{"id":382427,"date":"2018-02-06T11:01:36","date_gmt":"2018-02-06T10:01:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=382427"},"modified":"2018-02-15T14:35:31","modified_gmt":"2018-02-15T13:35:31","slug":"nobelprijs-activist-kandic","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/nobelprijs-activist-kandic\/","title":{"rendered":"Nobelprijsnominatie voor Servische activist Natasa Kandic: \u2018Niemand hoort graag over de misdaden van zijn eigen volk\u2019"},"content":{"rendered":"
\n

Voor haar jarenlange inspanningen om oorlogsmisdaden in onder andere Bosni\u00eb, Kosovo en Servi\u00eb te documenteren is de Servische mensenrechtenactivist Natasa Kandic\u00a0(1946) genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede. Zvezdana Vukojevic sprak de\u00a0onbevreesde activiste.<\/p>\n<\/div>\n

\u2018Nobelprijs Voor Verraad tegen het Servische Volk\u2019, volgens aanplakbiljetten met haar foto die een dag na haar\u00a0nominatie in de straten van Belgrado opdoken. Natasa Kandic is de vrouw achter de openbaarmaking van de \u2018Scorpions executievideo\u2019, het enige gefilmde bewijs van de executies van moslims door Servische troepen in en rondom Srebrenica in juli 1995.<\/p>\n

De aanplakbiljetten zijn geen verrassing. De artikelen in de Servische staatstabloids ook niet: \u2018Ze is pleitbezorger van het idee dat Servi\u00eb alleen verantwoordelijkheid draagt voor de oorlogen in de jaren negentig,\u2019 schreef er een. Een andere tabloid citeerde de ultranationalistische politicus Vojislav Seselj, die vindt dat ze op een houten staak gespiesd\u00a0zou\u00a0moeten\u00a0worden. Waarop Balkanexpert Eric Gordy tweette: \u2018Denken mensen dat ze Natasa Kandic kunnen intimideren? Dat is nog niemand gelukt.\u2019<\/p>\n

Doodsbedreigingen zijn haar inderdaad niet vreemd. Ik sprak de kettingrokende Kandic eerder in het door haar in 1992 opgerichte Humanitarian Law Centre\u00a0(HLC). Ze is onlangs verhuisd en heeft maar geen naambordje opgehangen. De dreigementen noemt ze \u2018niet altijd aangenaam\u2019, maar, zegt ze: \u2018Vergeet niet dat je na een oorlog een maatschappij vol conflicten hebt. Het enige wat ik wil, is dat de feiten boven tafel komen. Niemand hoort graag de misdaden van zijn eigen volk. Toch moeten we ze blijven benoemen.\u2019<\/p>\n

Zonder aanzien des persoons<\/h3>\n

Benoemen, dat doet Kandic, van huis uit socioloog, al bijna zesentwintig jaar lang. Tijdens\u00a0de oorlogen reed\u00a0ze vanuit Belgrado op en neer naar Kroati\u00eb, Bosni\u00eb en Kosovo om ter plekke\u00a0mensenrechtenschendingen in kaart te brengen zonder aanzien des persoons. \u2018Toen ik onze oorlogsmisdaden tegen de moslims onthulde, was ik een landverrader. Toen ik onze oorlogsmisdaden tegen de Kroaten onthulde, was ik een landverrader. Toen ik de oorlogsmisdaden tegen de Servi\u00ebrs onthulde, was het stil.\u2019<\/p>\n

Tijdens de oorlogen reed ze vanuit Belgrado op en neer naar Kroati\u00eb, Bosni\u00eb en Kosovo, om ter plekke mensenrechtenschendingen in kaart te brengen zonder aanzien des persoons.<\/q>Geregeld wordt ze aangehouden of zelfs vastgezet, maar ze weet zichzelf er altijd uit te kletsen: \u2018Ik ben toch maar een ongevaarlijke, kleine vrouw.\u2019\u00a0Met\u00a0een stuk of twintig internationale en nationale onderscheidingen op haar naam.\u00a0Time<\/em> noemde haar in\u00a02003 en 2006 een Europese held.<\/p>\n

Een valse verklaring<\/h3>\n

In 2002 was ze betrokken bij een rechtszaak tegen een paramilitair van de Scorpions, een berucht Servisch doodseskader\u00a0dat actief was tijdens de verschillende Joegoslavische oorlogen in de jaren negentig. De paramilitair werd verdacht van de moord op negentien Albanese vrouwen en kinderen in Podujevo, Kosovo. Kandic kreeg de vijf overlevende kinderen zover om te komen getuigen. Via deze zaak kwam ze in contact met een ander oud-lid van de eenheid. Tot haar grote verbazing biechtte hij aan haar op een valse verklaring te hebben afgelegd om zijn kameraad vrij te pleiten. Nadat hij de verhalen van de overlevende kinderen in de krant had gelezen, was zijn geweten gaan knagen: \u2018Ik kan nu niet anders dan de waarheid vertellen,\u2019 zei hij tegen haar.<\/p>\n

\u2018Zijn oude strijdmakkers zouden dat natuurlijk niet zomaar laten gebeuren,\u2019 zegt Kandic. Pas drie weken later kon hij terecht bij de rechtbank om te getuigen en in de tussentijd was zijn leven in groot gevaar. \u2018Waar moest hij heen? Hij kon niet meer naar huis terug.\u2019<\/p>\n

Daarop besloot Kandic de ex-Scorpion in huis te nemen. Onconventioneel, maar zijn oprechte berouw gaf haar het vertrouwen dat het goed zat. Bovendien kon ze niet riskeren dat hem iets zou overkomen in die drie weken: het was voor het eerst dat een Servische politieman toegaf dat er oorlogsmisdaden waren gepleegd \u00e9n hij wilde getuigen voor de slachtoffers. Een unicum.<\/p>\n

\"\"
De overlevenden van Srebrenica houden foto’s omhoog van de mannen die dood of vermist zijn. Foto: Amel Emric, AP\/Hollandse Hoogte<\/figcaption><\/figure>\n

De lokale videotheek<\/h3>\n

In de weken dat hij bij Kandic logeerde, voerden de twee lange gesprekken over zijn drie jaar als paramilitair in respectievelijk Kroati\u00eb, Bosni\u00eb en Kosovo. Toen zijn eenheid in Bosni\u00eb was, in de buurt van wintersportgebied Jahorina, executeerden ze gevangenen. \u2018We kregen de opdracht zes gevangengenomen jongemannen, een paar van hen nog tieners, mee te nemen en verderop te vermoorden.\u2019 Dit hadden ze ook gefilmd. \u2018Ikzelf heb de videoband niet meer, omdat de commandant ze allemaal heeft teruggevorderd,\u2019 verontschuldigde hij zich. De videoband zou zelfs worden verhuurd door de lokale videotheek in het dorp Sid, vlakbij de Kroatische grens, waar de meeste ex-Scorpions inmiddels waren neergestreken. Kandic spitste haar oren. Juli 1995 in de buurt van Srebrenica…<\/p>\n

\u2018Wie heeft de tape nog wel?\u2019 vroeg Kandic.<\/p>\n

Dit zou weleens h\u00e9t bewijs kunnen zijn van de massa-executies van gevangengenomen moslims in en rondom Srebrenica: de oorlogsmisdaad die door Servi\u00eb al jarenlang werd ontkend.<\/p>\n

Al snel had Kandic het telefoonnummer achterhaald van een Scorpion-lid dat niet naar de commandant had geluisterd en zijn videoband had gehouden. \u2018Zijn eerste reactie aan de telefoon was: \u201cDie tape heb ik niet meer.\u201d Toen herpakte hij zichzelf: \u201cIk weet niet waar je het over hebt.\u201d Klik.\u2019<\/p>\n

Het duurde niet lang voor de man Kandic terugbelde. De originele videoband bleek inmiddels op een veilige plaats in Bosni\u00eb te liggen, zei de beller. \u2018De aanklagers van Den Haag hebben ook al iets van de tape gezien,\u2019 zei hij. \u2018Ik wil een kopie aan hen geven en het origineel aan jou, maar je mag \u2019m pas gebruiken als ik het land uit ben.\u2019<\/p>\n

Zo gezegd, zo gedaan. Ondertussen nam Kandic contact op met de aanklagers van het Joegoslavi\u00ebtribunaal in Den Haag.<\/p>\n

De brutaliteit van de beulen<\/h3>\n

Niet lang daarna kon Kandic met eigen ogen zien wat er was gebeurd in juli 1995.<\/p>\n

Ze ziet hoe een Servisch-orthodoxe priester de Scorpions zegent voordat ze op hun missie gaan.\u00a0Zes magere jongemannen\u00a0liggen\u00a0met hun handen op de rug geboeid achterin een legertruck. Een paramilitair schopt verveeld met zijn kisten tegen het hoofd van een van hen. \u2018Kom op, uit de truck. Sneller sneller.\u2019 \u2018Schiet op schiet op!\u2019 Een is blootsvoets, hun kleren zijn besmeurd. Als vanzelf gaan ze gebogen op hun knie\u00ebn zitten: \u2018Ga maar bidden zo, klootzakken. Buig voorover. Toen jullie Servi\u00ebrs aan het vermoorden waren, wachtte je ook niet.\u2019<\/p>\n

Inmiddels liggen\u00a0ze\u00a0op hun buik aan de kant van de weg. \u2018We vermoorden er twee en laten de andere vier gaan.\u2019 Een van de gevangenen kijkt op. \u2018Hou je hoofd naar beneden! Niet praten, stilte.\u2019 \u2018Geen water, fuck water. Gaven jullie Servi\u00ebrs water toen jullie…\u2019<\/p>\n

\u2018Jij hebt ook nog niet geneukt? Wat heb je wel gedaan?\u2019<\/p>\n

\u2018We vermoorden er twee en laten de andere vier gaan.\u2019<\/q>Dan vuurt een van de mannen met een bordeauxrode baret een geweersalvo boven hun hoofden af. Een schijnexecutie. \u2018Wat is dit? Een Rolex?\u2019<\/p>\n

\u2018Kijk, deze is helemaal aan het trillen.\u2019<\/p>\n

Dan moeten de gevangenen opstaan en ergens anders heen. \u2018Jala<\/em> jala<\/em>,\u2019 roept een van de Scorpions denigrerend in het Arabisch, \u2018hup hup hup\u2019.<\/p>\n

De volgende shots zijn in een weiland. Het zestal zit op hun knie\u00ebn met de lopen van de geweren in beeld. Wanneer de geweersalvo\u2019s klinken, vallen de mannen neer. Dan zegt de cameraman dat deze accu ook al bijna leeg is. Een van zijn kompanen vraagt bijna bezorgd: \u2018Heb je het wel op tape?\u2019<\/p>\n

Het was de eerste keer dat je de gezichten van daders \u00e9n slachtoffers kon zien, zegt Kandic. \u2018De brutaliteit van de beulen versus hoe rustig de jongens voor hen uitliepen, terwijl ze op weg waren om afgeslacht te worden.\u2019 Waarom wilden ze dergelijke oorlogsmisdaden filmen? \u2018De commandant wou blijkbaar dat iedereen kon zien hoe zij, grote helden, de vijand uit de weg ruimden.\u2019<\/p>\n

\"\"
De rechtszaak tegen Slobodan Milosevic. Foto: Gamma Presse Images\/Hollandse Hoogte<\/figcaption><\/figure>\n

Criminele groepering<\/h3>\n

In mei 2005 gaf het tribunaal de filmer de status van beschermde getuige en op 1 juni 2005 gebruikte een van de openbare aanklagers van het tribunaal een stuk van de band in de rechtszaak tegen Slobodan Milosevic. Toen kon Kandic de hele tape vrijgeven, zodat het grote publiek er kennis van kon nemen.<\/p>\n

Servische media aan wie ze de tape aanbood, reageerden verschillend. Het progressieve B92 zei: \u2018Jij bepaalt de datum en op die dag zenden wij het uit.\u2019 De hoofdredacteur van staatsomroep RTS zei: \u2018We willen het best uitzenden, maar dan willen we ook een tape waar Servische slachtoffers opstaan. En we tonen maar achttien seconden.\u2019 Kinderachtig, vond Kandic.<\/p>\n

Het was bijna tien jaar na de val van Srebrenica en voor het eerst voelden Servi\u00ebrs empathie met slachtoffers van de andere kant. \u2018De Servische publieke opinie was eensgezind: deze misdadigers moesten direct gearresteerd worden.\u2019<\/p>\n

Een paar dagen\u00a0later\u00a0ging ook RTS overstag. Hierna werden de namen van de slachtoffers bekend: Sidik Salki\u0107 (36), Smail Ibrahimovi\u0107 (35), Juso Deli\u0107 (25), Dino Salihovi\u0107 (18), Safet Fejzi\u0107 (17) en Azmir Alispahi\u0107 (17).<\/p>\n

Weliswaar was het de eerste keer dat wij meeleefden met niet-Servische slachtoffers, dat we zagen en wisten: wij hebben oorlogsmisdaden begaan.<\/q>Het werd een omslagpunt genoemd: eindelijk erkende Servi\u00eb de eigen wandaden. Nee, zegt Kandic. \u2018Weliswaar was het de eerste keer dat wij meeleefden met niet-Servische slachtoffers, dat we zagen en wisten: wij hebben oorlogsmisdaden begaan. Maar op politiek niveau was het andere koek.\u2019<\/p>\n

De Scorpions werden namelijk ineens een criminele groepering genoemd. Zij hadden zogenaamd niets met de Servische politiek van de jaren negentig van doen. Terwijl de organisatie overduidelijk door de Servische politie was gecre\u00eberd en door de Servische staat werd aangestuurd. \u2018Ik wachtte en wachtte tot er gezegd zou worden: \u2018Ja, zij werden vanuit hier gezonden, dit waren de troepen van Milosevic, die in naam van de staat oorlogsmisdaden pleegden, en de verantwoordelijken moeten hiervoor worden gestraft,\u2019 zegt Kandic, \u2018maar niets van dat al.\u2019<\/p>\n

Alle namen<\/h3>\n

Journaals van over de hele wereld lieten fragmenten van de video zien, maar voor Kandic was het belangrijkste dat de massa-executies van Srebrenica in Servi\u00eb niet meer ontkend konden worden. \u2018Voordat dit gebeurde, kreeg ik alleen maar de kritiek dat ik tegen mijn eigen volk was. Daarna hoorde ik voor het eerst: \u201cDank u wel voor het laten zien.\u201d\u2019<\/p>\n

Dat Kandic nu voor dit werk genomineerd is voor de Nobelprijs, noemt haar Humanitarian Law Centre\u00a0een eer en aansporing om door te gaan. Tegelijkertijd liet Kandic zelf aan de Servische pers weten dat de nominatie haar verbaast, omdat de landen in het voormalige Joegoslavi\u00eb nog steeds niet in het reine zijn gekomen met hun oorlogsverleden.<\/p>\n

Daarom maakt ze zich hard voor RECOM, een regionale commissie die een definitieve lijst zal samenstellen met alle namen van vermoorde, vermiste, gevangengenomen en gemartelde mensen tijdens de oorlogen in voormalig Joegoslavi\u00eb. \u2018Zodat nationalisten en\u00a0opruiende politici geen twijfel meer kunnen zaaien over het aantal slachtoffers van henzelf of de andere bevolkingsgroepen. Dat we\u00a0toegang hebben tot het\u00a0forensische\u00a0bewijs en elke naam op die lijst\u00a0klopt. Dat zijn we hen verschuldigd.\u2019<\/p>\n

\n

Meer lezen over de Bosnische Oorlog? Lees hier het interview met Edwin Bergman<\/a>, chauffeur van overste Karremans toen Srebrenica viel.\u00a0\u2018Het verstoppertje spelen heeft lang genoeg geduurd.\u2019<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Voor haar jarenlange inspanningen om oorlogsmisdaden in onder andere Bosni\u00eb, Kosovo en Servi\u00eb te documenteren is de Servische mensenrechtenactivist Natasa Kandic\u00a0(1946) genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede. Zvezdana Vukojevic sprak de\u00a0onbevreesde activiste. \u2018Nobelprijs Voor Verraad tegen het Servische Volk\u2019, volgens aanplakbiljetten met haar foto die een dag na haar\u00a0nominatie in de straten van Belgrado […]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[12351,4883,12349,12353,6852,709],"class_list":["post-382427","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","tag-joegoslavie-tribunaal","tag-mensenrechten","tag-milosevic","tag-natasa-kandic","tag-oorlog","tag-zvezdana-vukojevic"],"acf":[],"author_name":"Zvezdana Vukojevic","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/382427","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=382427"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/382427\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Zvezdana Vukojevic","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=382427"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=382427"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}