{"id":365044,"date":"2017-08-21T14:04:25","date_gmt":"2017-08-21T12:04:25","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=365044"},"modified":"2017-08-21T14:07:42","modified_gmt":"2017-08-21T12:07:42","slug":"de-poeziepodcast-8-peter-verhelst","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/de-poeziepodcast-8-peter-verhelst\/","title":{"rendered":"De Po\u00ebziepodcast 8: Peter Verhelst, de hartgrondige voetnootlover"},"content":{"rendered":"
\n

Een nieuwe Po\u00ebziepodcast van VN, SLAA en Splendor, door Daan Doesborgh. Over dichters, hun gedichten, en de wereld waar ze die vandaan halen. Deze maand: Peter Verhelst, extra lang want extra interessant. Over je eigen wereld scheppen.<\/p>\n<\/div>\n

Vanwege de Summer Academy van Splendor, een stoomcursus muziek en alles wat er tegenwoordig bij komt kijken om als muzikant te werken, zijn alle ruimtes stijf volgeboekt, van de kelder tot de zolder. Mijn beschermengelen van de SLAA helpen me uit de brand, en zodoende sta ik op een zonnige maandag voor de Tolhuistuin (het paviljoen, niet de tuin) op Peter Verhelst te wachten, die een paar minuten later zichtbaar verward door de kenmerkende chaos van Amsterdam Noord aan komt lopen.<\/p>\n

In de wat luidruchtige Grote Zaal van wat behalve Tolhuistuin ook wel Paradiso Noord heet, hebben we een gesprek. Deuren op de gang piepen open en klappen dicht, rolkoffers, pratende passanten en lossende vrachtwagens doen me meer dan eens naar het veilige stille Splendor verlangen (als er tenminste geen graafmachine<\/a> tegen de gevel beukt). Maar het zit ons gesprek niet in de weg, sterker nog, deze maand presenteer ik u een dubbelaflevering van de Po\u00ebziepodcast. Als Peter Verhelst aan het woord is volgt de ene gedachte zo mooi uit de volgende dat ik er nauwelijks iets uit durf te halen, en machteloos zie hoe de toch al fikse aflevering uitdijt, naar 25 minuten, naar een half uur, naar 40 minuten. Twee keer een hele aflevering, maar het gesprek is het waard. Bijna drie kwartier lang een nerdgasm<\/em> voor po\u00ebzienerds, althans, voor deze po\u00ebzienerd dan toch.<\/p>\n

Het was gewoonweg zonde om van de 40 minuten die ik na een eerste ronde monteren nog over had, de helft weg te gooien.<\/p>\n

We beginnen ons gesprek met de Noorse dichter Nils Christian Moe-Repstad. Peter: ‘Hij heet gewoon Nils, ik weet niet waar die Christian ineens vandaan komt.’ Bij de ten onrechte wat onbekende uitgeverij Azul Press verscheen dit jaar de Nederlandse vertaling van Moe-Repstads bundel 19 forgiftninger<\/em>, oftewel 19 vergiftigingen<\/em>. De vertaling is van Liesbeth Huijer en Peter leest de dertiende vergiftiging. ‘De andere duren ruim een kwartier, dus we doen een korte.’<\/p>\n

\n

13e vergiftiging<\/h3>\n

 <\/p>\n

De oude staat is de nieuwe staat, met witte tafelkleden
\nop de tafels en pinautomaten bij de hoeren<\/p>\n

eerst de nachten in Oekra\u00efne, dan de dagen op de Caribische eilanden
\nwaar geld door kinderpartijen wordt gezeefd<\/p>\n

zoals walvissen tonnen krill opslokken
\nen water door de baleinen zeven<\/p>\n

de wetten zijn Caribisch, ze produceren dunne lijnen
\nin het zand en verdwijnen<\/p>\n

\u2018kun je een betrekking voor me regelen in Sint Petersburg?\u2019
\nvraagt Tsjechov<\/p>\n

daar praten ze over de uitroeiing van de bossen
\nen duelleren ze om bastaardkinderen en getrouwde vrouwen<\/p>\n

het is warm en groen in de parken
\nvanaf het Moskovski-station gaan de treinen zo ver naar het noordoosten<\/p>\n

dat men zich het oproer en de afslachting herinnert
\nbetonnen ru\u00efnes en de houten paleizen aan de zwarte zee<\/p>\n

de walvissen vullen hun longen met lucht
\ndie plasma wordt in de diepte<\/p>\n

de lijnen van de adel zijn recht, maar de adel is politiek
\nen heeft walvislongen<\/p>\n

zo diep in de systemen dat het juist wordt
\nom te duelleren over de zuiverheid van de bastaardeconomie<\/p>\n

de plasmatische rechtszaken en gifmoorden
\nmet nummers in het periodieke systeem<\/p>\n

ze zijn onmenselijk in de oostelijke republieken
\nin het fossiele en in alle noordelijke zee\u00ebn<\/p>\n

\u2018ze houden zoveel van hun vaders dat mijn hersenen verweken
\nen ik verkoop de methaangasreserves van mijn lichaam\u2019*<\/p>\n

en de duellen?<\/p>\n

te steil op de trappen in Odessa<\/p>\n

te open op de vlaktes op de Balkan<\/p>\n

te warm in Sint Petersburg, Saint Tropez<\/p>\n

het is de gasprinses, plasma en paradijs<\/p>\n

het is protest, vlag en vorst<\/p>\n

dictators via patrijspoorten naar binnen<\/p>\n

* Na een verwonding in een theater in Moskou op 26 oktober 2002 zijn de processen van het lichaam in een trage modus geraakt. Hierdoor ontstaat een ophoping van methaangas die veel hoger is dan normaal.<\/p>\n

Nils Christian Moe-Repstad, vertaling Liesbeth Huijer. Uit: 19 vergiftigingen<\/em>. Uitgeverij Azul Press, Maastricht \/ Amsterdam 2017.<\/p>\n<\/div>\n

Op slinkse wijze verweeft Moe Repstad beelden uit de diepzee met beelden uit de politieke actualiteit en uit Rusland, tot de verwijzingen, overeenkomsten en doodlopende metaforen je gaan duizelen. En dan aan het eind die voetnoot. Want we moeten niet denken dat het gedicht met het woord \u2018binnen\u2019 eindigt, al leest Peter de voetnoot niet voor. Dat is uit praktische overweging: hoe lees je \u00fcberhaupt een voetnoot voor? Wat volgt is een gesprek tussen twee hartgrondige voetnootlovers over de zaligheid van verwijzingen in po\u00ebzie en proza. Wat volgens ons de essenti\u00eble functie van deze voetnoot is, welke dramatische betekenisverandering hij toevoegt, zal ik hier niet verklappen.<\/p>\n

Het meest gehate boek van de afgelopen tien jaar<\/h4>\n

Het doen me denken, maar mijn eigen monologen overleven de montage niet, over voetnoten gesproken, aan de roman Jonathan Strange & Mr. Norrell<\/em>, een fantasyroman van Susanna Clarke waarin driftig met voetnoten gestrooid wordt. Er is \u00e9\u00e9n voetnoot die zo\u2019n lange terzijde maakt dat het eigenlijke verhaal van de pagina\u2019s verdwijnt. De voetnoot neemt brutaal het boek over en je krijgt eerst een bladzijde of vijf vol voetnoot voor het verhaal weer verder kan gaan. Of Peter zich ook wel eens zo te buiten is gegaan aan de voetnoot?<\/p>\n

Peter begint over Zwerm<\/em>, zijn extreem lijvige roman (666 pagina\u2019s) die uitkwam in 2005. Hij noemt het ‘misschien wel het meest gehate boek van de afgelopen tien jaar’. Ik vond Zwerm<\/em> prachtig, maar Peter impliceert dat ik de enige ben die het heeft gekocht. Zwerm<\/em>, met zijn ondoorgrondelijkheid en zijn megalomane omvang, was ‘een fase’, maar de vader valt zijn kind niet helem\u00e1\u00e1l af, want met genoegen vertelt Verhelst dan toch dat de aantrekkingskracht van een voetnoot is dat je ermee kan impliceren dat iets buiten het eigenlijke boek ligt. In het geval van Zwerm<\/em> is dat het dagelijks aanwezige geweld in de samenleving. De eigenlijke kern van het boek, maar hij ligt erbuiten: in de voetnoten.<\/p>\n

Ik merk dat ik het risico loop teveel in een Verhelst-adept te veranderen, en te weinig in een interviewer. Ik wil n\u00f3g meer verbanden leggen, met de functie van randversiering in middeleeuwse handschriften, met Bob Dylans album Self Portrait<\/em>, al mijn stokpaardjes eigenlijk, maar ik hou het bij een pompeuze vergelijking tussen Zwerm<\/em>, Claus\u2019 Het verdriet van Belgi\u00eb <\/em>en Mulisch\u2019 De ontdekking van de hemel<\/em>. Allemaal dikke boeken, maar er is meer: Peter looft het vermogen van Hugo Claus om een eigen wereld te scheppen, gedicteerd door eigen regels, en die dan aan zijn publiek voor te leggen. Zo wil hij zelf ook schrijven. Een goed moment om dan ook naar zijn eigen werk te luisteren. Het gedicht dat hij voordraagt is de eerste van een serie lamento\u2019s, een genre waar er volgens Peter ‘veel meer van zouden moeten zijn’.<\/p>\n

\n

Lamento 1<\/h4>\n

 <\/p>\n

Nu de avond, die ene avond toen het licht zo dun,
\nzo zou vanaf nu de avond zijn en dit het meer waar wij ooit,
\nde houten ponton waar jij nu over het water uitkijkend
\nnaar een neerstrijkende vogel, altijd de laatste kraanvogel die een steen
\nin het water, het laatste zonlicht, een zilveren mes dun gewreven op de berg,
\nhoe je over je schouder over het water op de houten ponton, het meer
\nwaar de kraanvogel aan komt zeilen, het opspattende water,
\nde ponton waar je in het avondlicht over je schouder van me
\nweg kijkt waar ik naar de kraanvogel wees, toen dachten we nog,
\ntoen hoorden we water opspatten en tegelijk keken we, de ruk van je haren,
\nje hoofd van me weg, alsof je uit je ene hand een glas liet vallen,
\nde andere hand op mijn schouder, even nog<\/p>\n

aan het meer, toen het water als oud zilver, toen je jurk op de houten ponton,
\nwaarna we voor elkaar stonden en jij over je schouder bleef kijken,
\nnauwelijks van de lucht te onderscheiden, van het zwart van het water weldra,
\nstonden we voor elkaar, bijna tegen elkaar aan, nog even en we zouden,
\nnog even je hand op mijn schouder, de zon in de bergen uitgelopen, hoe we
\nop de rand van de ponton, het donker, helemaal van het zwart van het water
\ntot ook het water en de bergen, tot je jezelf van me weg keek, van de wereld
\nweg, tot ook het denken aan het meer en het water en de bergen, tot wij
\nniet langer, tot ook het denken aan ons niet langer, traag over de ponton
\nstroomt het water, de jurk, de ponton een ponton van zout in het water.<\/p>\n

Peter Verhelst, uit: Zoo van het denken<\/em>. Prometheus, Amsterdam 2011.<\/p>\n<\/div>\n

Wie dit gedicht hoort en een beetje thuis is in de canon van de Nederlandse po\u00ebzie denkt maar aan \u00e9\u00e9n ding: het gelijknamige gedicht ‘Lamento’ van Remco Campert. Dezelfde opeenvolging van zinnen die net niet af zijn, maar toch volkomen duidelijk. Die steeds herhaalde, weemoedig gefrustreerde uitdrukking van gemis. Het is geen toeval: Peter was enorm gegrepen door Camperts voordracht van ‘Lamento’ tijdens een tournee van Behoud de begeerte in 2008 en schreef diezelfde avond nog dit antwoord. Uiteindelijk is dat toch ook waar elke kunstenaar op hoopt, stelt hij, dat er een antwoord komt.<\/p>\n

\n