Elk volk krijgt de liegende politici die het verdient \u2013 en dat is eigenlijk alles wat ik kwijt wil over de kwestie-Halbe Zijlstra. Prangender zaken trokken afgelopen week mijn aandacht.\u00a0Slapen kan ik als ik dood ben<\/i>, bijvoorbeeld, een boek waar ik per toeval op stuitte terwijl ik vrijelijk associ\u00ebrend stond te neuzen in die schappen van het internet waar de vergeten waren liggen opgeslagen. Intrigerende titel, meteen besteld. Het blijkt een \u2018intiem portret\u2019, zoals dat dan heet, van Rainer Werner Fassbinder, geschreven door een van zijn vaste medewerkers, acteur Harry Baer.<\/p>\n
Nu heb ik, lang geleden, wel een paar films van Fassbinder gezien. Ik weet ook dat de geplande opvoering van zijn vermeend antisemitische toneelstuk\u00a0Het vuil, de stad en de dood<\/i>\u00a0in 1987 een fikse rel veroorzaakte, waarvan het opvallendste aspect was dat acteur Jules Croiset de opvoering probeerde te verhinderen\u00a0door zijn eigen ontvoering in sc\u00e8ne te zetten. Ik weet dat Harry Mulisch zich daarop baseerde bij het schrijven van zijn boekenweekgeschenk\u00a0Het theater, de brief en de waarheid<\/i>\u00a0(2000), en dat Freek de Jonge daar weer heel erg boos over werd \u2013 maar daarmee houdt mijn kennis over Fassbinder wel zo\u2019n beetje op, en bovendien zijn we nu meteen al heel ver bij hem vandaan geraakt.<\/p>\n
Wat me hij hem terugbrengt, is de achterflap van\u00a0Slapen kan ik als ik dood ben<\/i>: \u2018Rainer Werner Fassbinder stierf op 10 juni 1982. Hij was 36 jaar oud (sic, dat moet 37 zijn). Zijn erfenis: 11 toneelstukken, 2 hoorspelen en 45 films, waaronder de meesterwerken\u00a0Der H\u00e4ndler der vier Jahreszeiten<\/em>,\u00a0Die Ehe der Maria Braun<\/em>,\u00a0Querelle<\/em>\u00a0en de veertiendelige televisieserie\u00a0Berlin Alexanderplatz<\/em>.\u2019<\/p>\n Zevenendertig jaar. En dan zo\u2019n staat van dienst. Ik was geschokt! Zelf ben ik negenendertig, ik heb vier romans en een verhalenbundel gepubliceerd, en ja, ok\u00e9, heel wat losse prozastukken, maar het kan allemaal niet tippen aan die waslijst van Fassbinder. Aan de andere kant: ik leef.<\/p>\n Over Fassbinder schrijft Baer: \u2018Zelfmoord heeft hij tien jaar lang gepleegd, door op die manier te werken, niet meer op te houden.\u2019 Daarmee geeft Baer workaholisme de schuld, maar Fassbinder pompte zich in de laatste jaren van zijn leven ook vol met coca\u00efne, alcohol, barbituraten en andere vitamientjes om zijn moordende productietempo vol te houden. Is een reputatie die gestut wordt door een dergelijke consumptie je bewondering en afgunst wel waard? Of, anders gezegd: legitimeert zijn werk die uitzinnige levensstijl?<\/p>\n Om daar een antwoord op te kunnen formuleren, heb ik me voorgenomen de komende tijd zoveel mogelijk van zijn films te (her-)bekijken. Een exhumatietocht langs diverse dvd-grafkelders leverde als voorlopige buit op: de eerdergenoemde klassieker\u00a0Die Ehe der Maria Braun<\/i><\/a>, de serie\u00a0Berlin Alexanderplatz<\/i>\u00a0en een film genaamd\u00a0Despair<\/i><\/a>. Grappig, dacht ik nog, er is ook een roman van Vladimir Nabokov die zo heet, maar ach, \u2018despair\u2019 is niet bepaald een zeldzaam woord, dus dat zal wel toeval zijn, maar verdomd, een blik op de achterzijde van het dvd-hoesje bevestigt: het is een verfilming van dat boek! Een gunstig teken. Als er een connectie met Nabokov te vinden is, waar dan ook in je leven, zit je eigenlijk altijd goed.<\/p>\n Als eerste op het menu de oude bekende van het stel:\u00a0Die Ehe der Maria Braun<\/i>. Zo\u2019n film waarvan ik nog precies weet waar en onder welke omstandigheden ik hem voor het eerst zag, omdat hij zo\u2019n indruk maakte. Middelbare school, in mijn geval. De leraar Duits nam ons mee naar filmhuis Rialto waar een Fassbinder-retrospectief aan de gang was. Vooraf had ik er weinig fiducie in: de pogingen van de goede man om ons een klein beetje liefde voor de Duitse cultuur bij te brengen, hadden vaak een averechts effect. Dan zette hij bijvoorbeeld een bandrecorder op zijn bureau en speelde een cassette af van Brechts\u00a0Dreigroschenoper<\/i>, en dan dacht je: wat is dit voor onbestaanbaar gekrijs? En: hadden ze niet toch gewoon een atoombom op dat land moeten gooien aan het eind van de Tweede Wereldoorlog plus een wereldwijd verbod moeten instellen op alle culturele uitingen die het\u00a0ooit<\/em>\u00a0heeft voortgebracht? Et cetera.<\/p>\n (Het ophalen van herinneringen gaat in onze tijd bijna altijd gepaard met een bezoekje aan YouTube. Vreemd, ineens kan ik \u2018Die Moritat von Mackie Messer<\/a>\u2019 w\u00e9l waarderen \u2013 komt dat door mijn liefde voor Tom Waits, die overduidelijk een paar potjes mosterd bij Brecht &\u00a0Weill heeft gehaald? De werkelijke horror heeft nu een ander gezicht: een linkje naar een coverversie van\u00a0\u2018Mackie Messer\u2019 uitgevoerd door Sting<\/a>. Ik heb erop geklikt en zal me tot in de eeuwigheid vies voelen.)<\/p>\n Maar goed, Maria Braun dus. Lekker dikke film, drama\u00a0all over the place<\/i>, de grote dingen des levens komen voorbij: oorlog, onvoorwaardelijke liefde, crime passionel, overspel, zelfmoord \u2013 termen die je eigenlijk met hoofdletters moet schrijven, zo gezwollen zijn ze. Wat is Maria Braun voor personage? Een sterke vrouw die haar eigen, onafhankelijke weg gaat in een door mannen gedomineerde wereld? Een rolmodel voor feministen? Of is ze iemand die, gelijk tragische literaire heldinnen als Emma Bovary, Anna Karenina en Eline Vere, de hoogste prijs moet betalen voor haar zelf veroverde vrijheid \u2013 en die prijs is dat ze alsnog slachtoffer wordt, \u2018gestraft\u2019 wordt, ja, sterft? Ik weet het niet. Wat ik wel weet, is dat ik niet meer zo ademloos en met droge mond naar actrice Hanna Schygulla kijk als de puber in filmzaal Rialto. Haar wulpse heupbewegingen, onaangedane gezichtsuitdrukkingen\u00a0en hese stemgeluid neigen me nu iets te veel naar het clich\u00e9 van de femme fatale. Sigaret erbij,\u00a0geklemd tussen roodgeverfde\u00a0lippen, ja ja.<\/p>\n Sommigen zien in Maria Braun \u2013 die gedurende de film zakelijk steeds succesvoller wordt maar mentaal instort \u2013\u00a0een metafoor voor het naoorlogse West-Duitsland, dat onder de noemer\u00a0Wirtschaftswunder\u00a0<\/em>een enorme bloei kende, maar niettemin zijn ziel kwijt was.<\/p>\n Ik vind dat wel een mooie\u00a0analyse en ik begon me af te vragen of er Nederlandse films zijn die op een dergelijke, overdrachtelijke wijze iets weten te zeggen over onze geschiedenis of volksaard. Als er \u00e9\u00e9n Nederlandse regisseur is bij wie je voor dergelijke boodschappen kunt aankloppen, dan is het Paul Verhoeven. Maar denk niet aan\u00a0Soldaat van Oranje<\/i>. Denk al helemaal niet aan\u00a0Turks Fruit<\/i>, hou op zeg, die toen-al-valse vrijgevochtenheid zijn we allang weer kwijt. Denk eerder aan\u00a0Spetters<\/i>. Daar zit het allemaal in, samengebald in \u00e9\u00e9n onvergetelijke\u00a0oneliner, uitgesproken door Ren\u00e9e Soutendijk, terwijl ze op het bedje van haar frituurcaravan ligt te friemelen aan de postco\u00eftaal-slappe piemel van tegenspeler Hans van Tongeren: \u2018M\u2019n vader zei altijd: het leven is net een kroket. Als je weet wat erin zit, dan lust je \u2019m niet meer.\u2019<\/p>\n Ieder volk krijgt de films en metaforen die het verdient. Snel de volgende dvd van Fassbinder in de speler!<\/p>\n (Overigens is dit voorlopig mijn laatste wekelijkse column. De komende tijd zal ik maandelijks een langer stuk schrijven voor Vrij Nederland. Andere frequentie en vorm, zelfde inzet. Tot snel!)<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Elk volk krijgt de liegende politici die het verdient \u2013 en dat is eigenlijk alles wat ik kwijt wil over de kwestie-Halbe Zijlstra. Prangender zaken trokken afgelopen week mijn aandacht.\u00a0Slapen kan ik als ik dood ben, bijvoorbeeld, een boek waar ik per toeval op stuitte terwijl ik vrijelijk associ\u00ebrend stond te neuzen in die schappen […]<\/p>\n","protected":false},"author":1248,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-383896","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Jamal Ouariachi","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/383896","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=383896"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/383896\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jamal Ouariachi","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1248"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=383896"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=383896"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Fassbinder pompte zich in de laatste jaren van zijn leven vol met coca\u00efne, alcohol, barbituraten en andere vitamientjes om zijn moordende productietempo vol te houden.<\/q><\/p>\n
Drama all over the place<\/h3>\n
Lekker dikke film,\u00a0de grote dingen des levens komen voorbij: oorlog, onvoorwaardelijke liefde, crime passionel, overspel, zelfmoord.<\/q><\/p>\n
Frituurcaravan<\/h3>\n