{"id":397355,"date":"2021-02-04T02:29:24","date_gmt":"2021-02-04T01:29:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=397355"},"modified":"2021-02-04T07:30:13","modified_gmt":"2021-02-04T06:30:13","slug":"piet-borst","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/piet-borst\/","title":{"rendered":"Voor Piet Borst was zestig jaar onderzoek niet genoeg om kanker te zien verdwijnen"},"content":{"rendered":"

Tegenover de hoofdingang van het bekendste kankerziekenhuis van Nederland staat een overblijfsel van de lastig uitroeibare sigarettencultuur: het rookhok. Verslaafde pati\u00ebnten, gestreste verwanten en een enkele arts of onderzoeker kunnen er onder een afdakje een peuk opsteken. \u2018Het is de laatste horde op een moeizame weg,\u2019 zegt Piet Borst (84), arts-onderzoeker en voormalig wetenschappelijk directeur van het Nederlands Kanker Instituut-Antoni van Leeuwenhoek (NKI-AVL). \u2018Toen ik aantrad werd hier overal gerookt, zelfs het hoofd van de medische staf was een kettingroker. Later hadden we een tijdlang middenin het restaurant een rokersaquarium, dat stond letterlijk blauw.\u2019<\/p>\n

Borst verbood om te beginnen het roken in zijn naaste omgeving, ook tijdens vergaderingen. \u2018Dat was lastig genoeg,\u2019 zegt hij. \u2018Bij de Raad van Toezicht had je een klassieke sigarenroker als bankier Rob Hazelhoff en ook oud-minister Wim Duisenberg, die liefst zo snel mogelijk vergaderde tussen twee sigaretten in.\u2019<\/p>\n

Regelgenen<\/h5>\n

Emeritus hoogleraar Piet Borst, tegenwoordig adviseur van jonge onderzoekers, kijkt in zijn kamer op de vijfde verdieping van het Antoni van Leeuwenhoek terug op zestig jaar wetenschappelijk onderzoek. \u2018Niet te geloven hoe lang ik in dat lab heb doorgebracht, ik ben inmiddels echt een dinosauri\u00ebr. Jonge postdocs en promovendi kunnen zich niet meer voorstellen hoe wij vroeger proeven deden.\u2019<\/p>\n

Zijn eerste onderzoek naar kanker deed hij eind jaren vijftig, toen de diagnose kanker meestal een doodvonnis betekende (\u2018als je het niet in zijn geheel weg kon halen was je kansloos in die tijd\u2019) en de ziekte zelf eufemistisch met \u2018k\u2019 werd aangeduid. \u2018Er was nauwelijks fundamenteel onderzoek, we liepen altijd achter het front aan. Ik heb als promovendus nog serieus onderzoek gedaan vanuit de gedachte dat kanker werd veroorzaakt door een stofwisselingsstoornis.\u2019<\/p>\n

\u2018Dat iemand ooit aan zoiets als intelligent design<\/i> heeft kunnen denken, is onvoorstelbaar voor wie ook maar iets weet van biochemie.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Pas in de jaren zeventig bleek de oorzaak van het ontstaan van kwaadaardige tumoren te liggen in onze regelgenen, die de celdeling en het celgedrag organiseren, zegt biochemicus Borst. \u2018Er zijn weliswaar veel mechanismen die voorkomen dat cellen ergens in het lichaam voor zichzelf gaan beginnen, maar dat systeem werkt niet feilloos, zoals trouwens niets in de natuur feilloos is. De hele biologie is ontstaan door een willekeurig proces van mutatie en vervolgens door selectie van wat werkt. Met als gevolg dat in de natuur de gekste dingen voorkomen. Dat iemand ooit aan zoiets als intelligent design<\/i> heeft kunnen denken, is onvoorstelbaar voor wie ook maar iets weet van biochemie: de biologie is een absoluut rommeltje. Het is heel experimenteel: als iets werkt, houden we het erin. Maar het betekent dus ook vaak dat de natuur een doodlopende weg in slaat.\u2019<\/p>\n

De ziekte is weerbarstig<\/h5>\n

De meeste voorspellingen over de genezing van kanker bleken veel te optimistisch. \u2018Dat geldt ook voor mijn eigen uitspraken,\u2019 zegt Borst. \u2018In 1992 zetten jullie mij op de cover van Vrij Nederland<\/i> met het citaat dat kanker binnen twintig jaar te genezen zou zijn. Ik dacht destijds: nu we weten hoe een kankercel ontstaat, zullen we snel uitvinden hoe we hem op zijn kwetsbare plekken kunnen aanpakken. Ik had het fout. De cel bleek veel complexer dan ik toen vermoedde.\u2019<\/p>\n

\"piet<\/p>\n

De ontwikkeling van het kankeronderzoek is geplaveid met optimistische toekomstvisies, vaak geformuleerd in agressieve termen. The war against cancer<\/i> van de Amerikaanse president Nixon zou het klusje in vijf jaar klaren, met een budget van honderd miljoen dollar. Obama\u2019s vice-president Joe Biden zegde twee jaar geleden twee miljard dollar toe voor Cancer Moonshot 2020<\/i>, dat zich vooral richt op de immunotherapie, waarbij het eigen immuunsysteem wordt getraind om kankercellen te ontdekken en te vernietigen. \u2018We zijn bezig deze oorlog te winnen,\u2019 schreef ook de medisch oncoloog en epidemioloog Vincent DeVita in zijn boek The Death of Cancer<\/i>. \u2018Mijn boodschap is simpel: geloof ze niet, de cynici, de pers, de twijfelaars.\u2019<\/p>\n

\u2018Er is nog veel meer fundamenteel onderzoek nodig naar hoe een cel in detail in elkaar zit.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Vincent DeVita, voormalig directeur van het Amerikaanse National Cancer Institute, is een pionier van de kankerchemotherapie. \u2018Een slimme man, maar zijn stelling is even hoopvol als onbewezen,\u2019 zegt Piet Borst. \u2018De ziekte is weerbarstig en dat is frustrerend. Dokters behandelen pati\u00ebnten met sterk toxische middelen zonder dat ze precies kunnen zeggen wat wel en wat niet gaat werken. En pati\u00ebnten sterven omdat hun uitgezaaide kanker ongevoelig is geworden voor al onze middelen.<\/p>\n

Ik heb vijfendertig jaar lang aan die ongevoeligheidsmechanismen gewerkt. Waarom wordt een tumor resistent, vroeg ik me af. En: waarom werkt een middel wel op die ene en niet op die andere tumor? Met die kennis zou je pati\u00ebnten de toxische bijwerkingen kunnen besparen van een middel dat toch geen effect heeft op die specifieke tumor. We hebben alles uit de kast gehaald maar we weten het nog steeds niet. Daarom ben ik tegenwoordig sceptischer dan de meesten van mijn collega\u2019s. Er is veel meer fundamenteel onderzoek nodig naar hoe een cel in detail in elkaar zit.\u2019<\/p>\n

Pis en nieren<\/h5>\n

Dat Piet Borst ooit arts zou worden, zat al ingebakken in het gezin waarin hij groot werd. Zijn vader \u2013 die tijdens de bezetting actief was in het verzet tegen de Duitsers en \u2018als een skelet\u2019 terugkeerde uit kamp Amersfoort \u2013 was hoogleraar interne geneeskunde. Zijn moeder had eigenlijk medicijnen willen studeren, maar koos voor de snellere opleiding tot tandarts. Aan tafel luisterde de kleine Piet naar de enthousiaste verhandelingen van zijn vader over ziektes, \u2018tot mijn moeder vond dat we het onder het eten wel erg lang over pis en nieren hadden\u2019.<\/p>\n

Dat hij zelf dokter zou worden, was niet eens een voornemen maar een vanzelfsprekendheid. Net als hijzelf werd ook Els Eilers in huize Borst gestimuleerd om geneeskunde te gaan studeren. Zij was de beste middelbare-schoolvriendin van Piets oudere zus. \u2018Ze kwam veel bij ons over de vloer, zelf was ze enig kind en wij waren met veel en ook nog heel medisch. Ze had een enorme bewondering voor mijn vader.\u2019<\/p>\n<\/span>Lees ook<\/span>Els Borst (1932-2014): 'Je krijgt je straatje toch niet aangeharkt, dus wees een beetje praktisch'<\/span>11 februari 1995<\/span><\/span><\/a>\n

Toen ze trouwde met zijn broer werd ze echt familie. Na een loopbaan als arts werd Els Borst ziekenhuisdirecteur, hoogleraar en minister van Volksgezondheid in de kabinetten-Kok. \u2018Haar schokkende dood, vier jaar geleden, was natuurlijk een grote klap,\u2019 zegt Piet Borst. \u2018We konden het goed met elkaar vinden, Els was een heel aardige, competente, intelligente en geestige vrouw.\u2019<\/p>\n

Tijdens zijn studie geneeskunde overwoog hij om zich te specialiseren tot psychiater \u2013 maar dat was v\u00f3\u00f3r zijn co-schap psychiatrie bij de beroemde psychiater Andries van Dantzig. \u2018Er zijn maar weinig vakken zo fascinerend, maar anders dan nu waren er in die tijd weinig gevalideerde psychotherapeutische methoden. Je moest het hebben van een krachtig geloof en dat ontbrak bij mij ten ene male. Van Dantzig zei met het nodige aplomb wat iemand mankeerde en vervolgens hoe hij het ging oplossen en ik vroeg dan: maar hoe w\u00e9\u00e9t u dat? Hij bezat die zekerheid en ik kon dat niet overnemen. Ik heb een hardere ondergrond nodig om te kunnen staan.\u2019<\/p>\n

Na zijn artsexamen koos hij eerst voor endocrinologie, maar een start als docent en onderzoeker in de biochemie bleek toch aantrekkelijker. \u2018Ik had altijd al de neiging om dingen tot op de bodem uit te zoeken. Als co-assistent had ik net wat meer aandacht voor die ene pati\u00ebnt met een bijzondere aandoening waarvoor niemand een oplossing wist, dan voor alle anderen.\u2019<\/p>\n

\"Piet<\/h5>\n
<\/h5>\n
Hugo\u2019s kwaadaardigheid<\/h5>\n

Als corpslid stond Piet Borst tijdens zijn studie vaak op het toneel en werd hij bovendien redacteur van het satirische studentenblad Propria Cures<\/i>. In PC<\/i> schreef Borst, opgegroeid in een athe\u00efstisch gezin, kritische stukken over religie. \u2018Ik ben nu milder dan toen. De wetenschap heeft de basis van veel religie sterk ondergraven en er is geen biologische grondslag voor zoiets als geloven. Maar dat je overneemt wat je ouders je op jonge leeftijd hebben geleerd, heeft een sterke en nuttige biologische basis. Daar hebben religies altijd slim gebruik van gemaakt.\u2019<\/p>\n

In de Propria Cures<\/i>-redactie van die jaren zaten ook de latere Vrij Nederland-<\/i>columniste Renate Rubinstein (Tamar), Aad Nuis die dichter werd en staatssecretaris, de latere hoogleraar sociologie Joop Goudsblom en Jan Eijkelboom, die journalist, dichter en vertaler zou worden. \u2018Het was een illuster gezelschap en Renate was er de spil van, het stralende middelpunt. Ze had een groot vermogen om over elk onderwerp rake en originele observaties te presenteren. Ze was heel enthousiast over dat blaadje en ze smeedde de redactie echt samen tot een club.\u2019<\/p>\n

Een van de opvolgers van Borst als PC<\/i>-redacteur was Hugo Brandt Corstius, die na enige tijd een liefdesrelatie met Renate Rubinstein begon en haar het leven ten slotte nogal zuur maakte. Zowel de biograaf van Hugo Brandt Corstius als die van Renate Rubinstein klopte aan bij Piet Borst. \u2018Ik heb ze allebei verteld dat ik dichter bij Renate stond en dat ik een ambivalente houding had ten opzichte van Hugo. Hij was zonder twijfel een van de meest briljante mensen die ik heb gekend, maar hij had ook een demonische kant. Hugo en Renate hebben op een gegeven moment mijn Volkswagen Kever geleend en zijn afgereisd naar Frankrijk voor een vakantie samen. Maar het ging onderweg niet goed tussen die twee, Renate schrok van Hugo\u2019s kwaadaardigheid en schreef dat van zich af in een serie brisante blauwe luchtpostbrieven aan mij. Die zijn helaas bij een verhuizing zoekgeraakt.\u2019<\/p>\n

De maakbare mens<\/h5>\n

Borst \u2018schaamt zich een beetje\u2019 dat hij zijn collega-wetenschapper Wouter Buikhuisen niet verdedigde toen Hugo Brandt Corstius later in Vrij Nederland<\/i> onder het pseudoniem Piet Grijs tekeerging tegen die criminoloog. Buikhuisen wilde de oorzaken van crimineel gedrag bij jongeren onderzoeken door naar biologische factoren te kijken. Grijs noemde Buikhuisen, onder veel meer, een \u2018levensgevaarlijke gek\u2019, een \u2018vijand van de democratie\u2019 en een \u2018hoerige wetenschapper\u2019. Hij had voor Buikhuisen moeten opkomen, in naam van de vrijheid van wetenschappelijk onderzoek, vindt Piet Borst nu. \u2018Hij was zijn tijd vooruit maar had het ongeluk dat hij genadeloze critici trof die hem doelbewust de grond in boorden. Achteraf gezien was zijn onderzoek een eerste stap op de weg die de psychologie later is ingeslagen.\u2019<\/p>\n<\/span>Lees ook<\/span>Lees ook dit interview met Wouter Buikhuisen uit 2015<\/span>9 september 2015<\/span><\/span><\/a>\n

Uit eigen ervaring weet hij hoe sterk onze eigenschappen worden bepaald door erfelijke aanleg. \u2018Toen ik onderzoek deed naar aangeboren stoornissen heb ik gemerkt dat \u00e9\u00e9n nucleotide die verkeerd zit in die twee meter DNA, gigantische gevolgen kan hebben.\u2019<\/p>\n

\u2018Excessieve inkomstenverschillen komen voort uit biologisch toeval en zijn dus niet gerechtvaardigd.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Bij de \u2018Buikhuisense Oorlogen\u2019 speelde de marxistische mythe van de maakbare mens een rol, zegt Borst. \u2018Die maakbaarheid is echt een illusie gebleken, veel is gedetermineerd. Het is nu eenmaal zo dat ons DNA in hoge mate bepaalt hoe we ons ontplooien. Dat schept een vorm van ongelijkheid waar wij als hoogontwikkelde, complexe maatschappij steeds meer mee te maken krijgen. De tijd dat je met een IQ van 90 met een simpele baan een gelukkig leven kon leiden, is voorbij. Ons sociale vangnet is daarom meer dan ooit nodig.\u2019<\/p>\n

Biologen zouden dan ook meer moeten benadrukken dat succes maar ten dele een eigen verdienste is, vindt Borst. \u2018Die zogenaamde hardwerkende Nederlander van de VVD heeft wel de fijne genen en bijbehorende opvoeding van zijn ouders meegekregen en tsja, een koud kunstje om dan succes te hebben. Excessieve inkomstenverschillen komen voort uit biologisch toeval en zijn dus niet gerechtvaardigd. Het is verontrustend en schadelijk dat de maatschappelijke verschillen op die manier vergroot worden. Dat werkt de opkomst van populisme in de hand.\u2019<\/p>\n

<\/div><\/div>
\"\"<\/a><\/div>
Een model van de oestrogeen receptor, waar oestrogenen aan binden, oftewel vrouwelijke geslachtshormonen.<\/figcaption><\/figure>
\"\"<\/a><\/div>
<\/figcaption><\/figure>
\"\"<\/a><\/div>
<\/figcaption><\/figure>
\"\"<\/a><\/div>
<\/figcaption><\/figure>
\"\"<\/a><\/div>
<\/figcaption><\/figure>
\"\"<\/a><\/div>
Een micropipet<\/figcaption><\/figure>
\"\"<\/a><\/div>
Het microscoopje van van Leeuwenhoek in een glazen stolp<\/figcaption><\/figure>
\"\"<\/a><\/div>
<\/figcaption><\/figure><\/div><\/div>\n
Alles is toetsbaar<\/h5>\n

Behalve de man die het onderzoek van het Antoni van Leeuwenhoek op de kaart hielp te zetten, is Piet Borst de leermeester en de mentor van meerdere generaties onderzoekers. \u2018Ik heb geluk gehad met de mensen die uit mijn lab komen: bijna de helft is heel succesvol in de wetenschap en de andere helft doet met plezier ander nuttig werk.\u2019<\/p>\n

Dat hij daarnaast ook een reeks ontdekkingen op zijn naam heeft, maakt hemzelf nog niet tot een briljante wetenschapper, vindt Borst. \u2018Ik ben niet in de buurt gekomen van een Nobelprijs. Maar dat is niet erg, in mijn vak hoef je niet per se briljant te zijn, zoals in de literatuur. Je kunt heel ver komen met ijver en slimheid. Je hebt een aantal gegevens die onderling op geen enkele manier zijn te rijmen, daar lig je dan wakker van en daar maal je over door en heel soms valt het op zijn plaats. Dat bezorgt je een intense vreugde: yes<\/i>, zo zit het. Vaak blijkt die vreugde later misplaatst, want dat is het schitterende van mijn vak, alles is toetsbaar. De eerste de beste student kan een proef doen die aantoont dat je er volkomen naast zat.\u2019<\/p>\n

Vooral Duitsland en Zwitserland halen briljante jonge Nederlandse onderzoekers weg, want daar wordt nog wel ge\u00efnvesteerd in onderzoek.<\/p><\/blockquote>\n

De kick van zo\u2019n nieuw inzicht is een belangrijke drijfveer, maar het gaat er uiteindelijk om dat je per se wilt weten hoe dingen in elkaar zitten, zegt Borst. \u2018Soms kom je daar achter door gewoon de voor de hand liggende volgende stap te zetten. Maar het mooiste is het als de stukjes van de puzzel plotseling op hun plaats vallen. Ik heb de mensen in mijn lab altijd opgevoed met het idee: als je gegevens hebt die keihard zijn en die steeds maar niet met elkaar kloppen, dan moet je niet stoppen en iets anders gaan doen. Nee, dan ben je ju\u00edst iets moois op het spoor. Omdat de verklaring voor die keiharde gegevens kennelijk niet voor de hand ligt en dus een nieuwe weg kan openen.\u2019<\/p>\n

Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek heeft in Nederland te weinig prioriteit en Borst waarschuwt zelfs voor een braindrain. \u2018Het innovatieplatform Nederland Kennisland van Jan-Peter Balkenende is vaak belachelijk gemaakt, maar heeft toch interessante initiatieven in gang gezet. Nu die innovatie geruisloos van de politieke agenda is verdwenen, lijkt de grafiek van de overheidsinvesteringen in fundamenteel onderzoek op een gevaarlijke zwarte ski-afdaling: steil naar beneden. Er zijn natuurlijk persoonlijke subsidies, maar jonge onderzoekers moeten daarvoor meedoen aan de grote NWO-loterij. Iedereen schrijft en beoordeelt de hele dag aanvragen, terwijl de kans op succes tussen de tien en de vijftien procent schommelt. Vooral Duitsland en Zwitserland halen hier steeds vaker briljante jonge onderzoekers weg, want daar wordt nog wel ge\u00efnvesteerd in onderzoek.\u2019<\/p>\n

Therapie van de toekomst<\/h5>\n

In het Antoni van Leeuwenhoek houden veel artsen zich uitsluitend bezig met pati\u00ebntenzorg en staan onderzoekers alleen in het lab, maar ook de dubbelrol arts-onderzoeker komt veel voor. \u2018We hebben hier een twinning<\/i> systeem, waarbij een clinicus gekoppeld wordt aan een basale onderzoeker. Dat zorgt voor een maximale kennisoverdracht, er zijn veel kruisverbindingen tussen lab en kliniek.\u2019<\/p>\n

Als baas van een onderzoekscentrum en een ziekenhuis profiteerde Piet Borst van zijn eigen achtergrond als wetenschapper \u00e9n arts. \u2018Een zekere arrogantie valt artsen niet te ontzeggen. Zeker in een kankerinstituut zijn ze gewend dat er nogal naar hen wordt opgekeken. Het is vaak een kwestie van leven en dood en de pati\u00ebnt heeft de neiging zich krampachtig vast te klampen aan zijn geneesheer.\u2019<\/p>\n

De chirurgie is, mede door toenemende specialisatie, nog altijd het krachtigste wapen tegen kanker, met radiotherapie op de tweede plaats.<\/p><\/blockquote>\n

Doordat hij een collega was, werd er beter naar hem geluisterd, zegt Borst. \u2018Voor een topchirurg kon het lastig te verteren zijn dat een directeur tegen hem zei: je bent dan misschien wel een hele goede pati\u00ebntendokter, maar het onderzoek dat je doet is niet overtuigend, daar moesten we maar eens mee stoppen.\u2019<\/p>\n

De chirurgie is, mede door toenemende specialisatie, nog altijd het krachtigste wapen tegen kanker, met radiotherapie op de tweede plaats. \u2018En voor bloedcelkanker en uitzaaiingen is er chemotherapie, maar de resultaten daarvan kunnen beter.\u2019<\/p>\n

Een recente hoopvolle ontwikkeling is de immunotherapie, waarin het NKI is blijven investeren, ondanks de scepsis van de medische wereld. \u2018Heel lang werd gezegd: immunotherapie is de therapie van de toekomst en dat zal het ook altijd blijven,\u2019 zegt Borst. \u2018Maar samen met nieuwe vormen van doelgerichte chemotherapie gaat immunotherapie eraan bijdragen dat kanker stap voor stap wordt teruggedrongen. Die therapie maakt gebruik van het eigen afweersysteem \u2013 er zijn mensen met melanoom-uitzaaiingen over hun hele lichaam van wie artsen nu durven te fluisteren dat ze zijn genezen! Het wordt bij meer en meer tumoren toegepast, ook bij longkanker, alleen weten we nog niet precies waarom de een er wel baat bij heeft en de ander niet. Duidelijk is wel: hoe meer DNA-afwijkingen, bijvoorbeeld door de zon of door jarenlang roken, hoe groter de kans dat het afweersysteem ze herkent.\u2019<\/p>\n

De heilige graal van de oncologie<\/h5>\n

Essentieel voor kankerbehandeling is de concentratie van complexe zorg in gespecialiseerde centra, vindt Borst, en het nieuwe Prinses M\u00e1xima Centrum voor kinderoncologie is daar een goed voorbeeld van. \u2018Kinderkanker komt gelukkig maar weinig voor en dan is het logisch om die pati\u00ebnten op \u00e9\u00e9n plek in Nederland bijeen te brengen.\u2019<\/p>\n

Een ander recent voorbeeld is het prostaatkankercentrum voor de hele regio in het Antoni van Leeuwenhoek. \u2018Hoewel prostaatkanker veel voorkomt, is de operatie technisch lastig. Dan blijkt dat ervaren chirurgen, die veel prostaatkankerpati\u00ebnten opereren, betere resultaten krijgen dan minder ervaren collega\u2019s. Daar komt bij dat er een operatierobot bij gebruikt wordt, waarmee je ook moet leren omgaan.\u2019<\/p>\n

Door de tendens om complexe kankerzorg te concentreren is het Antoni van Leeuwenhoek de afgelopen jaren sterk gegroeid. Dat hoeft niet tot scheve gezichten te leiden, zegt Piet Borst. \u2018Het Antoni is geen holle bolle Gijs die perifere ziekenhuizen leegeet. Als het complexe deel van de zorg hier is afgehandeld, gaan de pati\u00ebnten weer terug naar de ziekenhuizen dicht bij huis.\u2019<\/p>\n

Een andere positieve ontwikkeling is volgens Borst in de vroegdiagnostiek. \u2018Dat is altijd de heilge graal van de oncologie geweest, het opsporen van kanker in een zo vroeg mogelijk stadium. Tumoren zijn slordig, er sterven cellen, er lekt materiaal uit een tumor in de bloedbaan. Een bekend voorbeeld is het prostaat-specifieke antigeen (PSA), het eiwit dat vrijkomt bij prostaatkanker. Wereldwijd zijn veel onderzoekers bezig met pogingen om tumorcellen of DNA dat uit tumoren lekt uit de bloedbaan te vissen \u2013 soms gaat het dan om maar \u00e9\u00e9n op de 100 miljoen cellen. Dat is een fantastische ontwikkeling en omdat de technologie alleen maar beter wordt, valt daar in de komende jaren veel te winnen.\u2019<\/p>\n

\"Piet<\/p>\n

DNA-analyse is nu al mogelijk met een klein apparaatje, vertelt Borst. \u2018Zo\u2019n MinION is in Afrika al in het veld gebruikt om bloedmonsters van ebolapati\u00ebnten te analyseren op ebola-DNA. Je stopt er een bloedmonstertje in en de gegevens worden via de cloud naar een centraal lab gestuurd dat de gegevens analyseert en de analyse terugstuurt. Misschien ben ik erg optimistisch, maar ik denk dat die technologie binnen afzienbare tijd onderdeel is van elke huisartsenpraktijk. Die DNA-analyse is belangrijk om na te gaan welke kwade kansen iemand loopt maar ook om te voorspellen hoe iemand zal reageren op een geneesmiddel.\u2019<\/p>\n

\u2018De zorg zal door de snelle ontwikkelingen steeds meer gaan kosten en dat moeten we als beschaafde samenleving gewoon willen opbrengen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Om medicijnen betaalbaar te houden en de ontwikkeltermijn te verkorten, werd in het AMC maar ook in het Antoni van Leeuwenhoek recent ge\u00ebxperimenteerd met het in eigen huis produceren van medicijnen. \u2018Dat is een waardevolle speldenprik en een goed schot voor de boeg van de farmaceutische industrie,\u2019 zegt Borst. \u2018Zo vestig je de aandacht op de excessieve prijsvorming van medicijnen, maar de farmaceutische industrie blijft onmisbaar. De zorg zal door de snelle ontwikkelingen steeds meer gaan kosten en dat moeten we als beschaafde samenleving gewoon willen opbrengen.\u2019<\/p>\n

Borst ziet nadelen aan het systeem van het quality-adjusted life year<\/i> (QALY) dat bepaalt hoeveel de verlenging van iemands leven maximaal mag kosten. \u2018Met zo\u2019n systeem stimuleer je een tweedeling in de zorg, een geneeskunde voor arm en voor rijk. Mensen met geld kunnen dan via betere verzekeringen of priv\u00e9klinieken de zorg kopen die de lagere sociale klassen onthouden wordt.\u2019 Borst verwacht meer van beter onderhandelen met de farmaceutische industrie. \u2018We moeten gebruikmaken van de onderhandelingskracht van Europa, een markt van meer dan vijfhonderd miljoen mensen,\u2019 zegt hij. \u2018Het probleem is alleen dat Duitsland en Frankrijk hun eigen grote farmaceutische industrie\u00ebn willen beschermen.\u2019<\/p>\n

Meewerkend voorman<\/h5>\n

Toen hij nog directeur was van het NKI-AVL, leidde Piet Borst naast zijn managementtaken ook altijd een eigen lab en begeleidde hij promovendi en postdocs, vanuit de gedachte dat het goed is als een instelling wordt geleid door mensen die ook actief zijn in hun vak. \u2018Als mensen alleen maar leidinggeven, gaan ze allicht denken dat besturen iets heel gewichtigs en ingewikkelds is. Maar als je tijdens vergaderingen op het puntje van je stoel zit om terug te rennen naar je lab, wordt er vanzelf economisch vergaderd. Zo is dit instituut ingericht, als een uiterst platte organisatie, volgens het model van de meewerkend voorman. Alle mensen die beslissingsbevoegdheid hebben, runnen ook een lab of zijn betrokken bij pati\u00ebntenzorg. Dat maakt het tot een effici\u00ebnt en weinig bureaucratisch bedrijf.\u2019<\/p>\n

Tegenwoordig heeft hij nog wel een kamer in het AVL, maar niet langer een lab. Het is gegaan zoals hij in een Vrij Nederland<\/i>-interview van twee\u00ebnveertig jaar geleden al voorspelde: old physiologists never die, they just lose their grants<\/i>. \u2018Dat is precies wat mijzelf uiteindelijk is overkomen. Op mijn 65ste, toen ik aftrad als directeur, keerde ik voor mijn volledige werktijd terug naar het lab en werd weer gewoon staflid. Ik had enorm geluk: we deden ontdekkingen, we werden streng gevisiteerd en telkens voldoende bevonden. Op zeker moment, terwijl het in mijn ogen nog best goed ging, raakte ik ten slotte toch mijn subsidies kwijt.<\/p>\n

Gelukkig gaan de onderzoeken die ik in gang heb gezet door en ben ik er nog als adviseur aan verbonden. Oud worden heeft vooral veel nadelen, maar het voordeel is \u2013 behalve dat ik mijn drie kinderen en zeven kleinkinderen kan zien opgroeien \u2013 dat ik mijn leerlingen zinvolle dingen zie doen in de wetenschap. En dat ik getuige kan zijn van hoopvolle ontwikkelingen.<\/p>\n

Het NKI-AVL gaat er vanuit dat kanker v\u00f3\u00f3r 2035 voor negentig procent te genezen zal zijn. \u2018Er is de jaarlijkse vooruitgang van 1 \u00e0 2 procent, maar daarnaast neemt onze kennis sprongsgewijs toe.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Want die zijn er dus wel degelijk: doelgerichte chemo op basis van kennis van de tumor, de immunotherapie die aan het begin van zijn ontwikkeling staat, maar ook de moleculaire diagnostiek, de technologische ontwikkeling op het gebied van DNA, en niet te vergeten de bio-informatica die het mogelijk maakt om conclusies te trekken uit de enorme hoeveelheid nieuwe informatie.<\/p>\n

Borst begrijpt wel waarom \u2018dit huis\u2019, zoals hij het NKI-AVL noemt, er tegenwoordig vanuit gaat dat kanker v\u00f3\u00f3r 2035 voor negentig procent te genezen zal zijn of in ieder geval zal zijn beperkt tot een chronische aandoening. \u2018Er is de jaarlijkse vooruitgang van 1 \u00e0 2 procent die je kunt doortrekken, maar daarnaast neemt onze kennis sprongsgewijs toe. En daarmee ook ons vermogen om de zwakke plekken bloot te leggen van die fascinerende, kwaadaardige ziekte.\u2019<\/p>\n

Ondanks die \u2018gigantische ontwikkelingen\u2019, die volgens Piet Borst zelfs nog worden onderschat, waagt hij zich niet aan een nieuwe voorspelling over de termijn waarop kanker te genezen zal zijn. Nee, zelfs niet als hij daarmee ook deze keer de voorpagina zou halen. \u2018Dat zou niet slim zijn op mijn leeftijd \u2013 straks kom je over twintig jaar weer verhaal halen.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tegenover de hoofdingang van het bekendste kankerziekenhuis van Nederland staat een overblijfsel van de lastig uitroeibare sigarettencultuur: het rookhok. Verslaafde pati\u00ebnten, gestreste verwanten en een enkele arts of onderzoeker kunnen er onder een afdakje een peuk opsteken. \u2018Het is de laatste horde op een moeizame weg,\u2019 zegt Piet Borst (84), arts-onderzoeker en voormalig wetenschappelijk directeur […]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-397355","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-leven","article_type-opnieuw-relevant"],"acf":[],"author_name":"Mischa Cohen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/397355","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=397355"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/397355\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Mischa Cohen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=397355"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=397355"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}