver Saul Bellow van Zachary Leader heeft alles van zo\u2019n moderne biografie. In het nu verschenen tweede deel, The Life of Saul Bellow. Love and Strife 1965-2005<\/em>, komen we de kleinste details te weten. Zelfs een aannemer kan vertellen dat in een huis van Bellow de kamers altijd twee deuren moesten hebben. Hij wilde niet dat hij ingesloten kon worden.<\/p>\n

Tot zijn dagelijkse gewoonten, horen we, behoorde in de vroege uren het drinken van koffie op \u2018the Ralph Ellison way\u2019, dat wil zeggen \u2018the right amount, in a particular cup.\u2019 Vervelende telefoontjes in de vroege ochtend van zijn accountant of van een luie uitgever kregen niet de kans Bellows humeur te bederven. Onder het motto use your anger<\/em>\u00a0ging hij meteen achter de schrijfmachine zitten om zijn gram productief te maken in zijn nieuwe roman.<\/p>\n

In de opvoeding van zijn kinderen had Bellow geen gelukkige hand, to put it mildly<\/em>.<\/p><\/blockquote>\n

Tot zover de trivialiteiten. Serieuzer zijn de vele pagina\u2019s die worden gewijd aan de opvoeding van Bellows kinderen, met name zijn drie zoons Greg, Adam en Daniel, van verschillende moeders. Daarin had Bellow geen gelukkige hand, to put it mildly<\/em>. Dat weten we ook uit de vaak bittere herinneringen die zijn zoons zelf hebben geschreven. Bellow vond kinderen pas interessant als ze volwassen waren. Toen hij de voogdij over zijn zoon Daniel wilde krijgen omdat hij wilde dat hij bij hem zou komen wonen, vroeg hij zich niet af of Daniel dat wel wilde.<\/p>\n

Een moderne biografie van een schrijver bevat \u00f3\u00f3k onvermijdelijk een reeks ijzersterke wereldwijze kwinkslagen. Zoals die over Bellows laatste en vijfde vrouw Janis Freedman, een academica en literair criticus die onder meer scherpzinnige kritieken schreef over het werk van Philip Roth. Bellow zei na hun wittebroodsweken dat hij blij was dat hij met iemand was \u2018who understands me. We can talk about everything.\u2019 Nadat Philip Roth met haar kennis had gemaakt en de stukken van Freedman over zijn werk had gelezen zei hij: \u2018At last Bellow married a woman who understands me.\u2019 Freedman zelf wist ook op het goede moment de juiste antwoorden te geven. Op de vraag waarom Bellow zo vaak getrouwd was antwoordde ze: \u2018He was looking for me.\u2019<\/p>\n

\"\"
Bronfoto portret: courtesy of Howard Gotfryd; photo by Bernard Gotfryd.<\/figcaption><\/figure>\n
Herzog<\/h5>\n

Het eerste deel van de biografie, To Fame and Fortune 1915-1964<\/em>, eindigde met het verschijnen van Herzog<\/em>, de roman die Bellow een gefortuneerd schrijver zou hebben gemaakt als hij zijn verdiende geld niet in grote hoeveelheden had moeten uitgeven aan advocaten waarmee hij procedeerde tegen zijn ex-vrouwen, vooral tegen Susan Glassman met wie hij veertien jaar juridisch in de clinch zou liggen.<\/p>\n

In Herzog <\/em>zijn de sporen van zijn mislukte huwelijken terug te vinden in de verwarring van de hoofdpersoon (Herzog) wiens vrouw er met zijn beste vriend vandoor is gegaan. Herzogs teleurstelling en paniek uiten zich in de brieven die hij schrijft aan beroemde mensen, maar niet verstuurt. Die geven ons wel een fantastisch inkijkje in de geesteswereld van een lucide intellectueel die te maken krijgt met de harde feiten van het leven, de liefde, seksualiteit en het huwelijk. De emotioneel geknevelde Herzog kan niet anders dan denken, het leven peilen aan de hand van wat hij geleerd heeft, maar niet op de juiste manier weet toe te passen. Deze Herzog, schreef Philip Roth, is \u2018overvol van het beste wat er gedacht en gezegd is, het is een geest die elegant de intelligentste generalisaties over een groot deel van de wereld en haar geschiedenis produceert. Hij wantrouwt toevallig ook zijn meest fundamentele vermogen, het vermogen tot begrip.\u2019<\/p>\n

\u2018I don\u2019t like that son of a bitch, he writes pornography,\u2019 zei een rechter over Bellow.<\/p><\/blockquote>\n

De werkelijkheid was ondertussen niet gespeend van wrang-komische situaties. Een van de rechters die zich met de scheiding van Susan Glassman bemoeide moest niets van de schrijver Bellow hebben. Hij vond hem een pornograaf: \u2018I don\u2019t like that son of a bitch, he writes pornography.\u2019 Bellow vond de man een antisemiet. Iets van de figuur van Herzog is op een of andere manier in alle hoofdpersonen van Bellows romans en verhalen terug te vinden, zelfs al in de onbesuisd levenslustige Augie in Bellows eerste grote roman The Adventures of Augie March<\/em> uit 1953, en in de bescheiden botanist Benn Crader in More Die of Heartbreak\u00a0<\/em>of in Sammler in Mr. Sammler\u2019s Planet. <\/em>Het emotionele, broedende en denkende geeft ze allemaal iets sympathieks.<\/p>\n

<\/h5>\n

Er komen kanten van Bellow in de biografie naar voren die wel min of meer bekend waren, maar hier veel meer aandacht krijgen. Zoals zijn belangstelling voor de gedachtewereld van de antroposoof Rudolf Steiner en diens Britse apostel Owen Barfield. In 1975 bevindt Bellow zich in het duister en is in vreemde boeken als Barfields Unancestral Voice<\/em> op zoek naar \u2018illuminatie\u2019 om een glimp op te vangen van \u2018a different state of things.\u2019 Hij dringt er als een discipel op aan dat Barfield hier met hem over praat. Barfield gaat daar wel op in, maar heeft ondertussen geen enkele waardering voor Bellows romans. Hij heeft goed aangevoeld dat Bellow zijn onzekerheden op dit gebied in zijn romans op een lichtelijk komische manier verwerkt, wat Barfield tegen de borst stuit.<\/p>\n

Het blijft onduidelijk in hoeverre Bellow echt ge\u00efnteresseerd was in die geesteswereld, of alleen als romanschrijver nieuwsgierig was. Hij vond het geen probleem om op zijn vijfentachtigste in een interview met de Roemeense schrijver Norman Manea te zeggen dat hij opgehouden was te zeggen dat hij niet in God geloofde. Hij dacht inmiddels dat niets op de wereld mogelijk was zonder \u2018some sublime intelligence.\u2019 Aan Bellows bereidheid om in een leven na de dood te geloven zat ook een komische kant: hij wilde graag zijn moeder terugzien. <\/em>Alles waar Bellow in zijn leven mee te maken kreeg vond uiteindelijk zijn weg in een roman, zo ook zijn ontmoetingen en brieven met Barfield in The Dean\u2019s December.<\/em><\/p>\n

Bijna dertig jaar een celebrity<\/h5>\n

Omdat Bellow in 1976 de Nobelprijs voor literatuur kreeg en in 2005 overleed was er een flinke tijd waarin hij door het leven ging als een gevierd schrijver, een celebrity. Hij was dertig jaar verbonden aan de Universiteit van Chicago. Bellow zat daarmee dicht op de moderne werkelijkheid van de grote criminaliteit, moord en doodslag, racisme en armoede. Hij wist wat er zich in de wereld afspeelde.<\/p>\n

Bellow wilde in 1971 alleen lid van jury van de Engelse Man Booker Prize worden als hij in het Ritz Hotel mocht logeren.<\/p><\/blockquote>\n

Hij werd overal voor gevraagd: voor lezingen, interviews, artikelen, optredens, jurylid en literaire conferenties over de hele wereld. Er ontstond een Saul Bellow Society<\/em> en een Saul Bellow Journal<\/em>. Hij kon zich al vroeg permitteren zekere eisen te stellen. Hij wilde in 1971 alleen lid van jury van de Engelse Man Booker Prize worden als hij in het Ritz Hotel mocht logeren. Dat betekende een rib uit het lijf van de Booker Prize. Toen het hem niet beviel dat zijn kamer niet uitkeek op Green Park kreeg hij een andere.<\/p>\n

Tot in Japan en Isra\u00ebl werden literaire conferenties over zijn werk gehouden. De uitnodiging daar bij aanwezig te zijn accepteerde hij met gemengde gevoelens. Zoals voor de conferentie in Haifa waar in vijf dagen meer dan honderd lezingen werden gehouden, onder meer door Martin Amis, Aharon Applefield, Amos Oz en A.D. Yehoshua. Hij was zeer vereerd, vertelde hij, maar het was wel een hele ervaring om op de operatietafel te liggen en door en door ontleed te worden.<\/p>\n

Het deed hem denken aan die anekdote over de drie joodse moeders die opschepten over de liefde die hun zoons voor hen voelde. De eerste zei: \u2018Mijn zoon houdt zoveel van mij dat hij een bontjas voor mij kocht.\u2019 De tweede zei: \u2018Mijn zoon houdt nog meer van mij. Hij kocht een gloednieuwe Cadillac voor mij.\u2019 En de derde zei: \u2018Mijn zoon houdt het meeste van mij. Hij gaat elke week naar de psychoanalyticus, betaalt hem $100 voor elke visite en praat, praat en praat maar, en alleen maar over mij!\u2019 Zo voelde Bellow zich in Haifa.<\/p>\n

The Life of Saul Bellow<\/em> van Zachary Leader is zonder meer een moderne biografie waarin alle in het begin genoemde ingredi\u00ebnten te vinden zijn: geschreven op basis van waardering voor Bellows werk en de erkenning van zijn statuur, is het een nietsontziende, rijke en tamelijk definitieve biografie. Bellow was geen heilige. Als iets hem aan het hart ging, zoals het hoog houden van de literatuur of van de kritische zin, was hij bereid mensen aan te vallen en te beledigen. Hij had dan een \u2018willingness to offend.\u2019<\/p>\n

\n

The life of Saul Bellow. Love and Strife 1965-2005<\/em> door Zachary Leader is uitgegeven door Alfred A. Knopf en wordt ge\u00efmporteerd door Van Ditmar.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Een moderne biografie van een schrijver is een biografie waarin niets wordt toegedekt, niets meer met de mantel der liefde wordt omhangen. Er komen tientallen mensen in aan het woord. De hoofdpersoon wordt van alle kanten omsingeld en doorgelicht. Een moderne biografie is lovend, afbrekend, problematiserend, donker, licht en schimmig, met hier en daar toch […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-413031","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/413031","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=413031"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/413031\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=413031"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=413031"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}