{"id":377321,"date":"2017-12-14T12:26:00","date_gmt":"2017-12-14T11:26:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=377321"},"modified":"2018-03-23T16:49:38","modified_gmt":"2018-03-23T15:49:38","slug":"echoes-of-is-samuel-peperkamp","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/echoes-of-is-samuel-peperkamp\/","title":{"rendered":"‘Echoes of IS’: zo gaan deze filmmakers de strijd aan met extremisme"},"content":{"rendered":"
\n

Met de overname van Raqqa afgelopen oktober lijkt de nederlaag van IS in zicht. Maar met het onschadelijk maken van het\u00a0kalifaat komt nog geen eind aan de terreur, zagen we aan de recente aanslagen in Egypte en Spanje. Andere\u00a0terreurorganisaties, als Al Qaida, dreigen (opnieuw) met aanslagen, en als ondergrondse organisatie kan IS nog altijd oproepen tot geweld in het Westen. Zo werd Amsterdam onlangs met naam en beeld vermeld als een mogelijk doelwit.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

Den Haag nam een groot aantal maatregelen om terreur voor te zijn. Afgelopen zomer stelde de NRC een lijst<\/a> samen van deze maatregelen, in volgorde van meest tot minst effectief. Strenger bewaakte landsgrenzen en uitgebreide overheidsdiensten (de AIVD natuurlijk) staan\u00a0bovenaan de lijst, en de onderkant wordt opgemaakt door strafrechtelijke procedures en deradicaliseringsprogramma’s. De meest ‘opvallende mislukking’, helemaal onderaan, bleek\u00a0toch wel het gebruik van counter-narratives<\/em>.<\/p>\n

Tegenverhalen voor extremisme<\/h3>\n

Counter-narratives \u2013 vrij vertaald als tegenverhalen<\/em> \u2013 zijn een vorm van contrapropaganda: zo zou de jihadistische boodschap ondermijnd kunnen worden, en kan radicalisering van personen worden voorkomen. Reclame voor het Westen, so to speak<\/em>. De methode won aan populariteit toen het kalifaat naar schatting 160 burgers uit Nederland naar de brandhaarden in Syri\u00eb en Iraq lokte. Maar de westerse tegenhanger is geflopt, terwijl\u00a0de PR van IS<\/a> \u2013 denk met go pro\u2019s<\/em> geschoten filmpjes, talloze tweets en theologische verwijzingen \u2013 online floreert.<\/p>\n

\n
\"\"
Een sterk staaltje contrapropaganda van het AIVD over, jawel, belabberde huisvesting.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Daar zijn meerdere redenen voor: het Europees Parlement<\/a> nam ten eerste het verschil in kwaliteit kwalijk, staat in hun rapport: het AIVD-werkstuk uit 2016 was wel erg suf, zeker vergeleken\u00a0met de gebaarde en gewapende posterboys<\/em> van IS. Ook is\u00a0het verband tussen het bekijken<\/em> van propaganda en het deelnemen<\/em> aan extreem geweld wazig: elke puber komt wel eens\u00a0in de krochten van het internet terecht, maar niet elke puber\u00a0sluit vervolgens zijn laptop\u00a0en neemt dan de wapens op. Dan:\u00a0tegenverhalen zijn in essentie defensief. Het zijn reacties op het verhaal van de vijand, en die<\/em> bepaalt op welke grond het gevecht plaatsvindt en kadert het narratief af naar eigen smaak.<\/p>\n

Het AIVD-werkstuk uit 2016 was wel erg suf in vergelijking met de gebaarde en gewapende posterboys<\/em> van IS.<\/p><\/blockquote>\n

Een vierde en minstens zo\u00a0groot probleem is dat tegenverhalen van de overheid afkomstig zijn. De contrapropaganda van de AIVD, waarin\u00a0het dagelijkse leven in het kalifaat wordt geschetst, met bijzondere aandacht voor het misbruik van vrouwen, de dakloze kinderen en de onderdrukte minderheden, is aan dovemansoren gericht: radicalen in spe en strijdende jihadisten wenden zich namelijk niet vlug tot de AIVD of andere overheidsdiensten voor advies. Dit roept de volgende vraag op: hangt de effici\u00ebntie van een tegenverhaal nauw samen met de bron van die boodschap?<\/p>\n

Wijlen Eberhard van der Laan geloofde van wel. In het geheim ontwikkelde de burgemeester een reeks YouTube-filmpjes waarin een Marokkaans-Nederlandse vlogger over zijn lastige bestaan in Amsterdam vertelt, maar elke afslag richting extremisme afraadt. Door een onderzoek van Elsevier<\/em><\/a>\u00a0<\/i>werd het project alsnog naar de gemeente herleidt en uitgebreid afgebrand: de geheimhouding van het project, de onrechtmatige be\u00efnvloeding van burgers, en de betwijfelbare\u00a0effectiviteit van de gemaskeerde gemeentepoging vielen in slechte smaak bij publiek en politici.<\/p>\n

Een ’tegenverhaal’ is een ambigu begrip. Los van de doelgroep (extremisten, zij die kwetsbaar zijn voor extremisme, leden van een gemeenschap waarin extremisme voorkomt, of de samenleving als geheel) loopt ook de vorm uiteen. Het begrip verwijst naar de verwijdering van accounts, de omleiding naar andere content (zoek jihadistische en gij zult vredelievende websites vinden), de pogingen om tegenverhalen aan beleid te verbinden \u00e9n de zelfstandige inspanningen vanuit de samenleving.<\/p>\n

Submarine Channel<\/h3>\n

En daar betreedt\u00a0Submarine Channel de b\u00fchne. Corine Meijers (interactive producer<\/em>) en Hans Dortmans (research co\u00f6rdinator<\/em>) experimenteerden de afgelopen jaren in meerdere mediaprojecten met het gebruik van nieuwe technologie\u00ebn en andere vormen van verhalen vertellen. Zo navigeert de kijker in Refugee Republic<\/em><\/a> door een Irakees vluchtelingenkamp (uitgebeeld met werkelijke videobeelden en tekeningen van Jan Rothuizen) en ontmoet gaandeweg de inwoners.\u00a0Last Hijack<\/a>,\u00a0<\/em>een project over de piraterij langs de kust van Somali\u00eb, dat\u00a0beide kanten van een kaping belicht, leverde Submarine Channel een Digital Emmy op.<\/p>\n

In het spitsuur van het\u00a0uitreizen \u2013 de zomer van 2015 \u2013 startten Corine en Hans een\u00a0nieuw project,\u00a0Echoes of IS, We Share the Scars<\/a>.<\/em>\u00a0Het idee: twaalf portretten van twaalf mensen die op diverse manieren zijn aangeraakt door IS, zowel vluchtelingen als uitreizigers. Met die\u00a0verzameling van uiteenlopende perspectieven en verschillende\u00a0ervaringen wilden ze\u00a0brandende vragen beantwoorden: waarom gaan Nederlandse burgers naar Syri\u00eb? Wat verwachten ze\u00a0daar aan te treffen? Wat betekent het om te vluchten uit je moederland? Waarom en hoe radicaliseert iemand, en waaraan merk je dat?<\/p>\n

Corine en Hans namen afstand van de schandpaal en het slachtofferschap. Zij lieten het opgeheven vingertje van de moraalridder links liggen en wilde\u00a0elke deelnemer een gelijke kans geven om\u00a0ervaringen en meningen te delen. Subsidie kwam van\u00a0het\u00a0Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en het Amsterdams Fonds voor de Kunst. Ook\u00a0de NCTV (Nationaal Co\u00f6rdinator Terrorismebestrijding en Veiligheid) subsidieerde het project met een forse som, in de hoop dat dit initiatief w\u00e9l effect sorteerde. Volgens Corine\u00a0ging deze bijdrage\u00a0niet\u00a0gepaard met voorwaarden, en bleef\u00a0Submarine Channel onafhankelijk\u00a0in initiatief\u00a0\u00e9n\u00a0productie.\u00a0Elk\u00a0portret werd apart opgenomen, waardoor het\u00a0vertoond kan worden aan de doelgroep die het best bij de boodschap past.<\/span><\/p>\n

\n

\"\"
Hwidi\/Echoes of IS<\/figcaption><\/figure>
<\/figcaption><\/figure>\n

Het\u00a0portret van de zevenjarige Hwidi<\/a>\u00a0geeft inzicht in de wijze waarop geweld genormaliseerd wordt voor een kind dat in het kalifaat opgroeit. Hwidi vertelt, als het kind dat hij is, over de onthoofdingen die hij zag, hoe zijn moeder zich sluierde op straffe des doods en over de ontsnapping van zijn vader aan de IS-strijders. Op de vraag of hij wil terugkeren antwoord hij: \u2018Nee, omdat Syri\u00eb kapot is en IS daar zit.\u2019 Een ander Syri\u00eb kent Hwidi niet.<\/p>\n

Hoewel de statistieken suggereren dat voornamelijk jongeren radicaliseren, laat\u00a0Submarine Channel zien dat de aantrekkingskracht van extremisme\u00a0de leeftijdsgrenzen overschrijdt. Zo vertelt Hoessein<\/a> hoe zijn ex-vrouw radicaliseerde en zijn kinderen ontvoerde\u00a0naar Syri\u00eb. Zijn zoontje kwam daar tijdens\u00a0een bombardement om het leven. Sarie<\/a> en Orhan<\/a> leggen uit hoe buurtbewoners zorgzaam en waakzaam kunnen zijn voor\u00a0signalen van extremisme. En Ferry<\/a> bezoekt\u00a0nog steeds concerten, die bewuste avond in de Bataclan ten spijt.<\/p>\n

Hwidi vertelt, als het kind dat hij is, over de onthoofdingen die hij zag, hoe zijn moeder zich sluierde op straffe des doods en over ontsnapping van zijn vader aan de IS-strijders.<\/p><\/blockquote>\n

Jongerenorganisaties kunnen leren van Abdel-Rahman<\/a> \u2013 voorheen Jordi geheten \u2013 die zich in Nederland minderwaardig voelde. Zijn omgeving bespotte zijn baard en zijn werkgever gaf geen toestemming om te bidden, onderwijl zijn collega\u2019s elke vijf minuten een sigaretje\u00a0rookten. Het vertrek van zijn vrienden en zijn\u00a0ervaring als tweederangsburger vergemakkelijkte zijn keuze. Eenmaal in Syri\u00eb raakte hij gedesillusioneerd in een trainingskamp en keerde terug met de wens om het toekomstperspectief van Nederlandse moslims te verbeteren. Uitreizigers als Abdel-Rahman blijven bang om naar voren te treden: ze willen hun leven opbouwen en vrezen de gevolgen van het verleden.<\/p>\n

\n