Wie geen gasmasker heeft, staat nu z\u2019n longen uit te kotsen.<\/p><\/blockquote>\n
Tussen de vliegende molotovs en stenen staat Nick Paleologos het geweld te fotograferen. Maar dan wordt het traangas richting de relschoppers gesmeten. Met een sissend geluid helikopteren de traangasgranaten omhoog: rennen! Wie geen gasmasker heeft, staat nu z\u2019n longen uit te kotsen. Ogen en huid branden, net als de afvalcontainers die richting de politie worden geduwd. Na molotovs en traangas over en weer rukt de politie snel op en trekken de jonge rebellen zich lachend terug van hun gebruikelijke spelletje, terug naar Exarchia.<\/p>\n De wijk Exarchia, in het noordoosten van het centrum van Athene, staat al sinds het eind van de negentiende eeuw bekend als een bolwerk van anarchisme, antifascisme en links radicalisme. De muren van de verloederde grijze blokkendozen zijn volgespoten met graffiti, nog meer dan in de rest van de toch al flink bekladde stad: overal zie je anarchistische A\u2019s, radicale leuzen, de tekst \u2018All Cops Are Bastards\u2019. Er hangen posters voor vrijlating uit de gevangenis van een communistische terrorist en voor een anarchistische martelaar die gesneuveld is in de strijd met IS in Koerdistan. Van oudsher is een groot gedeelte van de vijfenvijftigduizend bewoners student, omdat de wijk ligt ingeklemd tussen drie universiteiten. Een McDonald\u2019s of een pinautomaat zul je er niet vinden \u2013 geen bank of Amerikaanse keten die het in z\u2019n hoofd haalt in Exarchia iets neer te zetten.<\/p>\n De Griekse crisis gaf Exarchia betekenis en energie. Het werd de wieg van modern antiglobalistisch protest: na de protesten van 2008 in Griekenland volgde het wereldwijde Occupy-protest en de Arabische Lente. \u2018Maar tegenwoordig stellen de protesten niet zo veel meer voor,\u2019 vertelt fotograaf Paleologos, die al twaalf jaar de Griekse rellen documenteert. Hij zit in Locomotiva Co-operativa, een \u2018workers anti-boss cafe<\/em>\u2019 in Exarchia. \u2018Vroeger waren er veel meer mensen. De rellen waren groter, langer, intenser en gewelddadiger.\u2019<\/p>\n \u2018Er zijn hier in Exarchia wel tien trotskistische groepen, en wel twintig anarchistische.\u2019<\/p><\/blockquote>\n De radicale sfeer in Locomotiva is goed te proeven. Op de muur buiten staat \u2018Antifa Oase\u2019 gespoten, binnen liggen radicale krantjes en staan de boekenkasten vol met klassieke anarchistische en communistische literatuur, op de covers staan hamers, sikkels en kogels, of een arbeider met een enorme vuist in de lucht. Tussen de roezemoezende studenten in Locomotiva draait Nikos Vasilopoulos obscure jazzplaatjes. Vasilopoulos is een enorme man van vierendertig, heeft een zwarte baard met \u00e9\u00e9n grijze haar erin.<\/p>\n \u2018We zijn hier erg verdeeld,\u2019 zegt hij. \u2018Er zijn heel veel verschillende bewegingen. Om je een idee te geven: er zijn hier in Exarchia wel tien trotskistische groepen, en wel twintig anarchistische. Hij lacht: \u2018Alleen in deze straat zijn al tien groepen. Sommigen zijn kameraden met elkaar, maar de meeste hebben een hekel aan elkaar.\u2019<\/p>\n Vasilopoulos is een bekend figuur in de wijk: een radicaal waar mensen respect voor hebben, die iedereen kent. Om de zoveel tijd komt er iemand naar hem toe om hem vriendelijk de hand te schudden. \u2018Ik kom hier vaak,\u2019 glimlacht hij. Zelf is hij een \u2018neo-mao\u00efst\u2019, zegt hij. \u2018Mijn groep zit ideologisch dichtbij de Franse revolutionaire mao\u00efsten en de Italiaanse autonomen uit de jaren zeventig. Helaas zijn we niet zo krachtig meer. Drie jaar geleden had onze groep zeshonderd leden. Nu nog honderd.\u2019<\/p>\n \u2018We waren zo dichtbij. We hadden een enorme crisis, we hadden een populair radicaal-links. Daar was het, onze kans om geschiedenis te schrijven.\u2019<\/p><\/blockquote>\n \u2018Het staat er niet goed voor met radicaal links,\u2019 zegt Panos Tserolas, lid van dezelfde groep als Vasilopoulos. \u2018We zijn in stukken gebroken. Er wordt een hoop gevochten onderling en ik wou dat het was omdat we het niet eens kunnen worden over hoe Marx\u2019 theorie ge\u00efnterpreteerd moet worden. Nee, het is meestal een persoonlijke ruzie tussen groepen.\u2019<\/p>\n Maar dat is niet het grootste probleem. \u2018We hebben gewoon verloren,\u2019 zegt Tserolas. \u2018In 2015 was er een kans.\u2019 Syriza, een coalitie van allerlei linkse partijen, werd met een radicaal links programma waarin anti-bezuinigingsmaatregelen centraal stonden verkozen om Griekenland te regeren. \u2018We waren zo dichtbij,\u2019 zucht Vasilopoulos. \u2018We hadden een enorme crisis, we hadden een populair radicaal-links. Daar was het, onze kans om geschiedenis te schrijven: het begin van de revolutie.\u2019<\/p>\n Tien jaar geleden, in 2008, nog voor Syriza populair werd, gebeurde er iets enorms in Exarchia. Politieagenten provoceerden volgens oogetuigen een groepje jongeren, waarop het groepje stenen en flessen op de agenten gooiden. Een van de agenten schoot drie kogels: twee in de lucht, maar \u00e9\u00e9n doorboorde het hart van de vijftienjarige Alexandros Grigoropoulos. Al snel volgden protesten en rellen door het hele land: de Griekse decemberrellen van 2008.<\/p>\n \u2018De moord op Alexandros was een belangrijk moment voor mij,\u2019 zegt N. (27). Hij zit samen met zijn wat stillere en jongere vriend S. (20) in een caf\u00e9 naast de plek waar Alexis stierf. Beiden willen ze hun namen niet gepubliceerd zien, omdat hun uitlatingen strafbaar kunnen zijn. N. & S. – die bovenaan dit artikel poseren met gasmaskers – zijn \u2018anarcho-nihilisten\u2019, zeggen ze. Beiden dragen ze uitsluitend zwarte kleding, S. heeft een T-shirt aan waarop een neonazi een trap in het gezicht krijgt met een legerlaars.<\/p>\n \u2018Met pacifisme gaat er niks veranderen. Wij zijn geen vredestichters.\u2019<\/p><\/blockquote>\n \u2018Het was het begin van de economische crisis en deze moord was iets nieuws. Ik kon toen niet meer met m\u2019n handen gebonden toekijken, ik moest actie ondernemen.\u2019 Sindsdien is N. een autonome anarchist. Voor S., toen tien jaar oud, was de dood van Alexandros het moment dat hij inzag dat de politie niet zijn vriend is, zegt hij, maar zijn vijand. N.\u00a0begon zich te verdiepen in de filosofie van negentiende-eeuwse anarchistische filosofen als Stirner, Malatesta, Proudhon en Kropotkin. \u2018Het systeem is tot op het bot verrot,\u2019 vinden ze allebei. N.: \u2018We kunnen alleen iets veranderen als we alles vernietigen en vanaf daar een nieuw, eerlijk systeem opbouwen.\u2019 Natuurlijk is daar geweld voor nodig, vindt hij. \u2018Met pacifisme gaat er niks veranderen. Wij zijn geen vredestichters,\u2019 zegt hij met een grijns.<\/p>\n Anarchisme is een extreemlinkse politieke ideologie die zich in de eerste plaats kenmerkt door een afkeer van de staat en autoriteit in het algemeen.\u00a0Anarchisten zien het liefst statenloze maatschappijen waarin het individu op basis van vrijwillige actie leeft, en niet onder druk van een hi\u00ebrarchisch systeem. Daarbinnen bestaat een enorm scala aan verschillende soorten gedachtegoed. De meeste moderne anarchisten geloven niet in een alomvattende utopie, maar eerder in kleine vrijhavens binnen het kapitalisme.<\/p>\n \u2018Helaas is de beweging de afgelopen jaren steeds geweldlozer geworden.\u2019<\/p><\/blockquote>\n In een vrijhaven als Exarchia zijn de verschillende anarchistische groepen het lang niet altijd met elkaar eens: sommigen zijn tegen geweld, sommigen voor, en die laatsten zijn het er onderling dan weer niet over eens hoe dat geweld dan dient te worden ingezet. \u2018Helaas is de beweging de afgelopen jaren steeds geweldlozer geworden,\u2019 klaagt S. Zijn vriend N. is het daar compleet mee eens: \u2018De beweging is een karikatuur geworden: veel te pacifistisch. En het geweld dat nog over is stelt amper wat voor. We moeten Exarchia verdedigen tegen de autoriteiten. Dat gaat niet zonder slag of stoot.\u2019<\/p>\n Het gevecht tegen fascisme en de politie is heftig en grimmig, ook omdat de agenten zichtbaar plezier hebben in het geweld. Veel van hen stemmen op het neofascistische en gewelddadige Gouden Dageraad, en zijn er aantoonbare links tussen de politie en de politieke partij.<\/p>\n Een van de bekendste anarchistische groepen in Exarchia, een die nog w\u00e9l geweld en intimidatie gebruikt als politiek middel, is Rouvikonas, oftewel Rubicon. De groep is vernoemd naar het moment dat Caesar de Romeinse rivier de Rubicon overstak: vanaf dat moment was er geen terugkeer mogelijk en pleegde de aanstaande Romeinse dictator een coup d\u2019\u00e9tat.<\/p>\n \u2018Als de tas wel een bom had bevat, was het gebouw sky high <\/em>opgeblazen. Dus kijk uit.\u2019<\/p><\/blockquote>\n De groep haalt vrijwel wekelijks het nieuws met haar acties, zoals midden in de nacht een tas achterlaten bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, gevuld met foto\u2019s van door Isra\u00eblische soldaten gedode Palestijnen. Op verschillende websites duikt tegelijkertijd een video op waarin wordt gezegd: \u2018Als de tas wel een bom had bevat, was het gebouw sky high <\/em>opgeblazen. Dus kijk uit.\u2019<\/p>\n Twee jaar geleden verscheen een video waarop de groep met getrokken pistolen en geweren de straat op gaat om drugsdealers uit Exarchia te jagen. De Griekse openbare aanklager probeert de groep te vervolgen op basis van een wet die eerder is gebruikt om de communistische terreurgroep November 17 te veroordelen.\u00a0N.\u00a0en S. hebben een grote hekel aan Rouvikonas: \u2018Het zijn wel kameraden, maar ze gedragen zich als autoriteit. Dan ben je geen anarchist, maar een stalinist,\u2019 zeggen ze lachend. \u2018En stalinisten zijn rode fascisten.\u2019<\/p>\n Rouvikonas te spreken krijgen is niet gemakkelijk. Na wat Facebook-berichten mag Vrij Nederland<\/em> langskomen in Vox, een gekraakte bioscoop in Exarchia die dient als bar en de thuisbasis van Rubicon. Aan de muren hangen rood-zwarte vlaggen (de kleuren van het anarcho-communisme) en posters van verschillende anarchistische bewegingen uit Europa. Over de speakers knallen nummers van Rage Against The Machine, The Dead Kennedys en The Sex Pistols.<\/p>\n De telefoon moet worden afgegeven aan de bar, beneden in de kelder is de vergadering. De ruimte is half verlicht en rokerig en het systeemplafond hangt op veel plekken los. Om een grote tafel zitten een stuk of veertig leden van Rubicon. Het overgrote merendeel is man en kijkt heel boos. Veel van hen roken, drinken een biertje. Ze zien er vrij macho uit: gespierde en getatoe\u00eberde armen, kaal hoofd, zwarte baard en een zwart T-shirt \u2013 het stereotype van de Griekse anarchist.<\/p>\n Rouvikonas wil niet meedoen aan een interview, vanwege de betaalmuur op de website van Vrij Nederland<\/em>.<\/p><\/blockquote>\n De rollen worden meteen omgedraaid, een van de de facto leiders van de groep \u2013 in anarchistische groepen zijn er vanwege de anti-hi\u00ebrarchische principes geen offici\u00eble leiders \u2013 neemt het woord en begint vragen te stellen: \u2018Waar gaat het verhaal over?\u2019 \u2018Heb je met autoriteiten gepraat?\u2019 Hij draagt een zwart T-shirt met \u2018Bad Boy\u2019 erop. Een oudere man begint ook te vragen: \u2018Hoe verdienen jullie geld?\u2019 \u2018Hebben jullie advertenties?\u2019 \u2018Nemen jullie geld aan van bedrijven?\u2019 Et cetera, et cetera. Na een paar minuten vragenvuur mag ik weer vertrekken. Een week later is er bericht: Rouvikonas wil niet meedoen aan een interview, vanwege de betaalmuur op de website van Vrij Nederland<\/em>.<\/p>\n <\/p>\n Een anarchist die wel wil praten is Dimitris Dalakoglou \u2013 maar die wil absoluut niet in hetzelfde straatje als Rouvikonas geplaatst worden. Dalakoglou was al jong onderdeel van de anarchistische beweging, bracht veel tijd door in Exarchia en beklom daarna grote hoogtes in het academische circuit. Inmiddels bekleedt hij de Leerstoel voor Sociale Antropologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, al woont hij nog steeds in Athene en reist hij op en neer tussen de twee steden.<\/p>\n Dalakoglou is een bekende naam in de radicale intellectuele circuits van Exarchia: hij was redacteur van het in de wijk veel gelezen boek Revolt and Crisis in Greece<\/em>, uitgegeven door de anarchistische uitgeverij AK Press. In Nederland publiceerde hij in september nog een opiniestuk in Het Parool<\/em>: \u2018Commercie poetst de ziel van de stad weg\u2019 \u2013 naar aanleiding van de keuze om het gekraakte havengebied ADM in Amsterdam te sluiten.<\/p>\n \u2018Toen de rellen van tien jaar geleden begonnen, waren het de normale mensen die iets veranderden,\u2019 vertelt Dalakoglou. \u2018Het waren niet alleen de politieke activisten, de usual suspects<\/em> \u2013 ieder\u00e9\u00e9n stond te protesteren. De armoede en de ongelijkheid waren enorm: jonge, geschoolde mensen met een redelijk goede baan verdienden niet genoeg om huur te kunnen betalen, dus moesten ze bij hun ouders leven. Tegelijkertijd was de politie op straat steeds wreder en gewelddadiger.\u2019 En toen sloeg de crisis toe.<\/p>\n \u2018Griekenland kookte tussen 2008 en 2015,\u2019 vervolgt hij, terwijl hij een slok ouzo neemt. De straten vulden zich met protest tegen de ongelijkheid, de bezuinigingsmaatregelen en de corruptie in de politiek. In die tijd radicaliseerden heel veel Grieken in rap tempo, mensen keken buiten het normale systeem naar een oplossing voor de crisis. En Syriza was de partij die die taal sprak.<\/p>\n \u2018Syriza kanaliseerde die radicale energie naar burgerlijke democratie. Terwijl in de jaren daarop de crisis voortduurde en de rellen aanhielden, bleef Syriza groeien om in 2015 met een pleidooi voor radicale antibezuinigingspolitiek te worden verkozen om Griekenland te regeren. Er was hoop in Griekenland, en zoals Nikos Vasilopoulos dat zei, was er “de kans om geschiedenis te schrijven: het begin van de revolutie”.\u2019<\/p>\n Maar onder druk van de trojka \u2013 de driehoek van de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetair fonds \u2013 werden al snel keiharde bezuinigingsmaatregelen uitgerold over Griekenland, exact het tegenovergestelde van het programma waarop Syriza verkozen was. Volgens Dalakoglou was Syriza nooit \u00e9cht radicaal. \u2018Ze waren vanaf het begin reformisten van het kapitalisme, geen revolutionairen. Veel mensen waren verbaasd en geshockeerd over wat er daarna gebeurde. Ze geloofden in Syriza, maar in een paar maanden zwichtte de partij voor de trojka.\u2019<\/p>\n \u2018De Grieken zijn toeschouwers van hun eigen catastrofe. Hun levens liggen in puin en het enige dat ze kunnen doen is zitten en toekijken\u2019.<\/p><\/blockquote>\n \u2018Sinds Syriza capituleerde voor de trojka gelooft niemand meer in een alternatief voor de bezuinigingsmaatregelen,\u2019 zegt Konstantinos Poulis, een commentator van de Griekse schuldencrisis, die de onafhankelijke journalistieke website The Press Project<\/em><\/a> heeft opgezet. Volgens hem luistert geen gewone Griek meer naar radicaal-links. \u2018\u201cLicht aan het einde van de tunnel\u201d is iets wat ons nu alleen nog maar doet lachen. Het is een zin die eindeloos misbruikt en verraden is. De Grieken zijn toeschouwers van hun eigen catastrofe. Hun levens liggen in puin en het enige dat ze kunnen doen is zitten en toekijken.\u2019<\/p>\n \u2018Het is de tragedie van het Griekse links,\u2019 zegt Nikos Vasilopoulos. Het radicale links in Griekenland was enorm tijdens de crisis, maar na het \u2018verraad van Syriza\u2019 is links in stukken gescheurd. De groepen hebben minder leden dan ooit en wat er nog van over is, heeft vooral ruzie met elkaar. Vasilopoulos verwijst naar Sisyphus, een figuur uit de oud-Griekse mythologie, die tot in de oneindigheid gedwongen wordt een gigantisch rotsblok een berg op te duwen, alleen maar om de rots naar beneden te zien rollen wanneer hij bijna bovenaan de berg is. \u2018Wij, Grieks links, wij zijn Sisyphus. We waren zo dichtbij\u2026 zo dichtbij. Maar we hebben het niet gered. En nu moet die rots weer naar boven.\u2019<\/p>\n Een week na de herdenking van de moord op rapper Pavlos Fyssas valt er opnieuw een dode. De geruchten over een moord gonzen door Exarchia: in supermarkten, caf\u00e9s en restaurants wordt over weinig anders gepraat. De LGBTQ-activist en bekende junk en drag queen Zak Kostopoulos is op straat \u2018gelyncht\u2019 door de eigenaar van een winkel. Het is niet duidelijk of Zak wilde inbreken of niet, maar voor de radicalen in Exarchia is het duidelijk: dit is een aanval op een van hen.<\/p>\n \u2018Het lijkt wel alsof iedereen alleen kan samenkomen als er iemand is vermoord.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Enkele dagen na de dood van Zak wordt er een herdenkingsdemonstratie voor hem georganiseerd. Het Omonia-plein, vlak naast Exarchia en een van de centrale pleinen van Athene, wordt langzaam gevuld met activisten. Een jongen met geblondeerd haar en rode hakken krijgt een knuffel van een kale man in het zwart. Iedereen is er: drag queens en gothics, trotskisten en anarchisten \u2013 allemaal solidair met elkaar. Voor Zak.<\/p>\n Maar waar na de dood van de vijftienjarige Alexis Grigoropoulos alle straten van Athene en de rest van Griekenland volstroomden met mensen om te protesteren, staat nu alleen het Omonia-plein halfvol. Op een stoepje op het plein zitten twee anarchisten, die cynisch schamperen: \u2018Alle groepen zijn er, maar helaas lijkt het wel alsof iedereen alleen kan samenkomen als er iemand is vermoord.\u2019<\/p>\n \u2018Zak leeft! Verpletter nazi\u2019s!\u2019 klinkt het continu. Maar als het donker wordt, verschijnen de bivakmutsen: tientallen, waarschijnlijk anarchistische, hooligans slaan een pinautomaat kapot, breken ruiten en trappen een auto in elkaar. De rest van de menigte begint tegen ze te schreeuwen, te krijsen. \u2018Stop, lafaards! Klootzakken!\u2019 roept Angel, een kale vijftiger met een snor en een rok, woedend. \u2018Deze demonstratie is voor Zak, als je wil slopen ga je maar naar Exarchia.\u2019 Hij krijgt ruzie met de hooligans, ze schelden elkaar heen en weer de huid vol. Het korte gevoel van solidariteit bij aanvang van de demonstratie is al snel verdwenen.<\/p>\n Een mes trekken naar andere activisten, dat is wel iets nieuws.<\/p><\/blockquote>\n Dan krijgt Angel een klap. Er glimt iets in de duisternis: een jongen met zwarte lappen om z\u2019n gezicht zwaait met een mes richting de menigte.<\/p>\n Paniek breekt uit, maar na een korte worsteling drijven de groepen uit elkaar. \u2018Zo gaat het altijd met die klootzakken: ze terroriseren de boel,\u2019 zucht Angel. Alleen: een mes trekken naar andere activisten, dat is wel iets nieuws. De groep loopt terug naar het plein waar ze begonnen. Het lievelingslied van Zak, Like a prayer <\/em>van Madonna, wordt door de activisten samen gezongen, en dansend en huilend gaan ze de nacht in.<\/p>\n Dit artikel is tot stand gekomen met steun van The Caravan\u2019s Journal<\/a>, het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten<\/a> en de Lira Startsubsidie voor jonge journalisten.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Door de donkere en benauwde lucht vliegt een molotovcocktail, die kapotslaat op de benen van een politieagent. De vlammen slaan om zijn broek en de agent probeert ze in paniek uit te meppen. Stenen ketsen op de ruiten van politiewagens en op de schilden van de agenten. Het geweld vindt plaats tijdens\u00a0de herdenking van Pavlos […]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-409615","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Tim Luimes","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/409615","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=409615"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/409615\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Tim Luimes","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=409615"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=409615"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"Griekse](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/VN_NP_01_FISSAS_preview-1280x854.jpg\")
Radicale sfeer<\/strong><\/h5>\n
![\"Foto](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/VN_NP_17_FISSAS_preview-1280x854.jpg\")
Het systeem is verrot<\/span><\/h5>\n
Veel te pacifistisch<\/h5>\n
![\"Foto](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/VN_NP_11_FISSAS_preview-1280x854.jpg\")
<\/h5>\n
Gedode Palestijnen<\/h5>\n
Bad boy<\/strong><\/h5>\n
![\"Foto](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/VN_NP_26_ZAK_preview-1280x854.jpg\")
Wij zijn Sisyphus<\/h5>\n
![\"Foto](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/VN_NP_06_FISSAS_preview-1280x854.jpg\")
Exarchia: drag queens en gothics, trotskisten en anarchisten<\/h5>\n