{"id":401213,"date":"2018-08-19T05:30:41","date_gmt":"2018-08-19T03:30:41","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=401213"},"modified":"2018-08-19T11:23:11","modified_gmt":"2018-08-19T09:23:11","slug":"koos-breukel-en-zoon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/koos-breukel-en-zoon\/","title":{"rendered":"Hoe Casper opgroeide voor de lens van zijn vader, fotograaf Koos Breukel"},"content":{"rendered":"

Hij is de op een na beroemdste zoon uit de kunstgeschiedenis, maar het is niet bekend wat Titus van Rijn daar zelf van vond. Vast saai om urenlang te poseren achter een lessenaar, of model te staan in een soort hoodie omdat je vader je per se als monnik wil schilderen. Daar stond tegenover dat hij de kunst kon afkijken en later, als jonge kunsthandelaar, zijn vaders werk aan de man mocht brengen.<\/p>\n

Ruim drie\u00ebnhalve eeuw later is er meer aandacht voor het model. Voor het fotoboek Zoon<\/em> van fotograaf Koos Breukel werd Casper, de zoon in kwestie, zelfs uitgebreid ge\u00efnterviewd. Terecht, het is tenslotte z\u00edjn jeugd die we hier zien, door de lens van zijn vader. Sommige foto\u2019s hingen eerder op de expositie die Breukel samenstelde uit de familiealbums die zijn moeder Riet, een verwoed amateurfotograaf, had bijgehouden. \u2018Van ieder kind had ze er meerdere volgeplakt, na haar dood lagen daar twee\u00ebntachtig albums: onze geschiedenis gevangen in beelden, in plaatjesboeken zonder tekst.\u2019<\/p>\n

\u2018Dat gezinsleven, ik kon er toen nog niets van bakken. I didn\u2019t fit in<\/em>.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Zijn moeder had Koos op zijn zestiende ook de \u2018loodzware\u2019 Canon FTb fotocamera cadeau gedaan waarmee het allemaal begon. Het fotografisch oeuvre dat volgde, beschouwt Koos Breukel als \u00e9\u00e9n groot zelfportret en zijn zoon Casper is er sinds zijn geboorte een onlosmakelijk onderdeel van. De jonge vader beleefde dat emotionele moment op 28 maart 2000 ontroerd vanachter zijn Hasselblad; door zijn tranen werd de foto ditmaal niet zo scherp als we van hem gewend zijn. \u2018Ik heb een kind gemaakt, kijk nou toch. Wat leuk,\u2019 besprak hij de bijzondere gebeurtenis luchtig met de Volkskrant<\/em>.<\/p>\n

Later werden fotosessies een vast ritueel tussen vader en zoon, vooral nadat Koos, toen Casper vier jaar oud was, was gescheiden van diens moeder Caitlin. \u2018Dat gezinsleven, ik kon er toen nog niets van bakken. I didn\u2019t fit in<\/em>,\u2019 zegt hij daarover, in zijn studio annex woonhuis in Amsterdam-Zuid. \u2018Ik was een van die vaders die een pakje sigaretten ging halen om de hoek en nooit terugkwam.\u2019<\/p>\n

Casper bleef bij zijn moeder wonen. Probeerde de vader zijn zoon langer bij zich te houden door hem steeds maar weer te fotograferen? \u2018Nee, zo\u2019n vader ben ik niet,\u2019 weert Breukel elke poging tot psychologiseren af. \u2018Maar er was vanaf het begin wel een sterke band tussen ons. Herkenning. Fotografie was steeds bijzaak, dat gebeurde vrij terloops.\u2019<\/p>\n

<\/div><\/div>
\"\"<\/a><\/div>
Casper - Alkmaar, 2000<\/figcaption><\/figure>
\"\"<\/a><\/div>
Casper - Frankrijk, 2001<\/figcaption><\/figure>
\"\"<\/a><\/div>
Casper - Amsterdam, 2004<\/figcaption><\/figure><\/div><\/div>\n
Een rampzalige vader<\/h5>\n

Zoon<\/em> volgt Casper door de verschillende stadia van zijn jeugd, althans, voor zover vader Koos daarbij aanwezig was. \u2018De opvoeding heb ik een beetje laten zitten. Op een gegeven moment heb ik gezegd: zie mij maar als een rampzalige vader, maar ik ben wel een vriend.\u2019<\/p>\n

We zien Caspers van het doorknippen van zijn navelstreng, via de antroposofische Vrije School \u2013 waar hij niet echt op zijn plek was \u2013 tot zijn achttiende, klaar voor een carri\u00e8re in het leger. \u2018Ik denk dat hij op zoek is naar meer discipline in zijn leven,\u2019 probeert de vader die verrassende keuze van zijn zoon te verklaren. \u2018Dat heeft hij behalve op die zweverige school in Bergen ook bij mij gemist, ik was bovendien vaak op reis voor mijn werk.\u2019<\/p>\n

De achttienjarige Casper heeft een tattoo met de tekst \u2018memento vivere\u2019 op zijn linker bovenarm, en een opgeschoren kapsel. Op de meeste foto\u2019s zie je hem alleen, in actie of in gedachten, met die typische oogopslag die door zijn vader de blik van een oude ziel wordt genoemd of een roofdierblik \u2013 en die trouwens wel iets heeft van Koos\u2019 eigen fotografenblik. Soms verschijnen vriendjes in beeld en een enkele keer duiken ook Caspers broertje Finn en zijn acht jaar jongere zusje Lisa op, kinderen van Koos met zijn tweede vrouw Carlien. \u2018Er zitten mooie foto\u2019s tussen van mijn broer,\u2019 zegt Lisa, die net thuis is gekomen uit school. \u2018En kijk daar,\u2019 wijst ze op de wand die is volgeprikt met foto\u2019s van Casper. \u2018Op een paar van die foto\u2019s sta ik zelf.\u2019<\/p>\n

\u2018Ik laat de volwassenwording van een jongen zien, maar ik geef daarmee ook een beeld van mijn eigen ontwikkeling als fotograaf.’<\/p><\/blockquote>\n

Koos Breukel kon zich aanvankelijk niet voorstellen dat een serie foto\u2019s van zijn zoon van 0 tot 18 interessant zou kunnen zijn voor de rest van de wereld. \u2018Een kind maken en daar een tentoonstelling omheen bedenken, is niet bepaald een voor de hand liggend museaal concept, het is iets extreem persoonlijks.\u2019 Nadat Casper en hij op een van hun gezamenlijke bioscoopbezoeken naar de film Boyhood<\/em> van Richard Linklater waren geweest \u2013 de film volgt een jongen gedurende twaalf jaar, tot zijn achttiende \u2013 probeerde hij zich er bij wijze van gedachtenexperiment toch een voorstelling van te maken als kunstproject. \u2018Ik realiseerde me toen dat het tijdsverloop van achttien jaar in dit geval niet alleen de volwassenwording van een jongen zou laten zien maar ook een beeld zou geven van mijn eigen ontwikkeling als fotograaf.\u2019<\/p>\n

<\/div><\/div>
\"\"<\/a><\/div>
Casper - Vinkeveen, 2009<\/figcaption><\/figure>
\"\"<\/a><\/div>
Casper - Amsterdam, 2011<\/figcaption><\/figure>
\"\"<\/a><\/div>
Casper - Amsterdam 2013<\/figcaption><\/figure><\/div><\/div>\n
Selfie avant la lettre<\/em><\/h5>\n

Je hebt dus Rembrandt van Rijn en Koos Breukel, maar er zijn meer kunstenaars die familieleden als model gebruikten, van Rubens tot Charley Toorop en van Gauguin tot Peter Vos. Handig om je techniek aan te scherpen, om mee te experimenteren, omdat ze zich toch al vaak in je blikveld bevinden, omdat ze goedkoper zijn of omdat je nu eenmaal net iets liever naar je kinderen, partner of ouders kijkt dan naar de meeste andere mensen. Soms pakt dat heel goed uit. Richard Avedon, een van Breukels voorbeelden, maakte als een soort vroege selfie een ontroerend portret van zijn vader en zijn zoon waarop de fotograaf zelf ook half in beeld verschijnt.<\/p>\n

In __en Willem<\/em> schetste Willem Popelier op ingenieuze wijze een portret van zijn tweelingbroer, van wie hij op jonge leeftijd gescheiden was geraakt. En in de studio van Rineke Dijkstra, een bevriende collega van Breukel, hangt een prachtig dubbelportret van haar ouders aan de vloedlijn, gefotografeerd op het strand bij Castricum, waar ze is opgegroeid. Het is een van Dijkstra\u2019s allereerste strandfoto\u2019s en een voorloper van de serie waarmee ze beroemd werd. In Dijkstra\u2019s oeuvre blijft de priv\u00e9foto trouwens priv\u00e9: ze heeft hem nooit ge\u00ebxposeerd.<\/p>\n

Zorgeloze fotoserie<\/h5>\n

Priv\u00e9portretten kunnen een extra lading krijgen door de liefdevolle blik van de maker, zoals in het fotoboek waarmee Willem Diepraam recent zijn liefde voor zijn vrouw Shamanee Kempadoo vierde. En Bertien van Manen publiceerde op aanraden van haar zoon Joris, die in de dozen met oude foto’s had gekeken \u2013 geen fotoalbums, dat vond zijn moeder ‘het toppunt van burgerlijkheid’ \u2013 haar vroege foto\u2019s in Easter and Oak Trees<\/em>. Het werd een prachtig vormgegeven, melancholiek boek over de familievakanties van de Van Manens in de even historische als idyllische buitenplaats Den Eikenhorst.<\/p>\n

Ook als buitenstaander overvalt je de nostalgie bij het bekijken van dat gelukkige, hippe gezin in de vrije jaren zeventig \u2013 Bertien van Manen zelf, dochter Willemijn, zoon Joris, en haar in 2008 overleden man Willem. Recensenten vroegen zich bij de uitgave, vijf jaar geleden, af of er in deze moralistische, overgevoelige en door sociale media gemonitorde tijden eigenlijk nog wel ruimte was voor zo\u2019n zorgeloze fotoserie, met kinderen die in hun blootje rondhollen of in de weer zijn met namaaksigaretten en biertjes.<\/p>\n

<\/div><\/div>
\"\"<\/a><\/div>
Casper - Amsterdam 2015<\/figcaption><\/figure>
\"\"<\/a><\/div>
Casper - Amsterdam 2016<\/figcaption><\/figure>
\"\"<\/a><\/div>
Casper - Vinkeveen 2017<\/figcaption><\/figure><\/div><\/div>\n

Misschien dachten ze daarbij aan Immediate Family<\/em>, de 65 zwart-witfoto\u2019s die Sally Mann maakte van haar drie jonge kinderen op een afgelegen ranch in Lexington, Virginia. Mann fotografeerde Emmett, Jessie en Virginia terwijl ze poseerden in hun arcadische omgeving, met de blik van een moeder \u2018die haar kinderen nu eenmaal in alle mogelijke situaties ziet: gelukkig, verdrietig, spelend, ziek, bebloed, boos en ja, zelfs bloot\u2019.<\/p>\n

Het boek oogstte begin jaren negentig roem maar ook kritiek. Dat Mann de privacy van haar kinderen uit het oog was verloren, was nog een van de meer zachtzinnige verwijten. Dat kwam hard aan. \u2018Ik was gewoon een moeder die haar opgroeiende kinderen fotografeerde, zonder onderscheid te maken tussen mijn moederrol en mijn rol als kunstenaar,\u2019 schreef ze een paar jaar geleden in Hold Still<\/em>, haar memoires. Toch had ze voor de zekerheid de boekhandels in Lexington gevraagd om haar boek niet in te kopen, om te voorkomen dat haar kinderen er last mee zouden krijgen. Sociale media had je toen nog niet.<\/p>\n

Toen Casper er schoon genoeg van had, besloot Koos hem voortaan te betalen.<\/p><\/blockquote>\n

De kinderen van Sally Mann en van andere fotografen die hun werk mee naar huis namen, zoals Ed van der Elsken \u2013 zoon Daan van der Elsken maakte vorig jaar de documentaire ‘De Erfenis’ over de moeizame relatie met zijn vader \u2013 waren dus ook altijd modellen voor hun fotograferende ouders. Fotograaf Kors van Bennekom, zelf opgegroeid onder minder prettige omstandigheden, schetste met zijn familiefoto\u2019s het ideale gezin dat hij en zijn vrouw nastreefden. Zoals dochter Josephine zich later herinnerde over de nostalgisch-gelukkige jaren-vijftig-foto\u2019s van haar vader: \u2018Thuis fotografeerde Kors als vanzelfsprekend door, op zijn schijnbaar argeloze manier die resulteerde in ongedwongen, taboeloze foto\u2019s.\u2019<\/p>\n

Ook Casper Breukel wist niet beter: als hij op Koos\u2019 eilandje in de Vinkeveense Plassen aan het zwemmen was met vriendjes, was daar steevast ook zijn vader met een camera. \u2018En niet alleen tijdens die vakanties maakte ik foto\u2019s van hem, maar altijd als we elkaar zagen,\u2019 zegt Koos Breukel. De eerste tijd vond Casper dat prima en poseerde hij graag. \u2018Toen hij ouder werd, kocht hij er zelfs speciaal kleren voor, zoals hier met die hoodie, het leek soms wel modefotografie. Maar daarop volgde een periode waarin hij er schoon genoeg van had.\u2019 Toen nam de vader het besluit om zijn zoon voortaan te betalen om model te staan. \u2018Anders hadden we elkaar in die tijd ongetwijfeld een stuk minder vaak gezien.\u2019<\/p>\n

Papa wilde het nu eenmaal graag<\/h5>\n

Caspers privacy ziet Koos Breukel niet als groot probleem: zijn zoon is achttien jaar oud, volwassen voor de wet en heel goed in staat om te beoordelen of hij zichzelf wil terugzien aan een museummuur, in een fotoboek en dus ook in de verschillende media. \u2018Ik heb tegen hem gezegd: ik maak je curator van je eigen tentoonstelling. Dus als er iets bij zit wat je niet zint, moet je dat vooral zeggen.\u2019 Een paar foto\u2019s met vroegere vriendinnetjes zag Casper inderdaad liever niet terug, \u2018die heeft hij eruit gegooid\u2019, maar verder vond hij alles goed \u2013 ook de foto\u2019s waarop hij in zijn blootje is te zien. \u2018Ik heb hem daar helemaal niet over gehoord,\u2019 zegt zijn vader.<\/p>\n

Voor Caspers zusje Lisa hoeft zo\u2019n aan haar eigen jeugd gewijd fotoboek niet per se, als ze zelf achttien wordt. \u2018Ik zou het goed vinden, hoor, maar het is wel erg veel gedoe,\u2019 zegt ze voor ze de deur uit rent naar haar voetbaltraining. \u2018Casper is het eerste kind, hij wordt volwassen \u2013 en papa wilde het nu eenmaal heel graag.\u2019 Koos Breukel: \u2018Een vervolg over mijn dochter zit er over acht jaar niet in: ik mag Lisa maar zelden fotograferen. En bovendien: anders dan Casper heb ik haar al iedere dag om me heen.\u2019<\/p>\n

\n

Koos Breukel, Zoon<\/em>, Huis Marseille<\/a>, 8 september tot en met 2 december 2018<\/p>\n

Fotoboek Zoon<\/em><\/a> van Koos Breukel, met een tekst van Joris van Casteren, vormgeving Sabine Verschueren, uitgeverij Bas Lubberhuizen, 208 pagina\u2019s, \u20ac 35,00. Verschijnt 8 september<\/p>\n

Bertien van Manen, Easter and Oak Trees<\/em><\/a>, uitgeverij Mack, 112 pagina\u2019s, \u20ac 24,50<\/p>\n

Willem Diepraam, Shamanee<\/em><\/a>, tekst Ian Buruma, uitgeverij Rijksmuseum, \u20ac 17,50<\/p>\n

Kors van Bennekom, De familie van Bennekom<\/em>, uitgeverij Bert Bakker, tekst J. Bernlef en Josephine van Bennekom, alleen antiquarisch verkrijgbaar<\/p>\n

Sally Mann, Immediate Family<\/em><\/a>, uitgeverij Aperture, 88 pagina\u2019s, \u20ac 23,99<\/p>\n

Sally Mann, Hold Still. A Memoir with Photographs<\/em><\/a>, uitgeverij Little, Brown & Company, \u20ac 27,99<\/p>\n

Willem Popelier, __en Willem. Documentatie van een jeugd<\/em><\/a>, uitgeverij Post Editions, 176 pagina\u2019s, \u20ac 25,00<\/p>\n

 <\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hij is de op een na beroemdste zoon uit de kunstgeschiedenis, maar het is niet bekend wat Titus van Rijn daar zelf van vond. Vast saai om urenlang te poseren achter een lessenaar, of model te staan in een soort hoodie omdat je vader je per se als monnik wil schilderen. Daar stond tegenover dat […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-401213","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Mischa Cohen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/401213","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=401213"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/401213\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Mischa Cohen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=401213"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=401213"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}