{"id":366696,"date":"2017-09-21T00:00:00","date_gmt":"2017-09-20T22:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=366696"},"modified":"2017-09-29T14:54:43","modified_gmt":"2017-09-29T12:54:43","slug":"schoolrapporten-van-theo-van-gogh-hij-heeft-zo-zn-eigen-oordeel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/schoolrapporten-van-theo-van-gogh-hij-heeft-zo-zn-eigen-oordeel\/","title":{"rendered":"Schoolrapporten van Theo van Gogh: ‘Hij heeft zo z’n eigen oordeel, maar is hierin volkomen eerlijk.’"},"content":{"rendered":"
\n

Jaap Cohen is de biograaf van Theo van Gogh. In Vrij Nederland doet hij elke twee maanden verslag van zijn naspeuringen. Dit is aflevering 3.<\/p>\n<\/div>\n

Er zijn weinig mensen met zo\u2019n paradoxaal karakter als Theo van Gogh. Aan de ene kant was hij charmant, gul en empathisch; iemand die kon inspireren en door zijn charisma een grote aantrekkingskracht uitoefende op veel mensen. Tegelijkertijd vertoonde hij destructief en kwetsend gedrag, wat ertoe leidde dat mensen hem tot op het bot konden haten. De ingewikkelde vraag die ik mij als biograaf moet stellen is: hoe heeft het complexe karakter van Theo van Gogh zich gevormd?<\/p>\n

Concentratie: \u2018h\u00e9\u00e9l matig!\u2019<\/h5>\n

Karakter wordt niet alleen bepaald door erfelijkheid, maar ook door omgevingsfactoren als opvoeding en (jeugd)ervaringen. Voor een biograaf is het dus zaak om heel secuur te kijken naar de vormende jaren van de hoofdpersoon. In de nalatenschap van Theo van Gogh bevindt zich gelukkig redelijk veel materiaal dat licht werpt op zijn middelbareschoolperiode, waarin hij hevig aan het puberen was en vooral zijn moeder het bloed onder de nagels vandaan kon halen. Maar over de periode daarv\u00f3\u00f3r, toen de \u2018bolle Gogh\u2019 van later jaren nog een klein, engelachtig jongetje was, zijn de documenten schaarser.<\/p>\n

\"\"
Concentratie: h\u00e9\u00e9l matig! Uit Theo van Goghs schoolverslagen doemt een beeld op van een vrolijk, druk en ge\u00efnteresseerd jongetje. Bij dit rapport was hij elf jaar. Foto: Jaap Cohen, uit collectie IISG, Amsterdam.<\/figcaption><\/figure>\n

Tussen 1966 en 1969 \u2013 van zijn negende tot zijn twaalfde \u2013 zat Theo van Gogh op de Nutsschool in Wassenaar, een school die nog steeds bestaat. Het was een voor die tijd moderne school, waar veel aandacht werd besteed aan zaken als zelfwerkzaamheid en zelfexpressie. De onderwijzeressen van de school waren begaan met de leerlingen en hielden hun geestelijke ontwikkeling minutieus in de gaten. Hun bevindingen beschreven ze in halfjaarlijkse schoolverslagen, die vaak mooie psychologische karakteriseringen bevatten.<\/p>\n

Uit Theo van Goghs schoolverslagen doemt een beeld op van een vrolijk, druk en ge\u00efnteresseerd jongetje, met veel belangstelling voor geschiedenis en taal. Van rekenen moest hij daarentegen niets hebben; ondanks aansporingen van de juffen was hij ervan overtuigd dat hij niet in de wieg was gelegd voor sommen maken. Een ander probleem was zijn concentratie: \u2018h\u00e9\u00e9l matig!\u2019<\/p>\n

Veel van de bekende kenmerken van Van Goghs persoonlijkheid waren ook al in zijn jonge jaren aanwezig: \u2018Hij heeft zo z\u2019n eigen oordeel over de dingen, steekt die mening ook niet onder stoelen of banken (wel eens lastig!), maar hij is hierin volkomen eerlijk,\u2019 schreef Theo\u2019s favoriete \u2018juffie Kan\u2019 in februari 1969. En zijn onderwijzeres van een jaar eerder meldde: \u2018Hij heeft een groot gevoel voor menselijke verhoudingen; zeer meelevend; fair; gevoel voor humor; ziet de betrekkelijkheid van alle menselijk handelen.\u2019 Theo was tien jaar op dat moment.<\/p>\n

Bang zijn gezicht te verliezen<\/h5>\n

Maar hoe zit het met die andere, minder geliefde trekken van Van Goghs persoonlijkheid? Zijn z\u2019n onophoudelijke drang tot provoceren, ruziemaken en beledigen pas op latere leeftijd in zijn karakter geslopen, misschien als gevolg van ervaringen die hem mede hebben gevormd?
\nIn het verslag van Van Goghs eerste jaar op de Nutsschool staat een observatie die in dit verband interessant is: \u2018Theo heeft een enorm minderwaardigheidscomplex, dat hij probeert te verbergen door flink te doen. Hij is o zo bang zijn gezicht te verliezen,\u2019 aldus juffrouw A. van der Garden in januari 1967.<\/p>\n

Een \u2018enorm minderwaardigheidscomplex\u2019 \u2013 het is nogal een statement, dat op het eerste gezicht niet strookt met de zelfverzekerde, niets en niemand ontziende Theo van Gogh die we kennen. Bovendien is de theorie afkomstig van slechts \u00e9\u00e9n onderwijzeres, die volgens de ouders van Theo van Gogh niet eens bekend stond als de beste van het stel.<\/p>\n

Aan de andere kant: een onderwijzeres komt niet zomaar met een dergelijke, stellige bewering. Bovendien komt extreem gedrag vaak ergens vand\u00e1\u00e1n \u2013 mensen met een minderwaardigheidscomplex willen nogal eens overcompenseren. Het is daarom te vroeg om de karakterisering van juffrouw Van der Garden zo maar overboord te gooien. Nee, het is zaak om meer over Van Goghs vroege jeugd te achterhalen. En omdat het materiaal uit die tijd zo schaars is, zal ik op andere manieren moeten proberen om informatie te vergaren. Bijvoorbeeld door interviews met mensen die hem in zijn jonge jaren hebben gekend. Om de vorming van Theo van Goghs karakter \u00e9cht te kunnen vatten, ben ik dus nog wel even bezig.<\/p>\n

Concentratie: h\u00e9\u00e9l matig!<\/span> Uit Theo van Goghs schoolverslagen doemt een beeld op van een vrolijk, druk en ge\u00efnteresseerd jongetje. Bij dit rapport was hij elf jaar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jaap Cohen is de biograaf van Theo van Gogh. In Vrij Nederland doet hij elke twee maanden verslag van zijn naspeuringen. Dit is aflevering 3. Er zijn weinig mensen met zo\u2019n paradoxaal karakter als Theo van Gogh. Aan de ene kant was hij charmant, gul en empathisch; iemand die kon inspireren en door zijn charisma […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-366696","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Jaap Cohen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/366696","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=366696"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/366696\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jaap Cohen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=366696"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=366696"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}