![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/SJW-01.jpg\")
<\/p>\nIn de grote hal van het Tropenmuseum klinkt een donderende ovatie als Angela Davis, de beroemde zwarte activiste uit Amerika, het podium bestijgt. Het is de openingsmanifestatie van Moving Together: Activism, Art and Education<\/i>, een week in mei van debatten, workshops, muzieksessies en lezingen over antiracisme en \u2018intersectioneel feminisme\u2019 in Amsterdam.<\/p>\n
Hoofdgast Angela Davis werd wereldberoemd toen ze in 1970 werd opgepakt door de FBI als \u2018gevaarlijke terrorist\u2019 omdat ze medeplichtig zou zijn aan de ontvoering met dodelijke afloop van een rechter: over de hele wereld werden demonstraties georganiseerd om de radicale activiste vrij te krijgen. Een jaar daarvoor probeerde toenmalig gouverneur Ronald Reagan haar te laten ontslaan bij de University of California vanwege haar lidmaatschap van de communistische partij. Ze groeide uit tot icoon van de Civil Rights Movement, vooraanstaand feministisch wetenschapper en de laatste jaren tot heldin van een nieuwe generatie activisten, ook aan deze kant van de Oceaan.<\/p>\n
De bijna achthonderd plaatsen in de zaal van het Tropenmuseum zijn al weken uitverkocht. Driekwart van de bezoekers is van kleur: veel jonge zwarte vrouwen met uitbundige afrokapsels, ge\u00efnspireerd door de haarstijl die door Angela Davis zelf bekend werd, jonge zwarte mannen in gesoigneerde Black Panther-outfits, compleet met zwarte coltruien en lange leren jassen. Voor de dialoog over \u2018Radicale Solidariteit en Intergenerationele Coalities\u2019 zijn feministische en antiracistische activisten van alle generaties op komen draven.<\/p>\n
Op een van de eerste rijen zit feministe Anja Meulenbelt, schrijfster van De schaamte voorbij<\/i> uit 1976 en inmiddels steunpilaar van Bij1, de nieuwe partij van Sylvana Simons. Maar ook Ebiss\u00e9 Rouw is er: een van de oprichtsters van \u2018Dipsaus\u2019, de podcast \u2018door en voor vrouwen van kleur\u2019, evenals de Amerikaans-Liberiaans-Nederlandse columniste Clarice Gargard en de anti-Zwarte Piet-activisten Quinsy Gario en Jerry Afriyie.<\/p>\n
In de reusachtige, stampvolle ruimte is maar \u00e9\u00e9n oudere witte man in pak te vinden: de directeur van het Tropenmuseum die ook even komt kijken. Massaal aanwezig zijn studenten van nieuwe antiracistische platforms als University of Colour, Amsterdam United en New Urban Collective. Achterin de zaal staat Mitchell Esajas, medeoprichter en voorzitter van New Urban Collective, gehuld in Malcolm X-shirt toe te kijken terwijl de sprekers \u00e9\u00e9n voor \u00e9\u00e9n het podium betreden.<\/p>\n
<\/p>\n
Openingsspreker is de Jamaicaanse wetenschapper Wayne Modest, bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit en hoofd van het Research Center for Material Culture van de drie volkenkundige musea in Nederland, die jonge zwarte activisten heeft betrokken bij het \u2018dekoloniseren\u2019 van de collectie van het Tropenmuseum. \u2018Sommige mensen vinden dat musea culturele instituties zijn en geen politieke,\u2019 zegt hij. \u2018We beg to disagree<\/i>.\u2019<\/p>\n
Dan is de beurt aan Nawal Mustafa, die met haar ouders uit Mogadishu naar Nederland vluchtte en vertelt dat ze in Nederland nooit als persoon wordt aangesproken, maar altijd als moslim \u00f3f als zwarte vrouw, als Nederlander \u00f3f als Somali\u00ebr \u2013 \u2018my body is a battleground\u2019 \u2013 terwijl ze zelf juist niet tussen al die identiteiten wil kiezen. Er klinkt groot applaus. Maar echt gejuich klinkt pas tijdens de speech van Olave Basabose, die zichzelf op sociale media omschrijft als \u2018zwart, veganist, non-binaire trans femme, queer, feminist en verbeten romanticus\u2019.<\/p>\n
In een lyrische donderpreek<\/a> trekt ze \u2013 in het Engels \u2013 van leer tegen het \u2018imperialistische, kapitalistische, cis-hetero-normatieve, white supremacist<\/i>, ableist<\/i> patriarchaat waar we in leven\u2019. Ze roept op om \u2018onze woede\u2019 te bundelen om \u2018het systeem\u2019, dat gebouwd is op \u2018massa-onderdrukking, plundering, uitbuiting en vernietiging\u2019, dit \u2018onzalige verbond\u2019 van \u2018global white supremacy\u2019<\/i> tot de grond toe af te branden. Ook de universiteit, betoogt de zwarte activiste, \u2018kan niet worden gedekoloniseerd zonder haar te vernietigen.\u2019 Basabose zegt zelfs de verleiding te voelen van geweld tegen de onderdrukking: \u2018The oppression of the oppressor has a ring to it, doesn\u2019t it, it holds a kind of promise: the promise of retribution and perhaps, of justice<\/i>.\u2019<\/p>\n \u2018De Nederlanders z\u00e9ggen dat we allemaal gelijk zijn, maar hoe zit het met de moslims en zwarte mensen?\u2019<\/p><\/blockquote>\n<\/span>Lees ook<\/span>Emeritus hoogleraar Gloria Wekker: \u2018Witte onschuld bestaat niet\u2019<\/span>8 juni 2016<\/span><\/span><\/a>\n Stormachtig applaus klinkt op in de grote zaal. En opnieuw als Angela Davis zelf achter het katheder plaats neemt, al voor ze een woord heeft gesproken. In haar speech prijst ze het werk van Philomena Essed, schrijfster van Alledaags racisme<\/i> uit 1984, en Gloria Wekker, bekend van haar boek Witte onschuld<\/i> uit 2017, die het racisme in Nederland al decennia aan de orde proberen te stellen.<\/p>\n Bij eerdere bezoeken, voor het laatst vijftien jaar geleden, merkte Davis nog dat Nederlanders het onbewuste racisme nog maar nauwelijks onder ogen wilden zien. Maar dat is veranderd, zegt ze: \u2018Het is goed om te zien dat zich in dit land een discussie ontvouwt over white innocence<\/i> en Nederlands racisme.\u2019 Maar er is nog een lange weg te gaan: \u2018De Nederlanders z\u00e9ggen dat we allemaal gelijk zijn, maar hoe zit het met de moslims en zwarte mensen?\u2019 De worsteling om daar iets aan te doen, besluit Davis, \u2018is net zo belangrijk als de strijd tegen de Apartheid in de jaren tachtig.\u2019<\/p>\n Het activisme aan de Nederlandse universiteiten heeft de afgelopen jaren de wind in de zeilen gekregen. Die trend was moeilijk denkbaar geweest zonder het debat over Zwarte Piet dat sinds 2010 hevig is opgelaaid. Aanvankelijk leken zwarte activisten als Quinsy Gario en Jerry Afriyie nog alleen te staan in hun poging om Zwarte Piet als racisme aan de kaak te stellen, maar toen ze op televisie bijval kregen van Sylvana Simons en Anousha Nzume kwam er langzaam meer begrip voor het activisme, vooral door de stortvloed van onversneden racistische reacties die ze over zich heen kregen.<\/p>\n Opeens kwamen de boeken van Philomena Essed en Gloria Wekker weer in de belangstelling, ook buiten het academische circuit. Aan de universiteiten kwam de echte omslag pas in 2015, bij de bezetting van het Maagdenhuis. De studenten verzetten zich daar niet alleen tegen het \u2018rendementsdenken\u2019 van het universiteitsbestuur, maar eisten ook radicale democratisering, meer aandacht voor diversiteit en \u2018dekolonisatie\u2019 van de academie: het aanpassen van het door \u2018witte\u2019 en \u2018eurocentrische\u2019 denkbeelden beheerste curriculum. Het nieuwe activisme kreeg vleugels, met als voorlopig hoogtepunt de massaal bezochte bijeenkomst met Angela Davis in het Tropenmuseum.<\/p>\n Terwijl het activisme van de \u2018social justice warriors\u2019 opvlamde, klonk ook steeds heviger kritiek. Als \u2018witte onschuld\u2019 niet bestaat, zijn alle witte mensen dan eigenlijk schuldig? Hoe ver zou de \u2018dekolonisatie\u2019 moeten gaan? En wat betekent dat voor het academische debat?<\/p>\n In mei verklaarde de Britse socioloog Frank Furedi in Vrij Nederland<\/i><\/a> dat ook aan Nederlandse universiteiten naar Amerikaanse voorbeeld op de golven van \u2018identity politics\u2019 een hypergevoeligheid is ontstaan voor opvattingen die als kwetsend zouden kunnen worden ervaren. Daardoor, stelde hij, dreigt het vrije debat te worden gesmoord in naam van het cre\u00ebren van \u2018safe spaces\u2019, vaak op aandrang van activistische studenten.<\/p>\n<\/span>Lees ook<\/span>Hoe zelfcensuur het academische debat op de helling zet<\/span>4 mei 2018<\/span><\/span><\/a>\n Hoog tijd om in te zoomen op die nieuwe activisten zelf, aan en rondom de universiteiten. Wie zijn ze, wat beweegt ze, en hoe ver willen ze gaan?<\/p>\n Het valt niet mee om de activisten van University of Colour, het meest radicale antiracistische studentenplatform in Amsterdam, te spreken te krijgen. Na lang aandringen via Facebook Messenger en telefoon zijn er twee die willen praten, maar op voorwaarde dat hun echte namen niet in het artikel worden vermeld. Het wantrouwen jegens de \u2018mainstream media\u2019 zit diep. Bovendien zijn ze bang dat ze door reaguurders worden belaagd als hun identiteit in de openbaarheid komt.<\/p>\n Uiteindelijk verschijnen ze op een Amsterdams terras: \u2018Lila\u2019 en \u2018Elena\u2019, zoals ze zich voor de gelegenheid laten noemen. Ze zijn beiden 25, studeren literatuur en waren in 2015 betrokken bij de oprichting van University of Colour, waar ze nog steeds actief voor zijn. Lila, die ook aanwezig was in het Tropenmuseum bij Angela Davis, heeft een Arubaanse achtergrond, Elena is kind van witte ouders, een van hen woonde op Cura\u00e7ao.<\/p>\n Met hun modieuze zomerjurkjes en Ray Ban-zonnebrillen zien ze er bepaald niet uit als traditionele activisten. Ze willen in het Engels worden ge\u00efnterviewd \u2013 al spreken ze beiden Nederlands. Hun vloeiende Amerikaans is doorspekt met termen uit de Amerikaanse antiracismebeweging en het internationale academische debat over \u2018intersectionaliteit\u2019, het begrip dat werd gemunt door zwarte feministen: de complexe verhouding tussen gender, klasse, ras, etniciteit en andere identiteiten.<\/p>\n Ze bestellen cava en groentesap, delen een salade met humus en gestoofde biet, en zeggen dat ze bezwaar maken tegen het gebruik van de term \u2018radicaal\u2019 voor hun platform: \u2018Dat is een beladen kwalificatie in het huidige politieke klimaat die onze organisatie criminaliseert.\u2019 W\u00e9l zien ze zichzelf als radicaal volgens de definitie van ex-Black Panther Angela Davis: \u2018Radicaal betekent simpelweg dingen bij de wortel aanpakken.\u2019<\/p>\n \u2018Het eurocentrische denken zit diep. Bij filosofie kregen we bijvoorbeeld alleen college over westerse filosofen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Ze vertellen dat hun activisme begon bij de bezetting van het Maagdenhuis, nu drie jaar geleden, toen ze Gloria Wekker uitnodigden om te komen spreken over \u2018de dominante witheid van de universiteit\u2019. \u2018Dat was ons starting moment<\/i>,\u2019 zegt Lila. \u2018Toen hebben we met een groepje studenten University of Colour opgericht, omdat we vonden dat de universiteit veel te weinig deed aan diversiteit en de dekolonisatie van het curriculum.\u2019<\/p>\n Elena: \u2018Wij geloven niet in een single issue struggle<\/i>. Wij kiezen voor een holistische benadering. We willen niet alleen het racisme bestrijden, maar ook vooroordelen over seksualiteit en gender. Het is niet genoeg om alleen meer mensen van kleur aan de universiteit te benoemen. Dat is een neoliberaal idee. Dan verander je alleen de poppetjes en niet het systeem. Het eurocentrische denken zit diep. Bij filosofie kregen we bijvoorbeeld alleen college over westerse filosofen.\u2019<\/p>\n Lila: \u2018Bij sociale wetenschappen en literatuur kregen we ook bijna alleen maar boeken van witte auteurs te lezen. Het hele curriculum wordt gedomineerd door witte mannen. White privilege<\/i> en colonial attitudes<\/i> manifesteren zich continu. Daar moeten we vanaf.\u2019<\/p>\n Al in de eerste maanden na de oprichting drongen de activisten van University of Colour met een aantal andere studentenorganisaties aan op de instelling van een Diversiteitscommissie aan de UvA, die het gebrek aan diversiteit en het al dan niet bewuste racisme aan de universiteit in kaart moest brengen.<\/p>\n De commissie kwam er, onder voorzitterschap van niemand anders dan Gloria Wekker. Verschillende activisten, onder wie Lila, werkten mee aan het rapport onder leiding van hun idool, dat in 2016 verscheen<\/a>.<\/p>\n Bij het onderzoek bleek dat ruim een derde van de staf en de studenten getuige was geweest van discriminatie, en dat zo\u2019n tien procent het zelf had meegemaakt. Tijdens tientallen interviews van Lila en haar mede-onderzoekers met studenten en docenten werd een reeks voorvallen opgediept van violent humor <\/i>(gewelddadige humor), explicit othering<\/i> (als \u2018de ander\u2019 worden aangeduid), en micro-agressions<\/i> (onbewuste kwetsende uitlatingen of gedragingen), die in het rapport werden vermeld.<\/p>\n Zoals: grappen over zwarte mensen als \u2018apen\u2019, grappen over halal eten, een vrouwelijke wetenschapper die gepasseerd werd voor een baan ten gunste van een minder gekwalificeerde man, een moslima die vanwege haar hoofddoek niet als \u2018objectief\u2019 werd gezien in haar onderzoek naar de islam, een professor die als assistent werd aangesproken vanwege zijn zwarte huidskleur, een \u2018gender-queer\u2019-student die in huilen uitbarstte tijdens een college over de \u2018nobele wilde\u2019 van Rousseau omdat \u2018they\u2019 zich gekwetst voelde door de \u2018super-racistische\u2019 tekst en het onbegrip van de docent en de andere studenten. Waarbij \u2018they\u2019 geen meervoudsvorm is, maar het genderneutrale voornaamwoord voor gender-queer mensen.<\/p>\n <\/p>\n Critici als Frank Furedi zien zulke voorvallen als tekenen van hypergevoeligheid, maar volgens de activisten zijn de microagressions<\/i> niet alleen kwetsend voor degenen die erdoor worden getroffen maar ook symptomen van wat wetenschappers als Angela Davis en Gloria Wekker \u2018institutioneel racisme\u2019 en \u2018white privilege\u2019 noemen. Volgens hen gaat het er niet om witte mensen per definitie<\/i> schuldig te verklaren, maar om hardnekkige vooroordelen die het uitvloeisel zijn van honderden jaren van wit superioriteitsgevoel te benoemen en te bestrijden.<\/p>\n \u2018Elke dag horen we wel over zulke ervaringen,\u2019 zegt Lila. \u2018Die cultuur moeten we afbreken door awareness <\/i>te cre\u00ebren.\u2019 Elena: \u2018En er vervolgens iets mee te d\u00f3en.\u2019<\/p>\n \u2018M\u00edjn red pill<\/i>-moment was toen ik\u00a0Gender Trouble<\/i> van Judith Butler las.\u00a0Judith made me woke<\/i>.\u2019<\/p><\/blockquote>\n In het jargon van de Amerikaanse antiracismebeweging is daar een woord voor: woke<\/i>, oftewel: ontwaakt<\/i>, het moment dat je je realiseert hoe alomtegenwoordig racisme, seksisme en homofobie zijn. Lila vergelijkt dat moment met de dystopische science fiction-film The Matrix,<\/i> waarin de hoofdpersoon na het slikken van een rode pil tot het besef komt dat hij altijd als slaaf heeft geleefd in een schijnwereld, een computersimulatie die door een kwaadaardig systeem wordt beheerst: \u2018Welcome to the desert of the real\u2019. \u2018De alt-right heeft het ook altijd over die red pill<\/i>,\u2019 schatert Lila. \u2018Maar het is wel een goed beeld!\u2019<\/p>\n Elena: \u2018Mensen van kleur hebben hun hele leven al te maken met vooroordelen. Ik heb daar zelf minder ervaring mee. M\u00edjn red pill<\/i>-moment was toen ik tijdens mijn bachelor Gender Trouble<\/i> van Judith Butler las. Ze beschrijft gender als een sociaal construct. Als je dat weet, ga je het toepassen op de wereld. Judith made me woke<\/i>.\u2019<\/p>\n Lila: \u2018Echt? Dat wist ik helemaal niet van je! Bij mij was het toen ik Malcolm X<\/i> zag, you know<\/i>, de film van Spike Lee. Ik was nog best jong, maar ik dacht: alles wat hij zegt is zo waar! Dat is hoe ik op een persoonlijk niveau woke<\/i> werd.\u2019<\/p>\n University of Colour wordt inmiddels gedragen door zo\u2019n twintig actievelingen \u2013 vooral jonge vrouwen van kleur \u2013 en zo\u2019n vijftig sympathisanten. Hun grootste wapenfeit tot nu toe was de instelling van de Diversiteitscommissie en de daaropvolgende aanstelling van een diversity officer<\/i> aan de UvA, al heeft die nieuwe functionaris \u2013 Anne de Graaf \u2013 tot op heden nauwelijks contact met de activisten gezocht, en maakte ze in die kring weinig vrienden door een interview in Trouw <\/i><\/a>waarin ze stelde dat de universiteit geen \u2018safe space\u2019 moet zijn.<\/p>\n Daarnaast organiseren de studenten van de University of Colour antiracistische gespreksbijeenkomsten en dekoloniale po\u00ebzie-nachten, en schreven ze een hoofdstuk voor de bundel Smash the Pillars<\/i>, over het dekoloniseren van de Nederlandse samenleving, die half juni verschijnt.<\/p>\n Maar hun radicale imago hebben ze vooral te danken aan de confronterende teksten die ze via Facebook publiceren, zoals \u201810 Ways You Can Actively Reject Your White Privilege\u2019, waaronder: \u2018Take up minimal space during anti-racism dialogues and protests\u2019 en \u2018Recognize that you\u2019re still racist. No matter what.\u2019 Ook spreken\u00a0de studenten regelmatig docenten, professoren en andere \u2018people in power<\/em>\u2019 fel aan op het gebrek aan diversiteit in het curriculum, het gebruik van \u2018racistische en seksistische taal\u2019 en de \u2018whiteness<\/em>\u2019 van sprekers bij academische debatten.<\/p>\n In december waren het ook bij University of Colour betrokken studenten die, met enkele anderen, de lezing van de Canadese professor Sirma Bilge bij het Amsterdam Research Center for Gender and Sexuality verstoorden.<\/p>\n Bilge zou een verhaal houden over de manier waarop intersectionaliteit (de al genoemde verhouding tussen gender, ras, etniciteit, klasse en andere identiteiten) de afgelopen decennia is afgedreven van de zwarte vrouwen die het onderwerp ooit op de agenda hebben gezet: een voorbeeld van \u2018whitewashing\u2019<\/i> door witte feministen. Maar de studenten protesteerden zo luidruchtig tegen het feit dat uitgerekend een w\u00edtte <\/i>wetenschapper hier het woord over kwam voeren, dat Bilge (die overigens vanwege haar Turkse afkomst volgens de gangbare definitie niet white<\/i> is maar brown<\/i>) uiteindelijk zonder een woord van haar lezing te hebben uitgesproken naar Montreal terugkeerde.<\/p>\n \u2018Die interventie was juist v\u00f3\u00f3r de vrijheid van meningsuiting, van zwarte vrouwen die niet op het podium worden gevraagd.\u2019<\/p><\/blockquote>\nOnversneden racistische reacties<\/h5>\n
Gedomineerd door witte mannen<\/h5>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/SJW-02.jpg\")
<\/p>\nMicroagressions<\/h5>\n
Ontwaakt<\/h5>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/SJW-03.jpg\")
<\/p>\nPeople in power<\/h5>\n
Interventie<\/h5>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/SJW-05.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/SJW-06.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/SJW-07.jpg\")
<\/p>\n