{"id":403531,"date":"2018-09-11T03:00:21","date_gmt":"2018-09-11T01:00:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=403531"},"modified":"2018-09-11T13:14:15","modified_gmt":"2018-09-11T11:14:15","slug":"zondag-met-lubach-satire-met-journalistieke-middelen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/zondag-met-lubach-satire-met-journalistieke-middelen\/","title":{"rendered":"Zondag met Lubach: satire met journalistieke middelen"},"content":{"rendered":"

\u2018Omdat ik nooit zo\u2019n voorstander ben van het reflecteren op satire, heb ik geen behoefte om het artikel in te zien of inhoudelijk te reageren. De uitzendingen spreken voor zich, zoals ze dat ook straks weer gaan doen, vanaf 16 september, 10 weken lang iedere zondagavond om 22:10 op NPO3.\u2019<\/em><\/p>\n

Dit is het mailtje dat Arjen Lubach me stuurt als ik hem vraag of hij wil reageren op een stuk over Zondag met Lubach<\/em>. In het stuk zullen mensen aan het woord komen die in zijn programma op de korrel zijn genomen, heb ik hem laten weten. Mensen die hebben ondervonden wat de invloed van zijn programma is.<\/p>\n

Nee, zegt een woordvoerder van het bedrijf, laat Zondag met Lubach<\/em> maar even voor wat het is.<\/p><\/blockquote>\n

Het was niet eenvoudig hen te spreken. Bij maaltijdpakkettenservice HelloFresh staan ze niet te springen om terug te blikken op de uitzending van Zondag met Lubach<\/em> op 7 februari 2016. Na een stevige column van een blogger besprak ook Lubach de agressieve marketing van HelloFresh. Resultaat: de omzet van de service kelderde in Nederland met liefst 25 procent. Dus nee, zegt een woordvoerder van het bedrijf, laat Zondag met Lubach<\/em> maar even voor wat het is.<\/p>\n

Ook de dames van The Green Happiness, die op de hak werden genomen wegens hun tamelijk krankzinnige standpunten over voeding (\u2018een ei is de menstruatie van een kip\u2019), kijken niet per se met plezier terug op hun Zondag met Lubach<\/em>-avontuur. Oprichtster Tessa Moorman mailt: \u2018Ik vind het heel tof dat je aan het onderzoeken bent wat voor invloed een programma als ZML<\/em> (Zondag met Lubach<\/em>, red) kan hebben op een bedrijf. Het is alleen dat het voor ons bedrijf op dit moment geen waarde toevoegt wanneer mensen weer opnieuw de link The Green Happiness & Zondag met Lubach<\/em> gaan opzoeken.\u2019<\/p>\n

Koning hypothese<\/h5>\n

Het is niet geheel onverwacht. Over het algemeen valt er voor jezelf weinig te lachen als je wordt besproken in het VPRO-programma (laatste seizoen steevast rond de miljoen kijkers). EenVandaag<\/em>-opiniepeiler Gijs Rademaker \u2013 hij wil er w\u00e9l wat over zeggen \u2013 zat met samengeknepen billen op de bank toen hij Lubach in november 2015 een oranje EenVandaag<\/em>-petje zag opzetten en op de achtergrond een foto van zichzelf zag verschijnen. Rademaker: \u2018Hij noemde mij \u201ckoning hypothese\u201d en maakte een punt over hoe hypothetisch een vraag in een peiling mag zijn. Hij deed dat op een speelse manier; dat waardeer ik zeer in de man. Je mag gerust discussi\u00ebren over die vraag, en misschien gaan we soms te ver. Met de methode waarop hij dat duidelijk maakt heeft hij een mooi evenwicht te pakken tussen entertainment en journalistiek.\u2019<\/p>\n

Dat het programma ook invloed en verantwoordelijkheid heeft op journalistiek vlak, ontkent Lubach niet, maar is een bijkomstigheid.<\/p><\/blockquote>\n

Daarmee heeft Rademaker de basis van het programma te pakken. Zondag met Lubach<\/em> is een mix tussen entertainment en journalistiek, en zo oogt het ook. Een man achter een desk die vertelt hoe ingewikkelde zaken in elkaar steken. En als het even kan met een kwinkslag. Maar het stempel van journalistiek laat Lubach zich niet al te makkelijk aanwrijven. Zondag met Lubach<\/em> is satire. Komedie. En dat heeft Lubach, getuige zijn mailtje, vaak genoeg uitgelegd. Dat het programma ook invloed en verantwoordelijkheid heeft op journalistiek vlak, ontkent Lubach niet per se, maar is, in de eerste plaats, een bijkomstigheid. Toen Lubach in 2017 te gast was bij College Tour<\/em> zei hij daarover: \u2018Zodra wij inzien dat wij die rol hebben, of wij onszelf als journalist zien, of serieus nemen, dan vrees ik dat de komedie daaronder lijdt.\u2019 Kortom: er moeten grappen gemaakt worden, de rest volgt wel.<\/p>\n

Bovendien zou claimen dat Zondag met Lubach<\/em> \u2018journalistiek\u2019 is, verplichtingen met zich meebrengen. Dingen als hoor en wederhoor, maar ook: het uitleggen van keuzes en verantwoording afleggen voor de manier waarop een verhaal wordt opgebouwd. Satire heeft geen spelregels. De vorm, een nieuwsshow, geeft het programma extra gewicht. Items ogen gedegen, met een zweem van \u2018de waarheid\u2019. Met een beetje goede wil: satire vermomd als journalistiek.<\/p>\n

De vorm, een nieuwsshow, geeft het programma extra gewicht. Items ogen gedegen, met een zweem van \u2018de waarheid\u2019. Met een beetje goede wil: satire vermomd als journalistiek.<\/p><\/blockquote>\n

Dat is niet nieuw, de vergelijking met Amerikaanse voorbeelden als Jon Stewart en John Oliver is veel gemaakt. Vooral de vergelijking met Oliver gaat goed op: ook Oliver houdt vaak gloedvolle betogen over maatschappelijke kwesties, met af en toe activistische trekjes.<\/p>\n

\"Lubach\"<\/p>\n

Politieke invloed<\/h5>\n

Het werkt: geduldig en met precisie slaagt het VPRO-programma er al acht seizoenen in ingewikkelde situaties begrijpelijk te maken en worden ragfijn tekortkomingen en hypocrisie blootgelegd. Grappig is het ook: iedereen herinnert zich het America first, The Netherlands second<\/em>-filmpje dat viraal ging (op YouTube inmiddels 37 miljoen views). Met iets als het boycotten van Facebook \u2013 een druppel op een gloeiende plaat \u2013 komt Lubach eenvoudig weg. Dat uiteindelijk slechts tienduizend mensen hun Facebookpagina opzegden (steekproef Nu.nl, red.) is van ondergeschikt belang; Lubach stond ergens voor.<\/p>\n

Lubach zelf is, zo zei hij in juni tijdens een interviewbijeenkomst in De Balie, zelf een minder grote fan van de meest activistische items van zijn programma. \u2018Omdat ik het in de basis niet per se mijn rol vind. Maar soms raak je aan een verhaal waardoor het zwakker is er niet iets mee te doen, dan er wel iets mee te doen.\u2019 Lubach had het toen over het sleepwet-referendum, een onderwerp waarbij hij zijn politieke invloed liet gelden.<\/p>\n

Kort nadat Zondag met Lubach<\/em> een item maakte over die zogeheten sleepwet, de Wet op de inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (wiv), schoot het aantal handtekeningen van mensen die v\u00f3\u00f3r een referendum waren binnen no-time van 120.000 naar 400.000.<\/p>\n