{"id":356115,"date":"2017-06-07T12:01:31","date_gmt":"2017-06-07T10:01:31","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=356115"},"modified":"2018-02-16T14:06:04","modified_gmt":"2018-02-16T13:06:04","slug":"polonium-in-je-thee-dat-is-poetin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/polonium-in-je-thee-dat-is-poetin\/","title":{"rendered":"\u2018Polonium in je thee, dat is Poetin\u2019"},"content":{"rendered":"
Nu de sfeer tussen het Westen en Rusland weer ouderwets grimmig lijkt te worden, vroeg Mischa Cohen zes (ex)-correspondenten naar hun kijk op de Russen en op Poetin. Wie is hij, wat zijn z\u2019n ambities en hoe die te beteugelen? \u2018De Russische toekomst hangt af van de psyche van Poetin.\u2019<\/div>\n

\u2018Hoe langer ik in Rusland woon,\u2019 zegt Pieter Waterdrinker (1961), \u2018des te beter leer ik dit land niet<\/span> te begrijpen. Dat is misschien het verschil tussen mij en de meeste zogeheten Ruslandkundigen, waartoe ik mezelf niet reken.\u2019 De vraag aan Waterdrinker en nog vijf (ex)-correspondenten was die naar hun liefde voor Rusland en hun kijk op de psychologie en de politiek van Vladimir Poetin. Hoe moeten Nederland en Europa omgaan met hun enorme buurland?<\/p>\n

\u2018Het is een beangstigend groot land,\u2019 zegt Frank Westerman (1964), voormalig NRC<\/span>-correspondent. \u2018Na een binnenlandse vlucht door zeven tijdzones voelt het of je niet bent verplaatst. Dezelfde neonletters, dezelfde architectuur, dezelfde warenhuizen.\u2019<\/p>\n

Na de ondergang van het Sovjetrijk kwam de dreiging in Europa geruime tijd niet meer uit het oosten; Rusland is tenslotte geen wereldmacht meer, ook al bezit het land nog steeds een royale voorraad atoomwapens. Maar na het neerhalen van vlucht MH17, de annexatie van de Krim en het mogelijk door de Russen gedoogde gebruik van chemische wapens in Syri\u00eb, is de sfeer weer ouderwets grimmig. Op zijn best is er sprake van een Koude Oorlog light<\/span>.<\/p>\n

De meeste Russen, daar zijn de zes correspondenten het over eens, verlangen terug naar de status van invloedrijke grootmacht die de Sovjetunie had. In elke kleine beweging van de NAVO bij de Russische grens zien ze een bedreiging van de wereldvrede. Vladimir Poetin, de onpeilbare en onverzettelijke, is de man die de Russen weer een hoofdrol op het wereldtoneel kan bezorgen.<\/p>\n

\u2018Je moet naar Poetin kijken vanuit historisch perspectief,\u2019 zegt Eva Hartog Skorobogatova (1988), die onder meer schrijft voor The Moscow Times<\/span> en voor vn.nl<\/a>. \u2018Hij ziet Rusland als een land dat altijd voor zijn bestaan heeft moeten vechten en dat nog altijd moet doen. Die in feite puur defensieve gedachte ligt ten grondslag aan wat te vaak wordt opgevat als een imperialistische houding.\u2019<\/p>\n

Rare oefening<\/h5>\n

\u2018De Krim is voor mij echt een keerpunt geweest.\u2019 Schrijfster en journalist Iris Koppe (1985) woonde een paar maanden op het Oekra\u00efense schiereiland. \u2018Het is een van de mooiste plekken op aarde. Een paar jaar voor de annexatie lag ik daar met een vriendin op het strand, kwam er een Russisch oorlogsschip vanuit Sebastopol voor de kust liggen en nam deel aan een oefening alsof de Krim werd ingelijfd. Wij dachten: hoezo, de Krim annexeren, wat is dat nou voor rare oefening. Maar drie jaar geleden was het dus echt zover. Verbijsterend.\u2019<\/p>\n

De twee\u00ebnhalf miljoen inwoners wonen sinds ruim drie jaar op Russisch grondgebied \u2013 althans, volgens Rusland en de meeste Krimbewoners zelf. In de ogen van de rest van de Verenigde Naties, met uitzondering van Wit-Rusland, hoort de Krim nog steeds bij Oekra\u00efne. \u2018Na de Krim volgde het uit de lucht schieten van vlucht MH17, met een studiegenoot van mij aan boord,\u2019 vervolgt Koppe. \u2018Door Russen in mijn omgeving werd die misdaad gebagatelliseerd \u2013 strekking: waar gehakt wordt, vallen spaanders \u2013 en ik was verbijsterd. Ik had altijd gedacht dat ik ze zo goed begreep, die Russen.\u2019<\/p>\n

\"\"
Eva Hartog Skorobogatova studeerde politieke filosofie en schrijft sinds 2013 voor The Moscow Times<\/em> en Vrij Nederland<\/em>. \u2018Lezen? Arkady Ostrovsky, The Invention of Russia<\/em>. Masha Gessen, De man zonder gezicht.<\/em> En vooral: A Russian Journal<\/em> van John Steinbeck en Robert Capa uit 1948.\u2019. Foto: prive\u00e1rchief Eva Hartog.<\/figcaption><\/figure>\n

Pieter Waterdrinker, die voor De Telegraaf<\/span> bericht vanuit Moskou en grote reportages schrijft voor Vrij Nederland, krijgt vaak te horen dat hij te veel begrip toont voor de Russische president, die in de ogen van anderen een rechtstreekse bedreiging vormt voor de EU. \u2018Ik word door die mensen gezien als een Poetinversteher<\/span>, wat ik absoluut niet ben. Maar ik ben wel een Poetinerkl\u00e4rer<\/span>, althans, ik doe een bescheiden poging om hem aan mijn Nederlandse lezers uit te leggen. Dat lijkt me nogal belangrijk: als de stabiliteit van het grootste land ter wereld kennelijk afhangt van de hartslag van \u00e9\u00e9n persoon, kun je die persoon en zijn hart maar beter heel goed leren kennen.\u2019<\/p>\n

Eva Hartog: ‘Je moet naar Poetin kijken vanuit historisch perspectief.’<\/q>Het verschil in benadering van Poetin zorgde volgens Alexander M\u00fcnninghoff (1944), lange tijd Russisch correspondent voor onder meer de Haagsche Courant<\/span> en schrijver van de bestseller De stamhouder<\/span>, niet alleen voor tweespalt tijdens het Oekra\u00efnereferendum, maar trekt ook een grens tussen Moskou-watchers. \u2018Veel Nederlandse correspondenten hebben Rusland verlaten met een uiterst negatief grondgevoel over Poetin,\u2019 zegt M\u00fcnninghoff. Voormalige collega\u2019s als Laura Starink, Hubert Smeets en Hella Rottenberg, die zich hebben verenigd in het journalistiek-wetenschappelijke platform Raam op Rusland, staan wel erg kritisch tegenover Poetin, vindt hij. \u2018Dat is hun goed recht, ze hebben vaak sterke argumenten en ze schrijven goede verhalen. Maar zij blijven naar mijn gevoel te veel steken in de reflex van de angst voor \u201cdie agressieve Poetin die de baas wil spelen in Europa\u201d. We moeten bereid zijn om de beweegredenen van het Kremlin werkelijk te doorgronden.\u2019<\/p>\n

Het juiste territorium<\/h5>\n

Hubert Smeets (1956), voormalig correspondent voor NRC Handelsblad,<\/span> maakt als het om correspondenten en Ruslandwatchers gaat een eigen onderverdeling tussen de meer literaire en een meer analytische school. De literaire Moskou-watchers vertrekken volgens hem naar het oosten met een romantisch beeld van Rusland, ze hebben eerder de neiging zich te identificeren met de cultuur van hun land van aankomst. \u2018Er bestaat een sterke neiging tot dwepen, met als achterliggende gedachte dat de Russische ziel zoveel dieper is en dat wij met onze rationele blik daar niet bij kunnen. Maar volgens mij moet je het huidige Rusland realistisch tegemoet treden, even afgezien van de tragische geschiedenis, prachtige literatuur en schitterende muziek.\u2019<\/p>\n

Het was onduidelijk waarom hijzelf eigenlijk naar Rusland werd gestuurd, zegt Smeets, mede-initiator van Raam op Rusland. \u2018Ik was geen slavist en als historicus ook niet gespecialiseerd in Russische geschiedenis. Wel was ik vanuit mijn linkse achtergrond (Smeets is was lid van het partijbestuur van de PSP \u2013 MC) ge\u00efnteresseerd in de geschiedenis van het socialisme, en dus in Rusland.\u2019<\/p>\n

Hubert Smeets: ‘Poetin is geen neo-imperialist maar een re-imperialist.’<\/q>In zijn werkkamer aan een Amsterdamse gracht. beslaan boeken over de Sovjetunie, het communisme en Russische leiders van Lenin tot Poetin een hele wand. Destijds sprak hij geen woord Russisch, zegt Smeets. Hij kreeg een stoomcursus, trouwde later met de Russische arts Olga Frantova en spreekt de taal inmiddels. Poetin ontmoet behalve in de VS ook in de EU eigenaardig veel begrip, vooral van nationalistische kant. \u2018In die kringen bestaat raar genoeg een wat paternalistische, neokoloniale kijk op Rusland. Onze nationalisten hebben begrip voor Rusland en bewondering voor de sterke man. Buiten die kring is er ook sprake van een soort medelijden met die arme Russen met hun tragische verleden. Maar de Russische bevolking is net zo hoogopgeleid als de onze, die moet je serieus nemen. Ik wil Poetin en de Russen wel begr\u00edjpen, maar er is toch echt een groot verschil tussen empathie en sympathie.\u2019 Poetin ziet Rusland als een imperium dat is verwoest door de ondergang van de Sovjetunie, die hij de grootste geopolitieke catastrofe uit de twintigste eeuw heeft genoemd. \u2018Poetin is geen neo-imperialist maar een re-imperialist,\u2019 zegt Smeets. \u2018Hij wil het imperium herstellen. De Sovjetunie was volgens hem weliswaar een falend politiek systeem, maar wel met het juiste territorium.\u2019<\/p>\n

Een tragisch personage<\/h5>\n

Van de zes is Pieter Waterdrinker verreweg het langst in Rusland: \u2018Ik heb in 1981 nog met Breznjev op het Rode Plein gestaan.\u2019 De schrijver van Lenins balsem<\/span>, Poubelle <\/span>en nog een reeks romans woont afwisselend in Moskou en in Sint-Petersburg, in de Tsjaikovskistraat. Tweehonderd meter verderop schreef Gontsjarov zijn meesterwerk Oblomov<\/span>, op vijf minuten lopen woonde dichter en essayist Joseph Brodsky. \u2018Ik ben in de literatuur gaan wonen.\u2019 Weer een paar straten verder is Vladimir Poetin opgegroeid. \u2018Ik loop vaak langs zijn geboortehuis,\u2019 zegt Waterdrinker, \u2018en kijk dan naar dat armoedige portiek waar hij is uitgekropen.\u2019 Poetins afkomst verklaart volgens hem misschien niet alles, maar wel veel. \u2018Hij werd geboren in een armoedige kommunalka<\/span>, een gemeenschappelijke woning met gedeelde keuken en wc, waar de ratten over de trappen liepen.\u2019 Je kunt Poetin volgens Waterdrinker ook zien als een literair personage \u2013 een tragisch personage, zoals iedere dictator. \u2018Behalve politiek of economisch kun je zo iemand ook heel goed literair interpreteren. Precies zoals wanneer je een personage in een roman probeert te scheppen of te begrijpen.\u2019 De nabije toekomst van Rusland hangt af van de psyche van Poetin, van wat hij denkt, van zijn grillen.\u2019<\/p>\n

\"\"
Schrijver Pieter Waterdrinker \u2013 nieuwste boek: Poubelle<\/em>, hiernaast op het Maidanplein in Kiev \u2013 was voor het eerst in Rusland in 1981, woonde er van 1987-1990 en is er sinds 1996 correspondent voor De Telegraaf. \u2018Om Poetin te begrijpen, moet je in de eerste plaats Sans famille<\/em> van Hector Malot lezen.\u2019. Foto: priv\u00e9archief Pieter Waterdrinker.<\/figcaption><\/figure>\n
Bij uitstek de sfinx<\/h5>\n

Om Poetin te doorgronden, moeten we zeker kijken naar zijn jeugdjaren, beaamt Eva Hartog. \u2018Let wel: niemand kan weten wat Poetin precies denkt. Hij is bij uitstek de sfinx. Maar je kunt de stippen wel met elkaar verbinden: van zijn armoedige jeugd als schraal jongetje in een buitenwijk van Petersburg tot aan zijn positie als meestermanipulator in het Kremlin. Iemand die door zijn achtergrond binnen de geheime dienst weinig compassie heeft ontwikkeld en een schrijnend gebrek vertoont aan empathisch vermogen.\u2019<\/p>\n

Hartog bewondert het boek van Masha Gessen, de Poetincriticus die De man zonder gezicht<\/span> schreef. \u2018Gessen kijkt niet in het hoofd van Poetin, maar wel naar het kleine jongetje Vladimir en naar zijn ouders.\u2019 Uit het boek rijst het beeld op van een man zonder eigenschappen, zegt Hartog, van iemand zonder duidelijke persoonlijkheid. \u2018Poetin was de grijze muis van de geheime dienst en juist daardoor is hij langs alle obstakels en politieke spelletjes geglipt. Hij werd door de mannen met macht en geld gewaardeerd als een veilige, be\u00efnvloedbare optie. Die onopvallende, middelmatige Vladimir was wel te manipuleren, dachten de oligarchen. Zo kon Poetin het tot alleenheerser schoppen juist omdat hij zo onopvallend was.\u2019<\/p>\n

Parade van de dood<\/h5>\n

Frank Westerman zag hoe de voormalige KGB-spion de macht greep toen hij van 1997 tot 2002 als correspondent voor NRC Handelsblad <\/span>in de voormalige Sovjet-Unie woonde. Samen met fotograaf Oleg Klimov hield hij ook de website Bureau Moskou bij. Het waren de tijden van Jeltsin en de economische neergang. \u2018Als ik uit het raam keek, zag ik net zo\u2019n treurige sovjetflat als waarin ik zelf zat en een bouwput waar al lang niet meer gebouwd werd.\u2019<\/p>\n

Boris Jeltsin, bezig aan zijn tweede termijn, was aan het eind van zijn Latijn en viel bij staatsbezoeken soms spontaan om. \u2018Ik heb van Jeltsin Russisch geleerd,\u2019 zegt Westerman. \u2018Die sprak zo traag en liet zoveel stiltes vallen dat zelfs ik hem woordelijk kon volgen.\u2019<\/p>\n

Het was een chaotische periode: het parlement kwam in opstand, het IMF bleef geld pompen in de bodemloze put uit angst voor een terugkeer naar het communisme. Na het einde van de Sovjetunie dreigde nu ook de Russische federatie uiteen te vallen, in de Kaukasus maar ook in Siberi\u00eb werd niet langer geluisterd naar het centrale gezag. \u2018Jeltsin schoof steeds weer een nieuwe premier naar voren, die vervolgens steevast werd afgewezen door het parlement. Meestal gebeurde dat op vrijdag en we noemden de nieuwe kandidaten op den duur dus maar gewoon Vrijdag<\/span>. En vrijdag de zoveelste was Poetin, tot dan toe de baas van de geheime dienst. Maar het lachen verging ons.\u2019<\/p>\n

Een paar weken na Poetins aantreden als premier vond een reeks ongekend gewelddadige aanslagen plaats op appartementsgebouwen in verschillende Russische steden. Ze hadden een vast patroon, steeds met dezelfde springladingen, en ze vonden midden in de nacht plaats, waardoor de daders verzekerd waren van een maximaal aantal slachtoffers.<\/p>\n

\u2018De flatgebouwen vlogen de lucht in met mensen en al,\u2019 zegt Westerman, die meteen na een van die bloedige aanslagen ter plaatse was. \u2018Ik voel nog het gruis van dat beton in mijn neus, ik zie nog de losse ledematen in een perkje, een vrouw die voorover klapt en moet kotsen. Honderden doden, vele honderden gewonden. Het idee dat die moordpartij van staatswege zou zijn georkestreerd, is te weerzinwekkend voor woorden. Maar zeer waarschijnlijk is het wel zo gegaan.\u2019<\/p>\n

De paniek en de angst die volgden op de aanslagen kwamen Poetin hoe dan ook goed uit. \u2018Als het land in angst en chaos verkeert, wil je dat er iemand in charge<\/span> is, dat iemand de teugels vast in handen heeft. En die rol kon Poetin grijpen. Die zei: ik weet wel hoe je hierop moet reageren. Hij kondigde a small victorious war<\/span> aan tegen de opstandelingen in de Kaukasus. \u201cWe gaan de Tsjetsjenen pakken, waar ze ook zitten,\u201d zei Poetin. \u201cZitten ze op de plee, dan op de plee.\u201d In no time was hij de opvolger van Jeltsin als president.\u2019<\/p>\n

\"\"
Schrijfster en journalist Iris Koppe, hier met een Oekra\u00efense soldaat, was langere tijd in St. Petersburg, op de Krim en voor het AD in Charkov, Oekra\u00efne. Ze schreef LEV<\/em>, over voetballer Levtsjenko, en De man met de schaar. Leestip: \u2018In De nieuwe tsaar<\/em> laat Steven Lee Myers mooi zien hoe Poetin opklimt en een web om zichzelf heen weeft.\u2019 Foto: priv\u00e9archief Iris Koppe.<\/figcaption><\/figure>\n

\u2018Poetin heeft twee belangrijke karaktereigenschappen: hij kan niet tegen kritiek en ontbeert elk gevoel voor menselijk leed,\u2019 zegt Pieter Waterdrinker. \u2018Zijn eerste jaren waren een parade van de dood. De gijzeling in het Moskouse musicaltheater. De vele gesneuvelden tijdens de veldtocht in Tsjetsjeni\u00eb. De tragedie in de school in Beslan, nu dertien jaar geleden.\u2019<\/p>\n

Typerend voor het karakter van Poetin was zijn reactie op de ramp met de Koersk, zegt Frank Westerman. \u2018Er waren honderdachttien bemanningsleden in die atoomonderzee\u00ebr, die zaten van binnen te kloppen want de zuurstof raakte op en Poetin was net lekker aan het waterski\u00ebn bij Sotsji. Toen er eindelijk een persconferentie werd gehouden, stond een vrouw op die zei: jullie doen niet genoeg voor mijn man die daar op de bodem van de zee naar adem hapt. Vervolgens kwamen er een dokter en een verpleegster, die trokken haar broek naar beneden en gaven haar een verdovende injectie. Dat is Poetin. Litvinenko, polonium in je thee, dat is Poetin. En oppositieleider Boris Nemtsov, die twee jaar geleden op een Moskouse brug werd vermoord terwijl een sneeuwschuivertje hem aan het zicht onttrekt. Dat is ook Poetin.\u2019<\/p>\n

Liever iets minder rijk<\/h5>\n

Eva Hartog Skorobogatova reisde vier jaar geleden af naar Moskou. Ze is de dochter van een Russische moeder, die eind jaren zeventig de Sovjetunie ontvluchtte. \u2018Ze was niet politiek actief, maar ze voelde als kind al: dit is niet mijn land en niet mijn regime.\u2019 Hartog besloot naar Rusland te vertrekken na een avond in De Balie met Yevgenia Markovna Albats, hoofdredactrice van The New Times<\/span>, een van de weinige onafhankelijke Russische media. \u2018Zij vertelde over alle kritische Russische journalisten die waren vermoord, vergiftigd of in elkaar geslagen. Al was het communistische regime er niet meer, mijn moeder vond het toch verschrikkelijk dat ik vertrok naar het land dat zij was ontvlucht.\u2019<\/p>\n

Hartog merkte hoe diep het trauma van de jaren negentig met alle chaos, instabiliteit en zelfverrijking door opkomende oligarchen er had ingehakt. \u2018Als je hier lang genoeg bent, ga je dingen begrijpen die je van tevoren nooit had kunnen bedenken. Bijvoorbeeld dat meer democratie hier helemaal niet hoog op de wensenlijst staat.\u2019 De gewone Rus heeft behoefte aan een sterke leider, kracht wordt hoger ingeschat dan inspraak, zegt Hartog. \u2018Liever iets minder rijk en iets minder vrij dan de revolutie uitroepen met het risico het beetje dat je bezit ook nog kwijt te raken. Bovendien: het Rusland van nu is ontworpen door Poetin en wordt in stand gehouden door Poetin. Dus wat houd je over als je hem weghaalt?\u2019<\/p>\n

Frank Westerman: ‘Als het land in chaos verkeert, wil je dat er iemand in charge<\/em> is.’<\/q>Het idee van een volksopstand is niet populair in Rusland en een eeuw Russische Revolutie is in de Sovjetunie zelf dan nog nauwelijks gevierd. Dat zal bij de herdenking van de oktoberrevolutie, op 7 november, niet anders zijn, denkt Alexander M\u00fcnninghoff. \u2018Ze moeten daar een draai aan geven die heel moeilijk te maken is. Het communisme is op sterven na dood in Rusland. De communisten vormen weliswaar nog steeds de tweede partij, maar ze komen nooit boven de vijftien procent uit en dat gaat ook niet meer gebeuren. Maar Poetin kan de Revolutie ook weer niet helemaal negeren.\u2019<\/p>\n

Al zou hij het liefst precies dat doen. In vroegere toespraken heeft hij afgegeven op de bolsjewieken en hun rol in de Eerste Wereldoorlog, zegt Smeets. \u2018Het idee overheerst bovendien dat de revolutie een slechte zaak was omdat die een einde maakte aan de bijna van God gegeven ordening onder de tsaar. En bij zijn jubelrede ter gelegenheid van de hereniging met de Krim heeft Poetin gezegd dat Oekra\u00efne nooit heeft bestaan, totdat de bolsjewieken de Sovjetrepubliek Oekra\u00efne stichtten.\u2019<\/p>\n

\u2018Ik wil een man als Poetin\u2019<\/h5>\n

Iris Koppe leerde Rusland kennen door haar pianolerares Mila Baslawskaja, de moeder van violiste Liza Ferschtman, die haar Prokoviev en Sjostakovitsj liet spelen. Ze ging Russische literatuur lezen en al snel dweepte ze met alles wat Russisch was \u2013 en dus ook met Poetin. \u2018Op kerstborrels stond ik met een vriendin de Russische hit \u201cIk wil een man als Poetin\u201d te zingen.\u2019<\/p>\n

Later reisde ze lange tijd door Rusland en Oekra\u00efne, als journalist, of om onderzoek te doen voor een boek. \u2018Het bleef altijd haat-liefde. Het ene moment denk je: ik ga terug naar Nederland, ik ben hier z\u00f3 klaar mee. Dan weer denk je: ik wil hier voorgoed wonen. Het is echt een manisch depressief land.\u2019<\/p>\n

De ramp met de MH17 betekende een ommekeer in haar licht slavofiele bestaan. \u2018Het was of ik wakker werd uit een jeugddroom,\u2019 vertelt Koppe. \u2018Ik zag toen pas in dat Poetin zich inmiddels had ontwikkeld tot een negentiende-eeuwse of zelfs middeleeuwse vorst. Ik realiseerde me: ze liggen daar helemaal niet op koers naar meer democratie, integendeel. Heel pijnlijk vond ik ook hoe Poetin werd gekaapt door nationalistische Europese politici, van Le Pen tot Baudet, vanuit de anti-EU-gedachte en het verlangen naar een sterke man. Bizar en treurig dat ook Valery Gergiev, de grote dirigent, echt een Poetin-aanhanger is gebleven. De annexatie van de Krim vond hij een goede stap.\u2019<\/p>\n

\"\"
Schrijver en journalist Alexander M\u00fcnninghoff \u2013 hier op zijn laatste werkdag in Moskou \u2013 was van 1985-1991 in Rusland, onder andere voor de Haagsche Courant<\/em>. \u2018Lezen over Rusland nu? Vladimir Sorokin, De dag van de opritsjnik<\/em>. Een ambtenaar van nu gaat een dag lang te werk met de willekeur en de wreedheid van de Tsaristische geheime dienst.\u2019 Foto: prive\u00e1rchief Alexander M\u00fcnninghoff.<\/figcaption><\/figure>\n

In de Vooruitgangspartij van Poetincriticus Alexei Navalny ziet Koppe geen toekomstig alternatief. \u2018Die heeft totaal geen slagkracht.\u2019<\/p>\n

Hartog is het met haar eens: \u2018Navalny biedt een droombeeld van een Rusland zonder corruptie. Maar corruptie is hier zozeer de norm, op alle niveaus, dat een Rusland zonder corruptie door de meeste Russen wordt gezien als een utopie.\u2019<\/p>\n

Het Levada Centrum voor Sociologisch Onderzoek, dat peilingen uitvoert in Rusland, geeft aan dat niet meer dan tien procent van de Russen Navalny steunt. Poetin heeft 82 procent van de Russen achter zich. Tegelijkertijd stond 38 procent van de ondervraagden achter de demonstraties dit voorjaar in een reeks Russische steden. \u2018Dat is hoe dan ook een zorgwekkend hoog percentage voor het Kremlin,\u2019 zegt Alexander M\u00fcnninghof.<\/p>\n

Sinds de negentiende eeuw zijn er drie belangrijke stromingen in de Russische politiek, doceert Hubert Smeets in zijn studeerkamer.<\/p>\n

Iris Koppe: ‘Het bleek altijd haat-liefde. Het is echt een manisch-depressief land.’<\/q>\u2018Het idee over Rusland in die slavofiele kringen \u2013 denk aan schrijver, Nobelprijswinnaar en dissident Solzjenitsyn \u2013 sluit enigszins aan bij dat van Catharina de Grote: Rusland is een universum an sich. Dan heb je de \u201cwesterlingen\u201d, die nu geen rol van betekenis spelen: atoomgeleerde en dissident Sacharov was er een, maar ook Jeltsin en vooral Gorbatsjov.<\/p>\n

\"\"
Hubert Smeets (rechts), hier met fotograaf Oleg Klimov, is journalist en mede-oprichter van Raam op Rusland. Hij was correspondent in Moskou van 1990 tot 1993. \u2018In De wraak van Poetin<\/em> probeer ik de assertiviteit van Poetins Rusland te begrijpen als logisch gevolg van het tijdperk van Gorbatsjov en Jeltsin.\u2019 Foto: priv\u00e9archief Hubert Smeets.<\/figcaption><\/figure>\n

En tenslotte heb je de Euraziaten. Lev Goemiljov, zoon van dichteres Anna Achmatova, was een belangrijke Euraziaat, maar Poetin is er ook eentje. Die stroming vindt de Aziatische kant van Rusland belangrijk, en de belangrijkste Mongoolse erfenis \u2013 afgezien van het militarisme \u2013 is de staatsstructuur. Het idee van verticale macht, van top-down regeren. Ideologisch gezien heeft die stroming nu de overhand en Poetin zegt ook openlijk dat de toekomst van Rusland vooral in Azi\u00eb ligt. Navalny, de belangrijkste oppositieleider, is in dit spectrum moeilijk te plaatsen. Politiek gesproken is hij een nationalist.\u2019<\/p>\n

Arrogant-defensieve houding<\/h5>\n

Wat moet Europa met een land dat zich weinig aan mensenrechten gelegen laat liggen, dat het annexeren van grondgebied waar veel Russen wonen kennelijk legitiem vindt en dat Oekra\u00efne buiten de Europese en Amerikaanse invloedssfeer wil houden?<\/p>\n

Volgens M\u00fcnninghoff moeten we de oorzaak van de verwijdering tussen Oost en West ook bij onszelf zoeken. Tenslotte was de Amerikaanse invloed bij de Oranjerevolutie en later bij de Maidan-revolte in Oekra\u00efne tegen de zittende pro-Russische regering onmiskenbaar. Daarnaast zijn de Russen ervan overtuigd dat Gorbatsjov zich in 1989 heeft laten afschepen door Bush sr. Die deed hem mondeling de belofte dat de NAVO na de Duitse eenwording niet oostwaarts zou uitbreiden. \u2018Daar is erg weinig van terechtgekomen,\u2019 zegt M\u00fcnninghoff. \u2018Zelfs Nederland maakt al deel uit van de NAVO-flitsmacht in Litouwen en in Tsjechi\u00eb en in Roemeni\u00eb is de NAVO ook behoorlijk actief. Dat versterkt bij de Russen het oude omsingelingscomplex en dan vervallen ze ook weer in hun arrogant-defensieve houding: \u201cJullie in het Westen willen ons niet begrijpen. Maar weet dat wij Europa keer op keer hebben behoed voor dictators. Van Djengis Khan via Napoleon tot Hitler.\u201d Daar willen de Russen eindelijk ook eens de credits voor krijgen.\u2019<\/p>\n

Onder het mom dat er in Kosovo door de NAVO een precedent was geschapen, annexeerde Poetin de Krim. Hoe realistisch is het dat Poetin in andere landen met een grote Russische populatie besluit zichzelf te hulp te laten roepen?<\/p>\n

De verdedigingslinie van de Europese Unie moet vooral bestaan uit haar economische voorspoed, zegt Frank Westerman. \u2018De Russische minderheid in de Baltische staten heeft het beter dan de Russen in Rusland zelf. Als je welvarend bent, heb je moreel de mooiste standpunten, dus mijn advies zou zijn: zorg dat ze het niet te arm krijgen. Dat werkt beter dan troepen samentrekken aan de grenzen. Die grens liep vroeger van Stettin tot Triest, waar het ijzeren gordijn neerdaalde, en ligt nu een stuk oostelijker.\u2019 Wat betreft Oekra\u00efne is the jury still out<\/em>, zegt Westerman.<\/p>\n

\u2018Ik denk dat we Oekra\u00efne als een bufferstaat moeten zien en niet als potentieel lid van de EU,\u2019 zegt M\u00fcnninghoff. \u2018De Krim was een uitzonderlijk geval, Sebastopol had altijd al een status aparte en Poetin kon niet het risico lopen die belangrijke marinebasis kwijt te raken. Hij vreesde dat het nieuwe bewind in Kiev de Krim tot een onneembaar bastion zou maken en moest dus snel handelen. Dat was een unieke situatie.\u2019<\/p>\n

Verdeeldheid zaaien<\/h5>\n

Hoe verenigd zullen Europa en de NAVO optrekken als ook andere landen bedreigd worden door Russische agressie? Rusland zal er alles aan doen om verdeeldheid te zaaien en de aanname dat Poetin West-Europese nationalisten steunt, is niet vergezocht, zegt Eva Hartog. \u2018In die information warfare<\/span> is Rusland heel bedreven. Het is een land waarin een met harde hand geforceerde consensus bestaat en meningsverschillen als zwakte worden gezien. Hoe meer interne verdeeldheid binnen de Europese Unie hoe beter.\u2019<\/p>\n

Poetin en de zijnen defini\u00ebren het begrip \u2018Russisch\u2019 heel ruim en volgens de Russische veiligheidsdoctrine moet de Russische staat Russen overal ter wereld verdedigen en hun vrijheden beschermen en bewaken. Hubert Smeets somt ze moeiteloos op: \u2018Dan heb ik het behalve over Oekra\u00efne ook over Wit-Rusland, Estland, Letland, Litouwen, Moldavi\u00eb, Georgi\u00eb, Kazachstan en mogelijk ook een paar Balkanlanden: Macedoni\u00eb, Servi\u00eb, Montenegro.\u2019 Als Poetin zijn agressie op de Baltische landen richt, vertrouwt hij erop dat NAVO-artikel 5 \u2013 \u00e9\u00e9n voor allen, allen voor \u00e9\u00e9n \u2013 niet ingeroepen zal worden, zegt Smeets. \u2018Ik denk dat hij daar gelijk in heeft. Maar ik vind niet dat je als EU bij voorbaat op je rug moet gaan liggen met je pootjes omhoog.\u2019<\/p>\n

Vanuit Moskou relativeert Eva Hartog de angst voor Russische expansie. \u2018Rusland is vooral ge\u00efnteresseerd in het destabiliseren van de landen aan zijn grenzen. Alleen al het vermoeden dat Poetin overal een vinger in de pap heeft, van Washington tot Parijs, versterkt de positie van het Kremlin. Dat beeld wordt ook getoond aan de eigen bevolking: wij bepalen de agenda.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nu de sfeer tussen het Westen en Rusland weer ouderwets grimmig lijkt te worden, vroeg Mischa Cohen zes (ex)-correspondenten naar hun kijk op de Russen en op Poetin. Wie is hij, wat zijn z\u2019n ambities en hoe die te beteugelen? \u2018De Russische toekomst hangt af van de psyche van Poetin.\u2019 <\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[7010,2857,7008,7006,7014,7012,3795,6127,4160,4164],"class_list":["post-356115","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","tag-alexander-munninghoff","tag-frank-westerman","tag-hubert-smeets","tag-iris-koppe","tag-koude-oorlog","tag-krim","tag-mischa-cohen","tag-pieter-waterdrinker","tag-poetin","tag-rusland"],"acf":[],"author_name":"Mischa Cohen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/356115","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=356115"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/356115\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Mischa Cohen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=356115"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=356115"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}