
 {"id":408935,"date":"2018-10-30T17:05:48","date_gmt":"2018-10-30T16:05:48","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=408935"},"modified":"2018-11-13T14:58:29","modified_gmt":"2018-11-13T13:58:29","slug":"trump-houdini-waarheid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/trump-houdini-waarheid\/","title":{"rendered":"Literaire Kroniek: Hoe Trump zich als Houdini uit de boeien van de waarheid werkte"},"content":{"rendered":"<p>Wanneer Donald Trump de Amerikaanse bevolking vraagt om wat meer \u2018civility\u2019 bij het uitvechten van hun geschillen is weer een wapenfeit toegevoegd aan zijn gesol met de taal. Trump die vraagt om enige beleefdheid en beschaving\u2026nadat hij zojuist weer een staaltje van zijn \u2018hateful rhetoric\u2019 heeft geleverd. Hij vroeg het naar aanleiding van de reacties in de pers op de bombrieven die zijn fan Cesar Sayoc had gestuurd naar twaalf democratische politici, onder wie Hillary Clinton en Barack Obama.<\/p>\n<p>Het was onvermijdelijk dat in de commentaren op deze griezelige daad zou worden gewezen op de aanhoudende opgefokte taal die Trump uitslaat richting prominente democraten. De democratische miljardair Tom Steyer, een van doelwitten van de bombrieven, werd door Trump nog maar eens \u2018a crazed &amp; stumbling lunatic\u2019 genoemd. Dan begint er toch een sfeer te ontstaan waarin ruimte is voor escalatie.<\/p>\n<h5>Het stokpaardje van de populariteit<\/h5>\n<p>In haar boek <a href=\"http:\/\/www.unieboekspectrum.nl\/boek\/9789000364602\/Het-einde-van-de-waarheid\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em>Het einde van de waarheid. Leugens in het tijdperk van Trump<\/em><\/a> kan Michiko Kakutani niet doen alsof het helemaal nieuw is wat we meemaken. Ze grijpt van tijd tot tijd terug op de manier waarop in het verleden onder politici met de waarheid werd omgegaan. Ook in de Amerikaanse begintijd, aan het einde van de achttiende eeuw, waren er politici die niet wilden deugen. En ook daar werd fel tegen gewaarschuwd. Zoals door senator Alexander Hamilton in 1792. De grondwettelijke structuur van Amerika was gebaseerd op <em>checks and balances. <\/em>Dat was om te voorkomen, zo zei hij, dat ooit \u2018een man gespeend van principes\u2019 en \u2018brutaal van karakter\u2019 zou op staan en \u2018het stokpaartje van de populariteit\u2019 zou gaan berijden. Zo iemand zou \u2018vleien en bijval betuigen aan alle nonsens van de zeloten van het moment.\u2019<\/p>\n<p>Kennelijk is dit soort mannen van alle tijden, of was Hamilton een visionair gezien het presidentschap van Trump? Een visionair is hij dan samen met een andere <em>founding father<\/em>, George Washington. Die waarschuwde vier jaar later voor de opkomst van de \u2018geslepen, ambitieuze mannen zonder principes\u2019 die zouden kunnen proberen \u2018de teugels van de macht in eigen handen te nemen en daarna precies die instrumenten te vernietigen die hen naar hun onrechtmatige heerschappij hebben getild.\u2019 Washington beschrijft hier in \u00e9\u00e9n zin wat ik een \u2018democratuur\u2019 noem, de staatsvorm waarbij iemand met dictatoriale neigingen aan de macht komt via democratische verkiezingen, zoals nu in Rusland, Hongarije, Polen, Brazili\u00eb, de Filipijnen en Turkije het geval is.<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Democratuur,\u2019 de staatsvorm waarbij iemand met dictatoriale neigingen aan de macht komt via democratische verkiezingen, zoals nu in Rusland, Hongarije, Brazili\u00eb en Turkije het geval is.<\/p><\/blockquote>\n<p>In een democratuur wordt de waarheid per definitie niet meer serieus genomen. De pers wordt aan banden gelegd, gecensureerd of, zoals in het geval van Trump, wordt dagelijks door de president hoogstpersoonlijk voor melaats verklaard als verspreider van \u2018nepnieuws.\u2019 Ondertussen telde de<em>\u00a0Washington Post<\/em> dat Trump tot september van dit jaar 5000 valse of misleidende beweringen heeft gedaan, in het eerste jaar zo\u2019n 6 per dag.<\/p>\n<p><em>Het einde van de waarheid<\/em> is een opeenstapeling van de manieren waarop de waarheid de laatste vijftig jaar niet serieus werd genomen. Van Jacques Derrida, die met zijn deconstructie-filosofie alles zo relatief maakte dat het op nihilisme ging lijken, tot Donald Trump die ging beweren dat Barack Obama niet in Amerika was geboren en daarom geen president mocht worden. Of hoe in Rusland Vladimir Soerkov een vermaarde spil was in het verspreiden van desinformatie. Alle kampen moesten tegen elkaar worden uitgespeeld zodat het Kremlin uiteindelijk aan de touwtjes kon trekken.<\/p>\n<figure id=\"attachment_408989\" aria-describedby=\"caption-attachment-408989\" style=\"width: 1280px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img decoding=\"async\" class=\"size-image_1280 wp-image-408989\" src=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/20181030_LitKroniek_Trump_1.10-1-1280x960.jpg\" srcset=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/20181030_LitKroniek_Trump_1.10-1-320x240.jpg 320w, https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/20181030_LitKroniek_Trump_1.10-1-640x480.jpg 640w, https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/20181030_LitKroniek_Trump_1.10-1-1280x960.jpg 1280w, https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/20181030_LitKroniek_Trump_1.10-1-1920x1440.jpg 1920w\" alt=\"\" width=\"1280\" height=\"960\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-408989\" class=\"wp-caption-text\">Beeld: Wikimedia Commons, National Library of Ireland, Project Apollo Archive<\/figcaption><\/figure>\n<p>Donald Trump is in het boek zonder meer degene die het hardst wordt aangepakt. Volgens Kakutani had een romanschrijver deze \u2018kolossale, opgepompte incarnatie van narcisme, leugenachtigheid, vooroordeel, botheid, demagogie en tirannieke aandriften\u2019 niet kunnen bedenken. De waarheid gaat bij hem ten onder in een \u2018verbijsterende janboel van beledigingen, uitroepen, opschepperij, zijpaden, onlogische gevolgtrekkingen, kwalificaties, aansporingen en insinuaties.\u2019 En niet pas sinds zijn presidentschap. Al in 2004 speelde Trump een prominente rol in <a href=\"https:\/\/us.macmillan.com\/books\/9781429976220\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em>The Post-Truth Era: Dishonesty and Deception in Contemporary Life <\/em><\/a>van Ralph Keyes. Er ontstond in die tijd al een ethische schemerzone waarin routinematig niet de waarheid werd verteld. Er ontstonden woorden waaruit de elasticiteit van de waarheid bleek: \u2018enrich the truth\u2019, \u2018stretch the truth\u2019, \u2018tell more than the truth\u2019, soften the truth.\u2019 Keyes gebruikte Trump als een voorbeeld van de geleidelijke erosie van het vertellen van de waarheid.<\/p>\n<p>Toen Trump tot president werd gekozen werd duidelijk dat zijn aanhangers niet speciaal hechten aan het vertellen van de waarheid. Ze vinden het belangrijker dat hij voor hun belangen opkomt en voor de gewenste verandering in de samenleving zorgt. Dan is het ondergeschikt dat Trump bijvoorbeeld bij herhaling verklaarde dat hij 2003 tegen de oorlog in Irak was, terwijl er bewijzen te over zijn waaruit het tegendeel blijkt. Hetzelfde met het liegen over zijn vermogen. Dat zou hij zelf bij elkaar hebben gedeald, maar in werkelijkheid kwam het beginkapitaal van zijn vader. Hetzelfde met het niet openbaar maken van zijn belastingaangiften: het wordt allemaal geslikt voor het hogere doel van de macht.<\/p>\n<h5>Radicaal twijfelen<\/h5>\n<p>Het waarheidsbederf begon in de jaren zestig en zeventig met het postmodernisme dat een radicale twijfel verspreidde over de mogelijkheid om de waarheid over iets te achterhalen. Ook al brengt Kakutani het postmodernisme ter sprake, het gaat haar vooral om het verval van de huis-tuin-en-keuken waarheid: dat mensen geen vertrouwen meer hebben in experts, in mensen die ergens verstand van hebben. Dus worden experts die iets van het klimaat afweten niet vertrouwd alleen omdat ze democraten of \u2018links\u2019 zijn. Gevolg van de minachting voor deskundigheid is dat men zijn heil zoekt bij gelijkgezinden die ook niets van de opwarming van de aarde willen weten. Men haalt zijn kennis bij de geestverwanten van Fox News, Breitbart of bij gelijkgestemden op sociale media, zodat men wordt bevestigd in zijn vooroordelen.<\/p>\n\n<div class=\"newsletter-teaser bg-gray\">\n    <div class=\"teaser__content__container\">\n                    <div class=\"teaser__header\">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.<\/div>\n        \n                    <div class=\"teaser__text\">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je \u00e9\u00e9n artikel helemaal gratis.<\/div>\n            <\/div>\n\n    <div class=\"teaser__btn__container\">\n                    <div class=\"teaser__btn\">\n                <a class=\"btn btn--rounded btn--white-bg\" \n                    href=\"\/service\/nieuwsbrieven\"\n                    data-ga-category=\"banner-newsletter-button\" \n                    data-ga-label=\"Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.\" \n                    data-ga-action=\"clicked\">Ja, dit wil ik ><\/a>\n            <\/div>\n            <\/div>\n<\/div>\n<p>Uiteindelijk gaat men \u2018in steeds nauwere, raamloze silo\u2019s leven\u2019, schrijft Kakutani, en worden andere idee\u00ebn tot een product van de vijand. Men gaat doen als Donald Trump: een verschil van mening beschouwt hij al gauw als verraad. Je kunt geen verschil van mening meer hebben zonder van gebrek aan loyaliteit beticht te worden. De polarisatie in Amerika heeft zo\u2019n vorm aangenomen dat men alleen nog maar vertrouwde meningen toelaat: men leeft in echokamers waarvan de muren alleen maar dikker worden. Iets anders dan de eigen waarheid en mening en die van de groep waarbij je wilt horen dringt er niet in door. Woorden als tolerantie, consensus, empathie, algemeen belang, overeenstemming of begrip komen niet meer voor in de louter nog partijdige manier van denken.<\/p>\n<blockquote><p>De polarisatie in Amerika heeft zo&#8217;n vorm aangenomen dat men alleen nog maar vertrouwde meningen toelaat.<\/p><\/blockquote>\n<p>De escapades van Trump nemen zulke groteske vormen aan dat kritiek erop verspilde moeite aan het worden is. Er ontstaat een soort gelaten droefheid wanneer kritische stukken in <em>The New York Times<\/em> of <em>The Washington Post<\/em> steevast door Trump worden afgedaan als \u2018nepnieuws.\u2019 Dit d\u00e9dain voor de media verspreidt zich als een lopend vuurtje. Andere regimes voelen zich erin gesteund de pers aan banden te leggen, zoals gebeurt in Turkije, Rusland, China en Hongarije. Kakutani kan alleen maar het verleden in de persoon van Thomas Jefferson aanroepen om te laten zien dat het in het begin van Amerika anders was.<\/p>\n<p>Uitgangspunt van de jonge republiek Amerika was dat zij geregeerd zou moge worden door \u2018rede en waarheid.\u2019 Kennelijk waren de rede en de waarheid ook toen al voortdurend in gevaar. Vandaar dat Jefferson zijn voorzorgen nam: \u2018Ik beschouw het (\u2026) als zeker, dat het openen van de deuren van de waarheid, en het versterken van de gewoonte om alles aan de hand van de rede te toetsen, de effectiefste boeien zijn die we om de handen van onze opvolgers kunnen slaan om te voorkomen dat ze het volk de boeien om doen met eigen instemming.\u2019 Als Houdini heeft Donald Trump zich uit de boeien van rede en waarheid gewerkt.<\/p>\n<div class=\"info-box\">\n<p><a href=\"http:\/\/www.unieboekspectrum.nl\/boek\/9789000364602\/Het-einde-van-de-waarheid\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em>Het einde van de waarheid. Over leugens in het tijdperk van Trump <\/em><\/a>door Michiko Kakutani is vertaald door Corrie van den Berg en uitgegeven door Unieboek\/Het Spectrum.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wanneer Donald Trump de Amerikaanse bevolking vraagt om wat meer \u2018civility\u2019 bij het uitvechten van hun geschillen is weer een wapenfeit toegevoegd aan zijn gesol met de taal. Trump die vraagt om enige beleefdheid en beschaving\u2026nadat hij zojuist weer een staaltje van zijn \u2018hateful rhetoric\u2019 heeft geleverd. Hij vroeg het naar aanleiding van de reacties [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2850,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-408935","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/408935","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=408935"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/408935\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/2850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=408935"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=408935"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}