{"id":366660,"date":"2017-09-23T07:00:00","date_gmt":"2017-09-23T05:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=366660"},"modified":"2017-10-21T13:33:51","modified_gmt":"2017-10-21T11:33:51","slug":"vullings-pleij-boek-van-de-maand-john-le-carre","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/vullings-pleij-boek-van-de-maand-john-le-carre\/","title":{"rendered":"John le Carr\u00e9’s spion Smiley is terug, pensioengerechtigd en pro-Europa"},"content":{"rendered":"
In zijn nieuwste boek laat John le Carr\u00e9 zijn spionnen rekenschap afleggen. Smiley en de zijnen blijken opeens ergens in te geloven. \u2018Een erfenis van spionnen\u2019 is dan ook Boek van de Maand, met Michael Crichtons \u2018Drakentand\u2019 en Paolo Cognetti\u2019s \u2018De acht bergen\u2019 op een gedeelde tweede plaats.<\/div>\n

Een halve eeuw klinkt mooier. Maar uit John le Carr\u00e9s oeuvre kennen we het belang van precisie, of het nu om data en andere feiten gaat of om zijn concieze manier van schrijven. Het is dus niet ruim een halve eeuw, maar vierenvijftig jaar later dat Le Carr\u00e9 literair terugkeert naar het boek waarmee hij naam maakte. In 1963 verscheen The Spy Who Came in from the Cold<\/span>, zijn derde roman, die hij in een vloek en een zucht schreef uit woede en verontwaardiging over de bouw van de Berlijnse Muur. Het was een roman die het spionagegenre van een nieuw ijkpunt voorzag, diametraal op de sprookjeshero\u00efek van Ian Flemings gevierde creatie James Bond, de drankzuchtige, drugsverslaafde serieneuker 007. Le Carr\u00e9 presenteerde een begin jaren zestig spelende roman over een jaren vijftig-wereld opgetrokken in grijstinten met een nihilistisch aandoende strekking, waarvan vooral het dramatische beeld beklijfde van de illusieloze Britse geheime agent Alec Leamas die de dood verkoos nadat zijn vriendin Liz Gold bij de Berlijnse Muur op de vlucht werd neergeschoten. Ook daar was geen spatje heldhaftigheid bij; The Spy Who Came in from the Cold<\/span> belichaamde de anti-glamour zelve.<\/p>\n

In 2013, bij de vijftigste verjaardag van het boek, publiceerde Le Carr\u00e9 \u2018Fifty Years Later\u2019 in Penguins onvolprezen Modern Classics-reeks waarin al zijn romans in 2018 verschenen zullen zijn (een leverbaar oeuvre in de landstaal is tenslotte een voorwaarde om de Nobelprijs te kunnen ontvangen). In dat nawoord onderkent hij de grote verdienste van zijn roman: niet de authenticiteit, maar de waarachtigheid. De nachtmerrie bleek door veel mensen op de wereld gedeeld te worden, schrijft hij, omdat dezelfde oude vraag die we ons vijftig jaar geleden stelden nog steeds speelt: hoe ver kunnen we gaan in de rechtmatige verdediging van onze westerse waarden zonder ze onderweg te verliezen? Le Carr\u00e9 citeert in dat verband een veelzeggende uitspraak van Control, zijn fictieve chef van de Britse geheime dienst: \u2018I mean, you can\u2019t be less ruthless than the opposition simply because your government\u2019s policy<\/span> is benevolent, can you now?\u2019 Het gaat bij Control en dezulken om het doel, niet om de middelen. De enige moraal is die van de strijd tegen het communisme.<\/p>\n

Koude Oorlog-inspanningen<\/h5>\n

The Spy Who Came in from the Cold<\/span> zorgde voor de doorbraak van Le Carr\u00e9. Zesentwintig boeken later keert hij terug naar dat oerboek met de roman A Legacy of Spies<\/span>, waarvan de titel in de Nederlandse vertaling Een erfenis van spionnen <\/span>luidt.<\/p>\n

Bijna drie decennia na het neerhalen van de gehate Muur keert Le Carr\u00e9 (geboren als David Cornwell op 19 oktober 1931) terug naar de Koude Oorlog. En, tot mijn verheugenis, naar zijn spionnenmeester George Smiley en diens \u2018schildknaap\u2019 Peter Guillam. Dat duo, Le Carr\u00e9s versie van Holmes en Watson, deed al mee in zijn eerste roman Call for the Dead<\/span> (1961), en eveneens in A Murder of Quality<\/span>, een jaar later. Datzelfde geldt voor The Spy Who Came in From the Cold<\/span> en voor zijn vierde roman The Looking Glass War<\/span> (1965). Toen was het even (een paar boeken) stil rondom de bebrilde, korte, bedachtzame en onderhuids woedende Smiley. Hij keerde terug in de Karla-trilogie, die algemeen gezien wordt als Le Carr\u00e9s hoofdwerk: Tinker, Tailor, Soldier, Spy<\/span> (1974), The Honourable Schoolboy<\/span> (1977) en Smiley\u2019s People<\/span> (1979). Daarin slaagt Smiley erin Karla, zijn grootste tegenstrever uit de Moskouse Centrale en degene die een hooggeplaatste dubbelspion in de Britse geheime dienst aanstuurt, met engelengeduld en ongekend vernuft buitenspel te zetten. Dat was de grote prestatie van George Smiley, Le Carr\u00e9s meest raadselachtige personage. Zijn grootste wapen is empathie, daardoor kan hij zich in de tegenstander verplaatsen. Maar tezelfdertijd is dat ook zijn kruis; hij laadt het leed van zijn medewerkers op zijn schouders.<\/p>\n

Met het oprollen van dat vijandige spionnennetwerk was zijn werk gedaan. Geruchten zeggen dat hij met pensioen zou zijn gegaan, nog steeds doorgedraaid vanwege zijn jarenlange strijd met Karla. Toch dook hij begin jaren negentig nog een keer op in The Secret Pilgrim<\/span>. In die roman (of liever: thematische verhalenbundel) houdt Smiley lezingen op een opleidingsschool voor geheim agenten, geleid door zijn vroegere beschermeling Ned. Tot ontsteltenis van de aankomende agenten spreekt Smiley daar niets dan de nuchtere waarheid. Tezamen met Neds eigen herinneringen aan zijn mentor en aan de hoogte- en dieptepunten in zijn eigen loopbaan is dit daarmee een boek dat de balans opmaakt van de Koude Oorlog-inspanningen door het Britse kamp. Terugkijken en wegen. Een eindpunt, zou je denken. Vaarwel Smiley.<\/p>\n

Gehoorapparaat<\/h5>\n

Maar nee, de sfinx Smiley keert (tegen het slot) terug in Een erfenis van spionnen<\/span>, een roman die dezelfde vraag stelt als The Secret Pilgrim<\/span>: was de strijd in de Koude Oorlog het allemaal waard?<\/p>\n

Ook hier komt Smiley niet in de eerste persoon tot ons. De ik-verteller is zijn loyale collega van eertijds Peter Guillam. Uit de andere Le Carr\u00e9-boeken rees Guillam op als een bikkel, degene die de \u2018Scalphunters\u2019 leidde, de afdeling die de uiterst gevaarlijke en riskante klussen uitvoerde. We kenden de half-Franse knapperd Guillam als een gretig drinker en even ongeremd womanizer, de enige Britse Le Carr\u00e9-spion die dus iets gemeen heeft met James Bond. In Een erfenis van spionnen<\/span> leren we na vierenvijftig jaar omgang eindelijk zijn binnenkant kennen. Een innerlijk dat getekend is door het verlies van een grote liefde in de Koude Oorlog.<\/p>\n

De schrijver heeft er bij het schetsen van het personage Guillam merkbaar plezier in gehad de verwoesting door de tijd te benoemen. Regelmatig wordt vermeld dat hij witharig is en dat hij een gehoorapparaat heeft. Ook Guillam was met pensioen, op een boerderij in Bretagne. Maar hij is ontboden naar Londen door MI6 om een operatie uit het verleden toe te lichten: Operatie Windfall. Het geval is dat de kinderen van drie slachtoffers van toen de Britse geheime dienst aanklagen, uit financi\u00eble motieven. Guillam moet van de juristen van MI6 volledig rekenschap afleggen voor zijn daden in deze clandestiene operatie die ruim een halve eeuw geleden plaatsvond, hij moet de krochten van zijn geheugen afspeuren.<\/p>\n

Maar eigenlijk gaat het deze regeringsjuristen in hun steekspel met de aanklagende partij om Smiley, de architect van Windfall. Smiley moet hangen, vinden ze. Alleen kan MI6 Smiley niet vinden, dus neemt de Dienst genoegen met Smileys toenmalige uitvoerder Guillam, om hem verantwoordelijk en kop van Jut te maken. Die situatie verklaart ook waarom Guillams geheugen het tijdens de verhoren selectief laat afweten, waarom hij af en toe liegt en desinformatie verstrekt, waarom hij de oude gek uithangt. Als een bejaarde vos die zijn streken niet verleerd is. Iemand om voor op te passen bovendien. Zo hoort de lezer van de pensioengerechtigde Guillam hoe en waar je het gewicht van een zwaardere, jongere tegenstander tegen hem kunt gebruiken. Handig.<\/p>\n

Na vierenvijftig jaar leren we eindelijk zijn binnenkant kennen.<\/q><\/p>\n

John Le Carr\u00e9 speelt hiermee een contrast uit tussen twee generaties. De nieuwe werknemers van MI6 zijn niet meer dan gladde baantjesjagers, gespeend van de loyaliteit, de verantwoordelijkheidszin en de ideologische gedrevenheid van Guillam en de zijnen. Een vergelijkbaar contrast bestaat tussen de moedige, onbaatzuchtige slachtoffers van Operatie Windfall en hun slechts door geldelijk gewin gedreven kroost dat de Britse geheime dienst aanklaagt.<\/p>\n

Het universum van Le Carr\u00e9 was altijd dubbelzinnig, complex en duister en hetzelfde gold voor de psychologische motieven van zijn protagonisten. Het wende daarin nooit dat de Engelsen af en toe hun eigen mensen als pionnen opofferden voor het grotere goed. Maar in Een erfenis van spionnen<\/span>, een boek dat speelt in onze richtingloze, van een heersende ideologie (als het communisme of het anti-communisme) verstoken tijd, waarin nochtans een nieuwe Koude Oorlog dreigt met machthebbers als Poetin en Trump, zijn Smiley, Guillam en de hunnen plotseling the good guys<\/span>, zonder reserve \u2013 voor het eerst.<\/p>\n

Smiley oordeelt aldus: \u2018Wij zijn nooit meedogenloos geweest. Wij hadden een groter mededogen. Je zou kunnen zeggen dat het misplaatst was. En het was beslist nutteloos. Dat weten we nu. Maar dat wisten we toen niet.\u2019<\/p>\n

Labyrinthische spiegelkabinetten<\/h5>\n

In The Secret Pilgrim<\/span> wordt over Smiley gezegd dat hij nostalgie haat, zelfs als hij deel is van de nostalgie van anderen. Ik ben zo vrij die eigenschap ook op zijn schepper John le Carr\u00e9 te betrekken. Niet zonder reden heeft hij na de Smiley-romans een half oeuvre bijeen geschreven over contemporaine misstanden in de wereld. En toch keert hij terug naar The Spy Who Came in from the Cold<\/span> \u2013 waarom dan?<\/p>\n

Kijk je naar het verschil tussen die twee verwante romans, The Spy Who Came in from the Cold<\/span> en de epiloog Een erfenis van spionnen<\/span>, dan is dat vooral een verschil in vertelvorm. Chargeer ik, dan leest Een erfenis van spionnen<\/span> bijna als een decodering van het transparante verhaal The Spy Who Came in from the Cold<\/span>. Sinds die vroege Le Carr\u00e9 zijn we gewend geraakt aan de labyrinthische spiegelkabinetten die rivaliserende geheime diensten voor elkaar aanleggen, aan het scheppen van valse identiteiten, aan het planten of juist ontmaskeren van een \u2018mol\u2019, aan het manipulatieve spel met driedubbele leugens, aan het cryptische jargon van het spionnenvak met termen als \u2018babysitters\u2019, \u2018joes\u2019, \u2018lamplighters\u2019, \u2018mothers\u2019, \u2018burn boxes\u2019.<\/p>\n

De vorm draagt daar de tekenen van, zo ook in Een erfenis van spionnen<\/span>. De vertelwijze is veel ingewikkelder en tegelijkertijd mistiger dan in The Spy Who Came in from the Cold<\/span>, met alle topgeheime memo\u2019s en getranscribeerde telefoongesprekken die deel uitmaken van de vertelstroom; met de permanente perspectiefwisselingen en schakelingen tussen heden en verleden \u2013 zorgvuldig lezen is vereist om op te kunnen gaan in die intrigerende schaduwwereld. We krijgen het besef ingeprent dat ons een inkijkje is vergund bij een dienst met eigen gebruiken, procedures, versluierende terminologie, pseudo-ambtelijke rapportages \u2013 de weerbarstige anti-buitenstaandersvorm weerspiegelt dat.<\/p>\n

De zucht naar realisme kan een motief zijn voor Le Carr\u00e9 om naar zijn oerboek terug te keren. Een erfenis van spionnen<\/span> bevat ook het drama dat voorafging aan dat in The Spy Who Came in from the Cold<\/span>: Smileys en Guillams pogingen om een Oost-Duitse informante \u2013 codenaam: Tulip \u2013 naar het Westen te smokkelen. Alwaar zij ten prooi viel aan een Duitse Stasi-moordenaar die in de kraag gevat wordt door de Britten en tot dubbelspion gemaakt. Het is dezelfde oud-nazi met wie Alec Leamas te maken krijgt in The Spy Who Came in from the Cold<\/span>. Dit deel van de puzzel moest dus verteld worden, vond Le Carr\u00e9, de ene operatie volgde uit de andere, het was n\u00f3g complexer.<\/p>\n

Waarom deden we het?<\/h5>\n

Naast die behoefte aan realiteitsgetrouwheid speelt denk ik nog iets anders bij Le Carr\u00e9: hij wilde in Een erfenis van spionnen <\/span>zijn spionnen rekenschap laten afleggen. Wie kan dat beter dan Smiley, de ultieme schaduwmeester? Zijn woorden zijn te zien als antwoord op het nihilisme uit The Spy Who Came in from the Cold<\/span>; Smiley blijkt zowaar nog ergens in te geloven! De gewetensvraag die hij zich in het bijzijn van Peter Guillam stelt is: waarom deden we het? Voor de wereldvrede? Het kapitalisme? Het christendom? Welnee. Hij vervolgt: \u2018Was het dus voor Engeland<\/span>? (\u2026) Natuurlijk, er is een tijd geweest dat het dat was. Maar wiens<\/span> Engeland? Welk <\/span>Engeland? Engeland in zijn eentje, een burger van nergens?\u2019 Hij vervolgt: \u2018Ik ben een Europeaan, Peter. Als ik een missie had \u2013 als ik me daar ooit bewust van ben geweest buiten onze zaken met de vijand, dan was dat jegens Europa. Als ik harteloos was, dan was ik harteloos voor Europa. Als ik een onbereikbaar ideaal koesterde, dan was het om Europa uit haar duisternis een nieuw tijdperk van de rede binnen te loodsen. Dat ideaal koester ik nog steeds.\u2019<\/p>\n

Als ik harteloos was, dan was ik harteloos over Europa.<\/q><\/p>\n

John le Carr\u00e9s kluisterende oeuvre biedt boek na boek altijd een directe weerspiegeling van de monstruositeiten in de wereld waarin we op dat moment leefden. En leven<\/span>, zoals in Een erfenis van spionnen<\/span>. Smileys liefdesverklaring aan Europa mogen we daarom als anti-Brexit-statement<\/span> opvatten. Dat getuigt niet van zielloos paneuropeanisme; het is nooit \u00f3f-\u00f3f bij Le Carr\u00e9, maar \u00e9n-\u00e9n. Het verleden hoort bij het heden, misschien zelfs bij de toekomst. Vandaar dat de in Bretagne gevestigde banneling Peter Guillam in de slotzin van Een erfenis van spionnen<\/span> hoopt op \u2018een brief uit Engeland\u2019. Ondanks alles.<\/p>\n

\n

John le Carr\u00e9, Een erfenis van spionnen<\/em>, vertaling Rob van Moppes, Luitingh-Sijthoff, 300 p., \u20ac 19,99<\/p>\n<\/div>\n

Op plek twee: een jongensachtige traktatie<\/h3>\n

Het gegeven van Dragon Teeth<\/span> is al onbedaarlijk: middenin de laat-negentiende eeuwse indianenoorlogen in het Wilde Westen, ten tijde van de afslachting bij Little Bighorn door de Sioux van George Armstrong Custer met zijn Zevende Cavalerie, wagen twee onderling rivaliserende wetenschappelijke expedities zich in het oorlogsgebied waar elke blanke een wisse dood wacht. Ze zijn op zoek naar dinosaurusbotten en het paleontologische belang weegt voor hen zwaarder dan elke vorm van levensgevaar. Technothrillerauteur Michael Crichton (1942-2008) baseerde zich voor deze postuum uitgegeven roman \u2013 de derde uit zijn nalatenschap \u2013 op historische gegevens: de twee monomane professoren die elkaar naar het leven staan, Edward Drinker Cope en Othniel Charles Marsh, bestonden echt. En ja, het skelet van de ontzagwekkende Brontosaurus is daar destijds gevonden, met die \u2018drakentanden\u2019. De hoofdpersoon van Drakentand<\/span> (zoals de Nederlandse titel in zuinig enkelvoud heet) is geheel aan Crichtons verbeelding ontsproten: de cocky<\/span> Yale-student William Johnson die zich om een stomme weddenschap met een andere welgestelde blaaskaak laat verleiden naar het Westen te gaan. Hij praat zich bij de expeditie van Marsh naar binnen door voor te geven dat hij fotograaf is; snel moet hij zich dat vak eigen maken en daartoe gaat hij te rade bij een echte fotograaf. Dat moeizame leerproces nog voor de expeditie van start gaat, is het begin van de inititatie tot volwassene die hem in dit uit de hand lopende avontuur te wachten staat. Hij zal het allemaal wonderbaarlijk overleven, een litteken in zijn lip door een tomahawk, een gehavend been ten gevolge van een pijl en de ervaring van een revolverduel rijker.<\/p>\n

\"\"
Het wemelt van de krankjorume verwikkelingen in ‘Drakentand’<\/figcaption><\/figure>\n

Het wemelt van de krankjorume verwikkelingen in Drakentand<\/span>, en regelmatig stelt Crichton de feitenvrije mythevorming in het Wilde Westen ironisch bij. Zo komen we te weten dat de Indianen geduchte onderhandelaars waren. D\u00e1gen gingen heen met praten, waarbij de ongeduldige Cope en de zijnen geheel uitgevraagd werden over \u00e1lles. Nog zoiets: waarom doet iedereen in het pioniersstadje Deadwood, dat het zonder wettig gezag moet stellen, zo enorm beleefd tegen elkaar? Omdat anders direct een vuurwapen getrokken wordt.<\/p>\n

Het is mij een raadsel waarom Crichton deze roman in portefeuille hield. Goed, het is geen Jurassic Park<\/span>; Crichton verkiest in deze komische roman de lichte toets. Maar tegelijkertijd leest Drakentand <\/span>merkbaar als een jongensachtige traktatie die de schrijver zichzelf hier gunde om zijn antiheld in het Wilde Westen met historische figuren te laten verkeren. Van de beruchte wetsdienaar Wyatt Earp krijgt William zelfs advies hoe hij een duel kan overleven: probeer er eerst onderuit te komen en als dat niet lukt, laat je dan niet afleiden door wat je tegenstander doet of zegt; blijf naar hem kijken en neem de tijd om te richten. Dat lukt. Maar vervolgens is Williams probleem: hoe krijg je tien kratten met dinobeenderen veilig uit Deadwood getransporteerd? Niemand van die outlaws daar gelooft dat iemand zo gek is om zijn leven en vermogen te wagen voor iets anders dan een glinsterende schat. Maar dat is buiten de bezielde wetenschapper in William gerekend.<\/p>\n

\n

Michael Crichton, Drakentand,<\/em> vertaling Marjolein van Velzen, Luitingh-Sijthoff, 320 p., \u20ac 19,99<\/p>\n<\/div>\n

En de tweede nummer twee van deze maand gaat over mannen als bergen<\/h3>\n

Een van de fijne dingen van een roman is dat het ook een gesublimeerde vorm van roddelen betreft. De verteller deelt je de meest intieme momenten mee uit het leven van zichzelf en anderen en je hoeft niet eens iets terug te zeggen, nee, je kunt er het jouwe van denken. Zo gaat het ook in deze fraaie roman van Paolo Cognetti.<\/p>\n

De acht bergen vertelt van de levenslange vriendschap tussen een bergjongen en een stadsjongen. Bruno is de ruwe bergjongen die vriendschap opvat voor stadsjongen Pietro. Vanuit Milaan bezoekt deze in de zomer de bergen bij Aosta. De twee beklimmen hellingen, schooieren in verlaten hutten en kammen beken uit. Beiden gaan ze gebukt onder een vader, zonder dat goed te beseffen \u2013 wij wel, dat is dat \u2018er het onze van denken\u2019.<\/p>\n

\"\"
Cognetti\u2019s hoofdpersonen gaan gebukt onder hun vaders. Foto: Roberta Roberto.<\/figcaption><\/figure>\n

De vader van Bruno is een rauwe bergbewoner die er vrijwel niet is, de vader van Pietro is er wel, maar zijn donkere humeur overheerst zijn gezin en licht alleen op wanneer hij de bergen in trekt. Op tocht met Pietro schrijft zijn vader in het gastenboek van een berghut het volgende: \u2018Hier met mijn veertienjarige zoon Pietro. Waarschijnlijk een van de laatste keren als kopklimmer want over een tijdje trekt hij mij omhoog. Weinig zin om terug te gaan naar de stad, maar de herinnering aan deze dagen zal altijd mijn toevluchtsoord zijn.\u2019<\/p>\n

Pietro leest de regels stiekem maar is er niet van geporteerd. Integendeel, hij vindt ze sentimenteel en onecht. Sterker nog: ze vormen de aanleiding tot een verwijdering tussen de twee. Zonder dat hij nog kan formuleren waarom, zegt de zoon even later dat hij niet meer met zijn vader mee wil de bergen in. Wij denken er het onze van, wij meelezers. We voelen een tragedie maar kunnen hem nog niet grijpen.<\/p>\n

Jaren later, na de dood van Pietro\u2019s vader, blijkt dat die nog vele Alpentoppen heeft beklommen, en niet alleen. Vaak is hij vergezeld geweest door Bruno, de bergjongen die niet van de berg af kwam. Het mag de band tussen de twee niet deren. De vader heeft zijn zoon een stukje land met drie oude muren nagelaten en onder leiding van oermens Bruno bouwen de twee op grote hoogte een berghuis.<\/p>\n

Bruno blijft ontdekken en leren over de natuur, die zo aanwezig is dat ze van metafoor tot onderwerp wordt. Alles wat de twee mannen kunnen voelen \u2013 hardheid, zachtheid, wreedheid, liefde \u2013 de bergen bezitten het ook. Mannen zijn in dit verhaal bergen: soms tooien ze zich anders, dat gebeurt in de wisselende seizoenen, maar echt veranderen doen ze alleen door langzaam en gestaag af te takelen. En bij al dat aftakelen komen onder oude stenen en lagen ijs steeds nieuwe brokken uit het verleden bloot te liggen.
\nDe vrouwen, die in dit verhaal de tweede viool spelen, zijn sterker, en dat weten die mannen heus wel. Bruno, de bergbewoner en oerman, merkt tussen neus en lippen op hoe oneerlijk het is: een man kan alleen hoog in de bergen gaan wonen, maar als een vrouw dat doet is ze een heks. En een man die zwijgend op het land man is, is een man die niet veel zegt. Zijn moeder die op het land werkt en bijna altijd zwijgt, is daarom een beetje raar.<\/p>\n

Niet gek dat Bruno leert dat een mens van de berg af moet. Of het de man ook lukt, dat is een tweede.<\/p>\n

\n

Paolo Cognetti, De acht bergen<\/em>, vertaling Yond Boeke en Patty Krone, De Bezige Bij, 239 p., \u20ac 19,99.<\/p>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

In zijn nieuwste boek laat John le Carr\u00e9 zijn spionnen rekenschap afleggen. Smiley en de zijnen blijken opeens ergens in te geloven. \u2018Een erfenis van spionnen\u2019 is dan ook Boek van de Maand, met Michael Crichtons \u2018Drakentand\u2019 en Paolo Cognetti\u2019s \u2018De acht bergen\u2019 op een gedeelde tweede plaats. Spionnen, indianen en bergbeklimmers, al met al.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[8003,3695,8593,8595,8597,3370],"class_list":["post-366660","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","tag-boek-van-de-maand","tag-jeroen-vullings","tag-john-le-carre","tag-michael-crichton","tag-paolo-cognetti","tag-sander-pleij"],"acf":[],"author_name":"Jeroen Vullings","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/366660","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=366660"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/366660\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jeroen Vullings","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=366660"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=366660"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}