Ook nog eens een beetje streetwise<\/h5>\n
Een paar weken eerder had ik het mentoraat van klas 4D overgenomen van een collega. Ik kende ze wel, deze leerlingen, ik had ze al het hele jaar drie uur in de week in mijn lessen Nederlands, dus ik wist wel zo\u2019n beetje met wie ik te maken kreeg. Zo wist ik dat Lejla er een soort superengagement op nahield, dat tot uiting kwam in felle en humoristische columns die ze schreef en voorlas maar ook in de manier waarop ze de roman Hajar en Daan<\/em> van Robert Anker afserveerde als een staaltje exotisme (citaat: \u2018Hajar is Daans \u201cexotische schoonheid\u201d, dat lijkt me eerder iets wat je over een vreemde vogel zegt \u2013 exotisch \u2013, niet over een mens, en het betekent voor mij een soort dehumanisering van Hajar\u2019) waar de ge\u00efnformeerde lezer (en schrijver!) anno 2018 echt niet meer mee kon komen aanzetten; en zo wist ik dat Souhaila zelf wel bepaalde wie er wat over haar te zeggen had, en vooral wie n\u00ed\u00e9t, en dat je niet moest proberen haar te gebruiken voor je eigen agenda, want ze zou je\u2026 nou ja, opvreten. En ik wist dat je ze niet moest proberen te paaien, want daar hielden ze niet van.<\/p>\n Al aan het begin van het schooljaar kon ik concluderen dat het een goede keuze was geweest om het dorpse gymnasium te midden van met riet bedekte villa\u2019s aan groene lanen na twee jaar te verruilen voor een grootstedelijke variant van dit schooltype, compleet met fijnstofaanslag op de buitenmuren en overlast van bouwwerkzaamheden aan metrostation Wibautstraat: op deze school waren de kinderen niet alleen razend slim, maar ook nog eens een beetje streetwise, en wisten ze wat er in de wereld te halen viel.<\/p>\n Ik zag het bepaalde politici al denken: de indoctrinatie begint al op dag \u00e9\u00e9n.<\/p><\/blockquote>\n Bovendien was ik beland op een school die \u2013 wat je er ook van vindt \u2013 een poging doet om midden in de wereld te staan, getuige ook het motto: \u2018voor wereldburgers en wetenschappers\u2019, \u00e9n om de wereld mee de klas in te nemen. Zo leerde ik al gauw dat in de bovenbouw bij Engels de zwarte Amerikaanse auteur James Baldwin werd gelezen en op mijn allereerste werkdag hoorde ik de rector tijdens haar openingspraatje vragen waarom ze niet \u2018Beste jongens en meisjes\u2019 zei, maar \u2018Beste leerlingen\u2019, en of de eersteklassers wel wisten wat genderneutraal betekende en op de hoogte waren van de discussie die ontketend werd toen de gemeente Amsterdam in de zomer ambtenaren adviseerde niet meer te spreken over \u2018dames en heren\u2019, maar over bijvoorbeeld \u2018aanwezigen\u2019. Ik zag het bepaalde politici al denken: de indoctrinatie begint al op dag \u00e9\u00e9n.<\/p>\n Hoe dan ook, het voelde alsof ik in een reallife-versie van mijn Twitterbubbel was beland, maar dan zonder Telegraaf<\/em>-journalist Wierd Duk.<\/p>\n Behalve de zorg voor het welbevinden van iedere individuele leerling in de klas is een van de belangrijkste taken van de mentor op mijn school het in goede banen leiden van de voorbereidingen voor de Aristeia, en als debutant wilde ik natuurlijk direct goed voor de dag komen. De leerlingen van 4D bleken het al heel snel eens te zijn over hoe ze het thema van dit jaar vorm zouden geven.<\/p>\n \u2018Meneer, meneer, we hebben voor u het beste thema ooit bedacht.\u2019 (Ze weten dat mijn vrouw een Marokkaanse achtergrond heeft en dat ik zo nu en dan liever over haar praat dan over mijn vak, wat me het afgelopen jaar al veel heeft opgeleverd, onder meer een heerlijk bordje leftover<\/em>-koekjes van het Offerfeest. \u2018Van elk twee, meneer, \u00e9\u00e9n voor u en \u00e9\u00e9n voor uw vrouw.\u2019 Terwijl ik smolt, realiseerde ik me hoe doeltreffend omkoping met eten kan zijn.)<\/p>\n Een stuk of vijf leerlingen namen direct de leiding en begonnen idee\u00ebn te spuien: hoe je te kleden, wat te maken om de jury van de kookcompetitie te impressen<\/em>, wie het beste bij tafeltennis kon worden ingezet, wie bij de vertaalwedstrijd en wie bij karaoke. Ten slotte werd er een killer poster, compleet met groen pentagram en subtiel Gucci-logo op de achtergrond, in A3-formaat geprint en overal in school opgehangen.<\/p>\n Thuis vertelde ik wat de klas ging doen en wat het thema was. Een kleine week voor de openingsceremonie zat ik tijdens een pauze in de docentenkamer, toen een van de organisatoren van de Aristeia mij aanschoot. Ik verzekerde haar dat ze zich in het geheel geen zorgen hoefde te maken. \u2018Er wordt uiterst prudent met thema omgegaan,\u2019 zei ik. Zodra het serieus wordt, begin ik me altijd overdreven netjes uit te drukken, bouw een soort vestingwal van taal om me te beschermen tegen\u2026 ja, waartegen precies?<\/p>\n \u00a0Ik wist dat er een sterk moreel en ethisch bewustzijn was. Maar waar ik geen rekening mee had gehouden, was dat de klas de school de maat zou nemen.<\/p><\/blockquote>\n Maar ik meende het wel. Ik wist zeker dat deze klas niet snel iets zou doen waar anderen aanstoot aan zouden nemen, ik wist dat er een heel sterk moreel en ethisch bewustzijn aanwezig was, dus daarover was ik helemaal niet ongerust. Maar waar ik geen rekening mee had gehouden, was dat de klas de school de maat zou nemen.<\/p>\n Het volgende uur had ik een mentoruur met 4D. Er was nog van alles te bespreken, de outfits bijvoorbeeld. Wie trok wat aan? Hoe gingen we de open plekken in het schema verdelen (er was nog plaats bij schaken, en bij Duits), hoe zouden we ervoor zorgen dat we bij alle onderdelen niet alleen de meeste punten scoorden, maar ook nog eens een onuitwisbare indruk maakten? Zoveel agendapunten, zo weinig tijd!<\/p>\n Maar zodra iedereen zat en de vergadering kon beginnen, kreeg ik het gevoel dat er iets was veranderd. Het aanvankelijke enthousiasme leek getemperd, en toen ik bij wijze van voorzet vertelde dat mijn outfit al zo goed als in orde was en ik alleen nog een scooter nodig had om het \u00e9cht helemaal af te maken, en Mo lachend van achter uit de klas riep dat een scooter zo geregeld kon worden, maar dat-ie dan waarschijnlijk wel gestolen was \u2013 toen begon er ineens van alles te kantelen. En wie anders dan Lejla kon het kantelen een stem geven? Ze sprak misschien zachter dan Mo of Mees of Teun of een van de andere jongens, maar zodra ze begon te praten, werd er geluisterd. Dat zij, en niet alleen zij trouwens, het niet eens was met het thema, zo begon ze. Dat het, zo hadden we net gezien, racisme in de hand werkt.<\/p>\n \u2018Hoe kan een school zo\u2019n thema kiezen en niet bedenken dat “stereotypen” hokjesdenken alleen maar versterkt? En dat dat nou juist is wat we niet willen? Deze school doet alsof ze zo multicultureel is, maar ze snappen er niets van. Echt, hoe kun je zo zijn?\u2019 Bijval, discussie, #ophef, oftewel: zo\u2019n beetje alles waar ik als docent op hoop. Zelf nadenken en je mening onder woorden leren brengen. Er vielen termen als \u2018internalized racism\u2019, \u2018woke\u2019 en \u2018cultural appropriation\u2019, veelgebruikt jargon in kringen van hyperactuele identiteitspolitici en social justice warriors<\/em>, maar minder gebruikelijk voor vijftien- en zestienjarigen.<\/p>\n \u2018Kan ik zonder racistisch te zijn wel traditionele kleding aan?\u2019 vroeg een meisje. Ik was veel te druk bezig met mijn slippertjes en mijn grapjes en had me totaal niet verplaatst in de leerlingen, in hun idee\u00ebn en gevoelens.<\/p><\/blockquote>\n Dit had ik niet zien aankomen \u2013 en dat nam ik mezelf kwalijk. Ik had niet goed opgelet, ik was veel te druk bezig met mijn slippertjes en mijn grapjes, en mijn kinderlijke enthousiasme had ervoor gezorgd dat ik me totaal niet had verplaatst in de leerlingen, en in hun idee\u00ebn en gevoelens, die me, toen ik ze eenmaal hoorden, niet verbaasden, en waarop ik had moeten inspelen.<\/p>\n \u2018Jullie zijn de baas,\u2019 zei ik. Ik zei dat ze zelf moesten beslissen wat ze wel en vooral niet wilden.<\/p>\n Die avond verscheen er in de klassenappgroep een bericht van Ruscha, die zich had opgeworpen als woordvoerder:<\/p>\n \u2018Na wat overleg in onze groepschat hebben wij besloten dat we het niet eens zijn met het thema van Aristeia, het geeft ons niet goed weer als school en als klas, dus ons idee was om bij de opening duidelijk te maken dat wij niet houden van mensen in hokjes stoppen en dat soort ongein!’<\/em><\/p>\n Er werd een Commissie Statement ingesteld (\u2018In Nederland doet iedereen altijd alles in commissies,\u2019 legde ik uit. \u2018Wen er maar aan.\u2019), die onder leiding van Lejla in het diepste geheim een tekst voorbereidde om tijdens de opening voor te lezen. Ondertussen bracht ik de rector op de hoogte over het feit dat er tijdens de opening \u2018iets\u2019 zou gebeuren omdat 4D ernstige bezwaren had tegen het thema van dit jaar. \u2018Heel goed,\u2019 zei ze. \u2018Heel erg goed.\u2019 Maar ik vertelde er niet bij dat ze boos waren op de school en op de commissie die dit thema had bedacht en die bovendien alleen maar uit witte leerlingen en docenten bestond, want, zoals Lejla zei: \u2018Anders was dit allemaal nooit gebeurd.\u2019<\/p>\n Ik stond nog altijd op het podium, het was alleen maar warmer geworden. Souhaila kreeg de microfoon aangereikt, haalde haar telefoon tevoorschijn \u2013 alleen journalisten van dagbladen gebruiken nog papieren notitieboekjes \u2013 en begon te lezen:<\/p>\n \u2018<\/em>Na Griekse goden, bekende films en tijdperken uit de geschiedenis is het thema van Aristeia dit jaar “stereotypen”. Onze klasgenoten staan al klaar om ons gekozen thema uit te beelden: Marokkanen. Maar niet heus.\u2019<\/em><\/p>\n Ze droegen labjassen, een net pak of iets anders om te laten zien dat Marokkanen er ook zo kunnen uitzien.<\/p><\/blockquote>\n Enter de modeshow. Behalve een openingsstatement had De Commissie bedacht dat sommigen uit de klas zich traditioneel zouden kleden, anderen als straatjongens\/voetballers en dat de rest een zogenoemde vrije rol kreeg tijdens de modeshow, die nu in volle gang was: ze droegen labjassen, een net pak of iets anders om te laten zien dat Marokkanen er ook zo kunnen uitzien, omdat, in de woorden van Dina, die inmiddels de microfoon in handen had<\/p>\n \u2018\u2026<\/em>stereotypes altijd beledigend blijven, omdat het verhaal van het stereotype nooit compleet is. Omdat een <\/em>bepaald volk of een bepaalde groep nooit is wat jij denkt dat zij zijn. Omdat jij niet bent wat een ander van jou denkt.\u2019<\/em><\/p>\n Dus daar liepen ze, allemaal door elkaar heen, de professionals en de traditionelen, terwijl er geklapt werd, en ook ik probeerde om nonchalant mogelijk in mijn slippertjes over de ge\u00efmproviseerde catwalk te paraderen. Ik probeerde zo snel mogelijk weer terug te zijn op mijn beschutte plek aan de rand van het podium om te zien welk effect het slot van de speech op de zaal zou hebben. De microfoon ging naar Ruscha, die van onder haar rode pet met groene ster de laatste woorden de zaal in slingerde:<\/p>\n \u2018<\/em>Wij staan dit jaar als klas met onze rug toe naar dit thema en met ons hart vol met liefde, acceptatie en gezelligheid. En in ons hart vol liefde is geen plaats voor stereotypes en dus ook geen plaats voor dit thema. En als je dit niet begrijpt en hier niet achter staat, ben je misschien wel een wetenschapper, maar geen echte wereldburger.\u2019<\/em><\/p>\n Er werd niet direct geklapt. Mensen in de zaal keken elkaar aan. Waarvan waren ze zojuist getuige geweest? Een grap, een coup? Een aanklacht? Dit was toch een feestdag, waarom deden ze zo moeilijk daar op dat podium? Toen er uiteindelijk eentje begon, aarzelend, volgden er meer, maar het applaus werd nooit echt luid, het bleef ongemakkelijk. Het was een applaus dat zei: misschien is nadenken wel meer gepast dan klappen.<\/p>\n De meisjes bleven onverstoorbaar op het podium staan en ik keek naar de jurytafel, waar punten werden bepaald en opgeteld, en toen weer naar de meisjes, en ik smolt, opnieuw en voor de zoveelste keer, en snel ook, er was al gauw haast niks meer van me over, niets dan bewondering voor deze kinderen, die soms veel minder kind zijn dan hun leeftijd doet vermoeden, en veel wijzer en invoelender dan sommige volwassenen om hen heen.<\/p>\n Martijn Simons is docent Nederlands en schrijver van twee romans bij De Bezige Bij. Zijn volgende roman verschijnt in februari 2019.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Helemaal bovenin, in de aula op de vierde verdieping van het Cygnus Gymnasium aan de Amsterdamse Wibautstraat, pal tegenover het nieuwe onderkomen van Scientology waarvan de gevel door de neergelaten luxaflex goddank aan het zicht onttrokken werd, hadden zich zo\u2019n tweehonderd vierde- en vijfdeklassers verzameld, verspreid over negen klassen, elke klas stijlvast gekleed volgens de […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-400847","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Martijn Simons","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/400847","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=400847"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/400847\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Martijn Simons","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=400847"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=400847"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/Aristeia-1-1280x670.jpg\")
<\/p>\n<\/div>\nMarokkanen!<\/h5>\n
\n\u2018O ja? Wat dan?\u2019
\n\u2018Marokkanen!\u2019<\/p>\n
\n\u2018Je vindt het veel te leuk,\u2019 kreeg ik te horen. \u2018Je lijkt zelf wel een leerling.\u2019<\/p>\nBlijft het wel netjes?<\/h5>\n
\n\u2018Jij bent nu de mentor van 4D, niet?\u2019
\nIk knikte.
\n\u2018Zorg je er wel voor dat het niet uit de hand loopt met jullie thema\u2026 wat is het ook alweer? Lijpe\u2026 eh\u2026 Mocroflavour? Dat het wel netjes blijft, bedoel ik. Ze, de leerlingen, kunnen nog wel eens\u2026\u2019<\/p>\nHokjesdenken<\/h5>\n
\n\u2018Ik wilde als zo\u2019n straatjongen, met voetbalkleding en zo, maar nu weet ik het niet meer, het voelt gewoon niet goed,\u2019 zei een ander.
\n\u2018En hoe doen we het met de modeshow?\u2019
\nOnderdeel van de openingsceremonie is niet alleen je klas en thema voor te stellen aan de jury, maar ook om het podium te gebruiken voor een modeshow om je outfits aan de jury te presenteren en zoveel mogelijk punten te scoren.<\/p>\n![\"woke\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/Aristeia-2-1280x670.jpg\")
<\/p>\n<\/div>\nNiets dan bewondering<\/h5>\n