{"id":409731,"date":"2018-11-10T03:00:50","date_gmt":"2018-11-10T02:00:50","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=409731"},"modified":"2018-11-09T11:58:23","modified_gmt":"2018-11-09T10:58:23","slug":"roxane-van-iperen-joods-verzet-hooge-nest","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/roxane-van-iperen-joods-verzet-hooge-nest\/","title":{"rendered":"Hoe twee joodse zussen een onderduikcentrum runden in het huis van Roxane van Iperen"},"content":{"rendered":"

\u2018Het is echt een heel oud huis, dat realiseren jullie je?\u2019 Met opgetrokken wenkbrauwen en een zuinig lachje nam de makelaar ons op. We stonden in de boomgaard en keken onze ogen uit. Overal om ons heen was natuur, in volle bloei. Aan de ene kant het bos, met een pad dat rechtstreeks naar het water leidde. Aan de andere kant de woeste hei, bedekt met een paarse gloed tot zover het blote oog reikte.<\/p>\n

We knikten en lachten naar de makelaar die met zijn su\u00e8de schoen in een overrijpe peer stond, maar onze blik was gefixeerd op het huis dat achter hem op een heuvel uit het landschap werd gelicht. Robuust en van steen, met een rieten dak en zware houten luiken.<\/p>\n

Het was de zomer van 2012 en samen met onze drie kleine kinderen, een herdershond, drie katten en twee cavia\u2019s verhuisden we naar \u2019t Hooge Nest, twintig kilometer onder de rook van Amsterdam.<\/p>\n

Kaarsstompen, bladmuziek, oude verzetskrantjes<\/h5>\n

We namen onze intrek in een stacaravan in de tuin en begonnen dit prachtige pand uit 1920 in ere te herstellen. Muren werden gerestaureerd en trappen opgeschuurd, panelen werden verwijderd en onthulden plafonds met ingenieuze balkenconstructies. Met onze blote handen trokken we vloerbedekking los.<\/p>\n

En tot onze verbazing ontdekten we in bijna iedere kamer luiken in de houten vloer en schuilplekken achter oude lambrisering. Daar troffen we kaarsstompen, bladmuziek, oude verzetskrantjes.<\/p>\n

Zo begon ook de reconstructie van de geschiedenis van \u2019t Hooge Nest. Een verbijsterende geschiedenis, zo bleek, die een belangrijk deel van ons oorlogsverleden omvat dat bij een breed publiek onbekend is.<\/p>\n

In de jaren die volgden, zocht ik tip na tip, kamer voor kamer, de puzzelstukjes bij elkaar tot het onvoorstelbare verhaal dat nu, zes jaar later, op papier staat.<\/p><\/blockquote>\n

Ik hoorde de voormalige eigenaresse en oudere buurtbewoners uit, informeerde bij de schoenmaker en het tuinbedrijf in het dorp, dook in kadasters en krantenarchieven en viel van de ene verbazing in de andere. Op het hoogtepunt van de Tweede Wereldoorlog, toen de treinen richting de concentratiekampen met volle capaciteit reden en de Endl\u00f6sung der Judenfrage,<\/em> de \u2018Eindoplossing voor het Jodenvraagstuk\u2019, succesvol vorm begon te krijgen, werd in \u2019t Hooge Nest door joden zelf een groot onderduik- en verzetscentrum gerund.<\/p>\n

Wij woonden inmiddels in het huis, en in de jaren die volgden, zocht ik tip na tip, kamer voor kamer, de puzzelstukjes van die periode bij elkaar tot het onvoorstelbare verhaal dat nu, zes jaar later, op papier staat.<\/p>\n

\"'t
Janny in 1956<\/figcaption><\/figure>\n
<\/h5>\n
In de val<\/h5>\n

Dat verhaal draait om twee zusjes uit een liberaal joods Amsterdams gezin: Janny en Lien Brilleslijper.<\/p>\n

Als de Duitsers binnenvallen in mei 1940, zijn zij 23 en 27 jaar oud. Janny, de jongste, is een nuchter en onverschrokken type dat al sinds eind jaren dertig in antifascistische kringen actief is; haar zus Lien is een getalenteerde danseres en een spil in de kunstenaarswereld.<\/p>\n

Samen met hun mannen, een niet-joodse Nederlander en een Duitse deserteur, sluiten ze zich aan bij het verzet. Ze negeren de nazimeldplicht voor joden en duiken in de zomer van 1942 met hun jonge gezinnen en de rest van de familie Brilleslijper onder in het kustplaatsje Bergen.<\/p>\n

Als Hitler de bouw van de Atlantikwall aankondigt, een verdedigingslinie langs de gehele kust van Noordwest-Europa, en Bergen wordt ontruimd, zitten ze in de val. Op het nippertje verwijst een bevriende verzetsstrijder hen naar twee chique Amsterdamse dames die een zomerhuisje buiten de stad bezitten. Op slinkse wijze weten ze dit huis te huren en begin 1943 nemen ze er hun intrek.<\/p>\n

Een veilige haven in het bos<\/h5>\n

Het zomerhuisje blijkt een villa midden in uitgestrekt natuurgebied, verscholen in de bossen maar omgeven door rijke dorpen vol nazisympathisanten en NSB\u2019ers.<\/p>\n

Vanuit het hele land nemen Janny en Lien wanhopige onderduikers op. Al snel zijn ze met een vaste kern van zeventien volwassenen en kinderen, die uitdijt tot ruim twintig en soms wel dertig man.<\/p>\n

Vanuit het huis worden verzetskranten gemaakt, illegale persoonsbewijzen en voedselbonnen verspreid en verzetsplannen beraamd.<\/p><\/blockquote>\n

Op het dieptepunt van de oorlog groeit \u2019t Hooge Nest uit tot een veilige haven in het bos, waar vele kunstenaars, verzetslieden en hun gezinnen zich schuilhouden, een cultureel centrum vol bekende musici en journalisten.<\/p>\n

Vanuit het huis worden verzetskranten gemaakt, illegale persoonsbewijzen en voedselbonnen verspreid en verzetsplannen beraamd. Er wordt gemusiceerd, er worden opera\u2019s opgevoerd en de joodse cultuur komt er tot bloei.<\/p>\n

\"'t
Spelende kinderen in de tuin van \u2019t Hooge Nest, 1943<\/figcaption><\/figure>\n
<\/h5>\n
Verraden<\/h5>\n

Het is een atypische onderduikplek geleid door twee joodse zussen, onder de neus van NSB-oprichter Anton Mussert \u2013 die letterlijk om de hoek bij zijn minnares woont. Beruchte jodenjagers maken intussen jacht op de laatste onderduikers in het land en in juli 1944 gaat het dan toch mis: \u2019t Hooge Nest wordt verraden.<\/p>\n

De hele familie Brilleslijper wordt naar kamp Westerbork gedeporteerd.<\/p><\/blockquote>\n

De zusjes Brilleslijper worden van hun kinderen gescheiden en de rest van het gezelschap belandt in een Amsterdamse politiecel. Met een onvoorstelbare actie laat Janny haar zwager,\u00a0de Duitse deserteur die executie wacht, ontsnappen. Zelf wordt ze hierna opgepakt en gemarteld.<\/p>\n

De hele familie Brilleslijper wordt naar kamp Westerbork gedeporteerd, waar ze het gezin Frank ontmoeten dat ook net is verraden \u2013 de zusjes Anne en Margot Frank zijn tien jaar jonger dan Janny en Lien.<\/p>\n

De allerlaatste trein van Westerbork naar Auschwitz<\/h5>\n

Terwijl de geallieerden oprukken en de bevrijding in zicht komt, worden de families Frank en Brilleslijper op 3 september 1944 op de allerlaatste trein van Westerbork naar Auschwitz gezet.<\/p>\n

Vanaf dat moment is er maar \u00e9\u00e9n doel: bij elkaar blijven en overleven. Janny en Lien melden zich als verpleegsters en weten de gevreesde selecties van dokter Mengele te doorstaan. Als ze in november 1944 naar Bergen-Belsen worden gedeporteerd, denken ze dat het hun redding van de gaskamers is. Maar Bergen-Belsen is weggezakt in een inktzwarte chaos van ziekte en uithongering, over het hele kampterrein liggen al snel stapels dode lichamen.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Net als de zusjes Frank is de familie van Janny en Lien met onbestemd lot in Auschwitz achtergebleven. De zusjes Brilleslijper ontfermen zich over de zusjes Frank, tot Margot en vervolgens Anne aan vlektyfus bezwijken.<\/p>\n

Enkele weken later, op 15 april 1945, bevrijden de Engelsen Bergen-Belsen. Op het kampterrein treffen ze dertienduizend lijken en zestigduizend uitgemergelde gevangenen, van wie Janny en Lien er twee zijn. Ze hebben het gered.<\/p>\n

Recht onder de neus van de nazi\u2019s<\/h5>\n

Dit is het ongelofelijke verhaal van twee joodse verzetszussen, waarin alle aspecten van de Tweede Wereldoorlog samenkomen op een manier die afwijkt van het bekende narratief. Het verhaal van een unieke, luidruchtige onderduikplek recht onder de neus van de nazi\u2019s, waar verzetsaanvallen op het hoogste gezag werden voorbereid. Een verhaal over de moed, het zwijgen en het wrede opportunisme van gewone mensen in uitzonderlijke situaties, en over diefstal, moord, ontvoeringen en huisconcerten op het dieptepunt van de Duitse bezetting.<\/p>\n

De joden lieten zich niet gewillig naar hun dood leiden \u2013 er waren wel degelijk joodse verzetslieden. En vrouwelijke bovendien.<\/p><\/blockquote>\n

Via de geschiedenis van het huis maken we kennis met de bijzondere familie Brilleslijper, en met sleutelfiguren uit de wereldgeschiedenis die nog niet eerder bij het grote publiek bekend waren. Dit verhaal rekent bovendien af met hardnekkige mythes, zoals ik recent weer merkte toen ik door Isra\u00ebl reisde voor aanvullend onderzoek. De joden lieten zich niet gewillig naar hun dood leiden \u2013 er waren wel degelijk joodse verzetslieden. En vrouwelijke bovendien.<\/p>\n

De onderduikkinderen van \u2019t Hooge Nest zijn nu zeventigers. Ze kwamen uit alle windstreken bij ons op bezoek en zagen dat waar zij in de oorlog speelden, nu onze kinderen spelen in vrijheid. Het bureau waaraan dit boek ontsproot, bevindt zich recht boven het luik waarin razendsnel alle belangrijke papieren werden verstopt toen de jodenjagers het huis omsingelden.<\/p>\n

De ware restauratie van \u2019t Hooge Nest zat \u2019m niet in het herstellen van de muren, maar in de reconstructie van de uitzonderlijke gebeurtenissen die zich tussen die muren hebben afgespeeld.<\/p>\n

\n

Roxane van Iperen, \u2019t Hooge Nest<\/em>, Lebowski, 384 p.,\u00a0\u20ac21,99, verschijnt 15 november<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018Het is echt een heel oud huis, dat realiseren jullie je?\u2019 Met opgetrokken wenkbrauwen en een zuinig lachje nam de makelaar ons op. We stonden in de boomgaard en keken onze ogen uit. Overal om ons heen was natuur, in volle bloei. Aan de ene kant het bos, met een pad dat rechtstreeks naar het […]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-409731","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Roxane van Iperen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/409731","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=409731"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/409731\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Roxane van Iperen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=409731"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=409731"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}